استانادا اقىن شاۋەل شۇعان قىزىنىڭ «ءومىر-بايان» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى
استانا. قازاقپارات - استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا قازىنالى قارت، اقىن شاۋەل شۇعان قىزىنىڭ «ءومىر-بايان» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىندە الاشتىڭ اسىل ونەرى سانالاتىن ايتىسقا جاسىنان ارالاسىپ، تالاي تارلانمەن ءسوز قاعىستىرعان اقىن اپامىز ءوزىنىڭ ءومىر جولىنان سىر شەرتىپ، ەستەلىك ايتتى. سونىمەن بىرگە ايتىستىڭ ارداگەر اقىنى، فولكلورتانۋشى كادىرحان قيزات ۇلى اق تىلەگىن ءبىلدىردى.
«ەڭ اۋەلى ءوزىڭىزدىڭ 80 جاستاعى حالقىڭىزعا بەرىپ وتىرعان ەڭبەگىڭىز جەمىستى بولسىن. ۇرپاقتارىڭىزعا بەرەرىڭىز كوپ بولسىن. ءسىزدىڭ وسى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەنگە دەيىن ولەڭ دەگەن قازاقتىڭ ۇلكەن مۇراسىن ارقالاپ، شارشاماي، جالىقپاي جالعاپ كەلە جاتقانىڭىز، ەكى كىتاپ شىعارىپ كەيىنگى ۇرپاققا اسىل مۇرا ەتىپ قالدىرىپ وتىرعانىڭىز كەرەمەت جارقىن ۇلگى. شىڭگىلدەگى قۇرمەنبەك، مەيرامقان سەكىلدى ايتىستىڭ تارلاندارىمەن قاتار ءجۇرىپ ءسوزقاعىستىرىپ، دامدەس، داستارحانداس بولىپ ونەگەسىن العان ادام رەتىندە ءبىز ءسىزدى سول تۇلعالاردىڭ قاتارىنا قويىپ باعالايمىز.
....
اپامىزعا بۇرىلساق ەندى مىنە،
قايتىپ كوزدى جۇماسىڭ ەرلىگىنە،
ولەڭ ايتۋ الپىستا قيىن ەكەن،
سەكسەن جاستىڭ، عۇلاما سەڭگىرىنە.
اپامىزدىڭ مۇرا عوي ولەڭدەرى،
ءبىر زاماننىڭ دەۋ كەرەك كەمەڭگەرى...»، - دەپ ايتىستىڭ ارداگەر اقىنى كادىرحان قيزات ۇلى ءسوز اياعىن جىرمەن تۇيىندەدى.
شاۋەل شۇعان قىزى 1942 -جىلى قىتايدىڭ شىنجاڭ ولكەسى، التاي ايماعى، شىڭگىل اۋدانىنا قاراستى شاعانعول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. بالالىق، جاستىق شاعىندا جەتىمدىك پەن جوقشىلىقتى كوپ كورەدى. قيىندىقپەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ، جەتى كلاستىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ، جۇمىس ىستەيدى.
جاستايىنان ەل ىشىندەگى جيىن-تويلاردا ولەڭ ايتىپ، ايتىسىپ جۇرگەن شاۋەل شۇعان قىزى 1983 -جىلى شىڭگىل اۋدانىنا قاراستى ۇشكول جايلاۋىندا وتكەن اۋداندىق ايتىستا كوزگە ءتۇسىپ، جۇلدەلى ورىن الىپ، ەل القاۋىنا بولەنەدى. ودان كەيىن كوكەبۇلاق جايلاۋىندا وتكەن ايماقتىق جىر الامانىندا توپ جارىپ، جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىن يەلەنەدى. ءسويتىپ، ايتىس ساحناسىنداعى ءوز ورنىن الادى.
كەيىن اتاجۇرتقا ورالىپ، جارما اۋدانىنىڭ جاڭاوزەن اۋىلىنا قونىس تەبەدى. ءومىرىن ونەرىمەن ورنەكتەگەن انا بۇل كۇندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ، اۋىلدىڭ ۇيىتقىسى مەن بەرەكەسىنە اينالىپ وتىر.
ايانبالا قىزىل تاۋ
شاۋەل شۇعان قىزى
بىلەك ءبىر بولعانمەنەن ساۋساق بولەك،
ءبىر- ءبىرىڭدى جۇرەدى كوڭىل دەمەپ.
تابىسامىز بۇل كۇندە ۆاتساپپەنەن،
كەزىككەندەي بولا ما ءبىر بەتپە-بەت.
جاڭا توپقا قوسىلىپ، رۋلاستار،
جاقسىلىسىققا بىرەۋى ءبىرىن قوستار.
مەن دە كەلدىم ەنتەلەپ ورتاسىنا،
ءبىر- ەكى اۋىز شەجىرە بار مەندە قوشتار.
ارعى اتامىز، قويباعار قاجى ەكەن،
كوبەش باتىر ەر تۋعان باتىر ەكەن.
ودان بەرى تاراعان ايانبالا،
ءبىر ەلدىڭ ارداقتاعان اسىلى ەكەن.
جالعاسار تاريحتىڭ كوشى مىنە،
تەربەلىپ تۋعان جەردىڭ بەسىگىنە.
بۇلعىندا ايانبالا اتتى تاۋ بار،
بەرىلگەن سول اتامنىڭ ەسىمىنە.
جۇزدەرى تۋعان ەلدە تاڭداي جارىق،
ەل قارار ەر ىسىنە تاڭداي قاعىپ.
قاسيەتى تاۋداي بولعان قاريانىڭ،
كەتكەن عوي ەسىمى دە تاۋعا اينالىپ.
قىزىل تاۋ ايانبالا سەنەن كەتتىم،
باۋرىڭدا جارتى عاسىر ولەڭدەتتىم.
دارىعان اتالاردان قاسيەتپەن،
جيىلعان ەل قۇلاعىن ەلەڭدەتتىم.
ءبىر كەزدە بىرگە جۇرگەن ەمىن-ەركىن،
كەلتىرىپ تۋعان جەردىڭ اسەم كوركىن.
ءبولىنىپ قالعان ەكەن يمانبالا،
مەكەندەپ موڭعوليا جەردىڭ شەتىن،
جانە دە مەيرامبالا قالعان ەكەن،
كەر زامان كەلگەن كەزدە ۇركىن-قورقىن.
جوبالاي جاستاباننىڭ ۇرانى ەكەن،
جاۋ كەلسە جوبالايلاپ شىعادى ەكەن.
قورعاعان اتالارىم جانىن سالىپ،
ۇشتىڭ عوي كوزدەن بۇلبۇل قايران مەكەن.
اپامىز 2022 -جىلى «ءومىر-ولەڭ» اتتى كىتابىن وقىرمانعا ۇسىنعان بولاتىن. ول كىتاپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىنە اۆتوردىڭ ايتىستارى ەنسە، ەكىنشى ءبولىمى ولەڭدەرىنە ارنالىپتى.
«ايتىس، ولەڭدەرىمدى ەسكە ءتۇسىرىپ وتىرىپ ءوزىم دە قانشاما ادامدى ويىما الدىم. قازاقستانعا كەلگەلى تۋعان ەلدەگى جاستايىمىزدان بىرگە جۇرگەن دوس-قۇربى، جاقىندارىمدى ساعىنىپ، سارعايدىم. ولار دا ءبىزدى ويلاۋمەن جۇرگەن بولار. وسى كىتاپشام سولاردىڭ قولىنا تۇسسە، ولار دا ءبىر سارىعىن باسار دۇنيە بولار، كىم بىلەدى… تاعى دا قايتالاپ ايتا كەتەيىن، ايتىس، ولەڭدەرىمنىڭ ءبىرازى ۇمىت بولىپتى. جادىمدا بارىنىڭ ءوزىنىڭ كەيبىر جەرلەرى بۇلىڭعىر تارتىپتى. سونداي جەرلەرىن رەتىنە قاراي كىشكەنە «جاماپ-جاسقاپ» باس-اياعىن تۇجىرعان بولدىم»- دەپ جازادى شاۋەل اپا ءوزىنىڭ كىتابىندا.
اۆتور: باقىتجول كاكەش ۇلى
