استاناعا اعىلعان حالىق: كوشى-قون كارتاسى قالاي وزگەردى

حالىق سانىنىڭ قارقىندى ءوسۋ سىرى نەدە؟ قالا وزىنە تۇسكەن جۇكتەمەنى ەڭسەرە الىپ وتىر ما؟ جالپى، بۇگىندە كىمدەر استانا تورىندە وتاۋ تىگۋگە ۇمتىلادى؟ Kazinform وسى ساۋالداردىڭ جاۋابىن تابۋعا تىرىسقان ەدى.

كوشى-قون قالاي قالىپتاسىپ جاتىر؟

ۇلتتىق ساراپشى-دەموگراف اياۋلىم ساعىنبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە كوشىپ-قونۋشىلار اعىنىنىڭ نەگىزگى 4 ورتالىعى بار.

- بۇل ءۇردىس 20 جىل بويى وزگەرمەي كەلە جاتىر. ولار: استانا، الماتى، شىمكەنت جانە ماڭعىستاۋ وبلىسى. استانا حالىقتىڭ قونىستانۋ تىعىزدىعى وتە جوعارى وڭىرلەردىڭ ءبىرى سانالادى. سانداعى وزگەرىستەردىڭ باسىم بولىگى كوشى-قون ەسەبىنەن بولىپ وتىر. ەگەر ديناميكاعا قارايتىن بولساق، وندا ءوسىم بىردەن بايقالادى. ماسەلەن، 2000-جىلداردىڭ باسىندا ەلوردادا شامامەن 380 مىڭ ادام تۇراتىن. ءقازىر 1,5 ملن- نان اسىپ ءتۇستى. 24 جىلدىڭ ىشىندە تۇرعىندار سانى 5 ەسە دەرلىك ارتتى. مۇنىڭ ۇستىنە، بۇل ءوسىمنىڭ 70-80 پايىزىن كوشى-قون قامتاماسىز ەتىپ وتىر، - دەدى ساراپشى.

ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، استانا ەڭ الدىمەن، ءبىلىم، جۇمىس جانە جاقسى مۇمكىندىكتەر ىزدەپ كەلەتىن جاستار ءۇشىن تارتىمدى بولىپ تۇر.

- استاناعا كەلەتىندەردىڭ باسىم بولىگى - 40 جاسقا دەيىنگى جاستار. بۇل جايت بۇكىل الەمدە بىردەي دەسەك تە بولادى. حالىقتىڭ ءدال وسى توبى بارىنشا ۇتقىر بولىپ كەلەدى. مۇنان بولەك، ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ شامامەن 8 پايىزى ەلوردادا تۇرىپ جاتىر. كوشى-قونعا قاتىستى الەمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدار قازاقستاندا دا قولدانىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەلورداعا جاستاردىڭ قونىس اۋدارۋىنداعى نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى - Astana Hub، نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى سىندى ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ءتۇرلى حابتاردىڭ بولۋى. بۇعان قوسا، استانا ىسكەرلىك قالاسى سانالادى. شاھاردا جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بار ءتۇرلى ءىرى كومپانيالاردىڭ كەڭسەلەرى ورنالاسقان، - دەدى دەموگراف.

قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەرى استانانىڭ نەگىزگى «دونورى» سانالادى.

- 2024-جىلدىڭ 12 ايىندا استاناعا شامامەن 151 مىڭ ادام كەلدى. ونىڭ 18 مىڭى اقمولا وبلىسىنان. جامبىل وبلىسىنان كەلگەندەردىڭ ۇلەسى - 6,6 پايىز نەمەسە 10 مىڭ ادام، تۇركىستان وبلىسىنان - 9,9 پايىز نەمەسە شامامەن 15 مىڭ ادام، قاراعاندى وبلىسىنان - 7,2 پايىز نەمەسە 11 مىڭعا جۋىق ادام. دەمەك، ەلورداعا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ نەگىزگى لەگىن قالاعا تاياۋ ورنالاسقان اقمولا مەن قاراعاندى وڭىرلەرى قالىپتاستىرىپ وتىر. حالىق تىعىز قونىستانعان وڭتۇستىك وبلىستار دا از ۇلەس قوسىپ وتىرعان جوق. ايتالىق، 12 ايدىڭ ىشىندە الماتىدان 13,5 مىڭ (9 پايىز)، شىمكەنتتەن 9 مىڭ (6 پايىز) كەلدى. بۇل وڭىرلەر استانانىڭ تۇراقتى كوشى-قون دونورى سانالادى، - دەپ اتاپ وتەدى ول.

بۇل رەتتە ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، سولتۇستىك وبلىستاردىڭ كوشى-قون الەۋەتى الدەقايدا تومەن بولىپ تۇر.

- 2004-جىلى سولتۇستىك وبلىستاردان ورتاشا ەسەپپەن شامامەن 5 مىڭ ادام كەلدى. بۇل - جالپى كەلۋشىلەردىڭ 3,3 پايىزى عانا. دەگەنمەن، سولتۇستىك وڭىرلەردەگى حالىقتىڭ قارتايۋ دەڭگەيى وتە جوعارى بولىپ وتىرعانىن تۇسىنۋلەرىڭىز قاجەت. سوعان وراي ولاردىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرگە قاراعاندا كوشى- قون الەۋەتى تومەن، - دەپ تۇسىندىرەدى اياۋلىم ساعىنبايەۆا.

«رەزەڭكە پاتەرلەر» پروبلەماسى

ازاماتتاردىڭ ءىرى قالالاردا، استانادا ءومىر سۇرۋگە دەگەن تالپىنىسى «رەزەڭكە پاتەرلەر» پروبلەماسىن تۋىنداتىپ وتىر. بيلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە، ەلورداعا قونىس اۋدارۋعا تالپىنعاندار جالعان تىركەۋگە تۇرۋعا ءجيى ۇمتىلىپ جاتادى. سونىڭ سالدارىنان ءبىر مەكەنجايعا جۇزدەگەن، ءتىپتى مىڭداعان ادام تىركەۋگە تۇرادى. ناقتى مىسال كەلتىرەر بولساق، پوليتسيا دەرەگىنشە، ەلورداداعى پاتەرلەردىڭ بىرىندە 3450 ادام تىركەۋدە تۇرعان.

مۇنداي جايتپەن كۇرەسۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا تىركەۋ نورماتيۆىن ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. كوزدەلگەن وزگەرتۋلەر قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنت قابىرعاسىندا تالقىلانىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، مىناداي وزگەرىستەر جوسپارلانعان:

تىركەۋ بارىسىندا ءبىر ادامعا ەڭ تومەنگى شارشى مەتر اۋدانىن بەلگىلەۋ (نورماتيۆتى ءماسليحات ايقىندايدى)؛

بەكىتىلگەن نورماتيۆتەن تىس تىركەۋگە تىيىم سالۋ.

بۇل رەتتە ەرلى-زايىپتىلار مەن جاقىن تۋىستاردىڭ ءوز ۇيلەرىندە تىركەلۋىنە شەكتەۋ ەنگىزىلمەيدى.

جۇمىسپەن قامتۋ

استانا ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ءارى وزەكتى ماسەلە - جۇمىسپەن قامتۋ. ەلوردا اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، جۇمىس ورنىن قۇرۋ وڭىرلىك كارتاسى اياسىندا قالا 2025-جىلى 68050 جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر. ايتا كەتەرلىگى، ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا 6583 جۇمىس ورنى اشىلعان. ونىڭ ىشىندە تۇراقتى دا، ۋاقىتشا دا جۇمىس ورنى بار.

- قالانىڭ مانساپ ورتالىعى وقىتۋ جانە بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋدى قوسا العاندا جۇمىسقا ورنالاسۋعا، الەۋمەتتىك قامتۋعا قولداۋ كورسەتەدى. جىل باسىنان جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىمەن 6413 ادام قامتىلدى، ولاردىڭ 3200 دەن استامى - جاس. بۇل شارالار ەڭبەك نارىعىن تۇراقتاندىرۋعا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە تۇرعىندار سانىنىڭ ارتۋى اياسىندا تۋىندايتىن جاڭا سىن- تەگەۋرىندەرمەن كۇندەلىكتى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان ەلوردانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان، - دەپ ءمالىم ەتتى اكىمدىكتەن اگەنتتىك ءتىلشىسىنىڭ رەسمي ساۋالىنا وراي.

باسپانا ماسەلەسى

2024-جىلدىڭ 11 ايىندا قالادا 3,6 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە، جىل سوڭىندا بۇل كورسەتكىش 4 ميلليون شارشى مەترگە جەتتى.

142 مىڭ تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇل 15,6 مىڭ ۇلەسكەر وتباسىن باسپانامەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى. جاڭا جەرگە ورنالاستىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2029-جىلعا دەيىن 206 اپاتتى ءۇيدى ءسۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

استانادا جاڭا سالىنعان تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترى - ورتاشا ەسەپپەن 581900 تەڭگە. ەلىمىز بويىنشا ورتاشا باعا - 505075 تەڭگە. ال قايتالاما نارىقتاعى باسپانانىڭ شارشى مەترى - 661849 تەڭگە بولسا، قازاقستان بويىنشا ورتاشا باعا - 531676 تەڭگە.

الەۋمەتتىك نىساندار مەن ءبىلىم وردالارى

استانادا حالىق سانىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى الەۋمەتتىك نىساندارعا سۇرانىس پەن قاجەتتىلىك ارتىپ كەلەدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك بيۋجەت پەن جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن قالا تۇرعىندارى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى سانالاتىن مەكتەپ، بالاباقشا، مەديتسينالىق ۇيىمدار سياقتى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

استانا اكىمدىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، شاھاردا ەكى پەريناتالدىق ورتالىق، ءبىر زاماناۋي كوپبەيىندى اۋرۋحانا، 2-قالالىق كوپبەيىندى اۋرۋحانا جانىنداعى قابىلداۋ-دياگنوستيكالاۋ كەشەنى، سونداي-اق ەكى مەملەكەتتىك جانە ءتورت جەكەمەنشىك كلينيكا سياقتى بىرنەشە نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان.

سونداي-اق، سوڭعى جىلدارى ەلوردادا مەكتەپ قۇرىلىسى رەكوردتىق قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتىر. وسى وقۋ جىلىندا 18 جاڭا ءبىلىم ورداسى پايدالانۋعا بەرىلسە، ونىڭ ءبىرازى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا سالىندى.

بۇكىل قالادا، ونىڭ ىشىندە تۇرعىن الاپتارىندا مەكتەپتەر سالىنىپ جاتىر. جەلتوقساندا «ۇركەر» شاعىن اۋدانىندا ەكى اۋىسىمدا وقيتىن 4 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان زاماناۋي ۇلگىدەگى جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ءۇش اۋىسىمدا ساباق وتەتىن 69-مەكتەپتىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتتى.

2024-2025-جىلدارى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 90 مىڭعا جۋىق وقۋشى ءبىلىم الاتىن 24 جاڭا ءبىلىم وشاعىن سالۋ جوسپارلانعان.

ينفراقۇرىلىم جانە كولىك

ەلوردا تۇرعىندارى ءۇشىن قوعامدىق كولىك پاركىنىڭ جاڭارتىلاتىنى ماڭىزدى جاڭالىققا اينالدى. بيىل جاڭا اۆتوبۋستاردىڭ سانى 45 پايىزعا ارتتى. ەكى جىلدىڭ ىشىندە قالالىق جەلىگە 700 دەن استام اۆتوبۋس قوسىلدى. كەلەسى جىلى تاعى 300 اۆتوبۋس ساتىپ الۋ كوزدەلگەن.

اكىمدىك دەرەگىنشە، 2024-جىلى جالپى ۇزىندىعى 60 شاقىرىم بولاتىن 50 كوشەدە ورتاشا اباتتاندىرۋ جۇرگىزىلدى. ءال-فارابي داڭعىلىنان تاۋەلسىزدىك داڭعىلىنا دەيىن كوپىر قۇرىلىسى اياقتالىپ، ماڭگىلىك ەل داڭعىلى كولىك اعىنى تومەندەدى. وڭ جاعالاۋ مەن سول جاعالاۋ اراسىندا كولىك قوزعالىسى جاقسارا ءتۇستى.

ۋربانيستەر حالىق سانىنىڭ ارتۋى مەن قالانىڭ كەڭەيۋىن ەسكەرە وتىرىپ، كولىك كەپتەلىسىنە جانە تۇرعىن اۋدانداردىڭ تىعىزدىعىنا مونيتورينگ جاساۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى.

- استانا مەن الماتى جاياۋ جۇرگىنشىلەر قالالارى. بۇل - كەڭەستىك قالا قۇرىلىسىنىڭ مۇراسى. الايدا، قالا كەڭەيىپ، حالىق تىعىز قونىستانعان اۋماقتار ورتالىقتان الشاقتاعاندىقتان، كوپتەگەن تۇرعىن كولىك پايدالانۋعا ءماجبۇر. سونىڭ سالدارىنان كەپتەلىس پايدا بولادى. سوندىقتان وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن ويلاستىرۋ ماڭىزدى، - دەپ اتاپ ءوتتى ۋربانيست احمەت احمەتوۆ.

قالا اكىمدىگى كەشەندى كولىك جۇيەسىن دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەدى. باعدارلاما ماقساتتارىنىڭ ءبىرى - قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋ ۇلەسىن 71 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ. بۇل قاربالاس ۋاقىتتا قوزعالىس جىلدامدىعىن ارتتىرىپ، كەپتەلىستەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جەڭىل رەلستى كولىك قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋى دا كولىك جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. بۇعان دەيىن حابارلانعانداي، LRT قۇرامىندا جەردەگى جانە جەرۇستى ستانسالارى بولادى. جەڭىل رەلستى كولىك جولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 22,4 شاقىرىمعا سوزىلماق. بارلىعى 18 ستانسا بولادى. سىيىمدىلىعى 652 ادامدىق 19 جىلجىمالى قۇرامدى جولعا شىعارۋ جوسپارلانعان. پويىزدار اراسىنداعى قوزعالىس ارالىعى 4-5 مينۋت بولادى.

بۇعان دەيىن CTS كولىك كومپانياسى استانا حالىقارالىق اۋەجايى ايماعىندا، قابانباي باتىر داڭعىلىنىڭ بويىندا ورنالاسقان LRT ستانساسىنىڭ ءبىرى قانداي بولاتىنىن كورسەتكەن ەدى.

كوگالداندىرۋ مەن اباتتاندىرۋ

2024-جىلى قالادا جانە «جاسىل بەلدەۋدە» 1 ميلليون اعاش وتىرعىزىلدى، ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى كليماتقا بەيىمدەلگەن ەۋروپالىق تۇرلەرى دە بار. بيىل دا استانادا ميلليون جاسىل جەلەك وتىرعىزىلادى. بارلىق قۇرىلىس سالۋشىلارعا ءۇش جىل ىشىندە دەندروپاركتار سالۋ جانە ءوز نىساندارىنىڭ اينالاسىنداعى جاسىل القاپتاردى كۇتىپ ۇستاۋ تاپسىرىلدى. ايتپەسە اكىمدىك ولاردى قابىلدامايدى.

اكىمدىكتىڭ اتاپ وتۋىنشە، 2024-جىلى اۋقىمدى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ الدىنداعى «قازاق ەلى» الاڭىندا 13 گەكتار اۋماقتا كەشەندى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، جۇرگەنوۆ كوشەسىندە جاسىل جەلەكجول اشىلدى. اقبۇلاق وزەنىنىڭ جاعالاۋى دا اباتتاندىرىلىپ، وتكەن جىلى ش. قۇدايبەردى ۇلى كوشەسى ابىلاي حان داڭعىلىنا دەيىنگى ۋچاسكەدە جۇمىستار اياقتالدى. كەلەسى جىلى ابىلاي حان داڭعىلىنان اممان كوشەسىندە دەيىنگى اۋماقتى كوگالداندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى