استانا-اممان: ساياسات، ەكونوميكا، مادەنيەت

ساياسي ديالوگ

قازاقستان مەن يوردانيانى مىعىم ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىك بىرىكتىرەدى. 2023-جىلى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ وتىلگەن ەدى. ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي بايلانىس 1993-جىلدىڭ 1993-جىلدىڭ 9-اقپانىندا ورناتىلعان. وسى جىلداردىڭ ىشىندە استانا مەن اممان ساياسي، ەكونوميكالىق جانە مادەني سالاداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ايتارلىقتاي كەڭەيتە ءتۇستى. ەكى ەل دە جوعارى دەڭگەيدەگى بەلسەندى ساياسي بايلانىستى قولداپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق، يوردانيا كورولى ابداللا II قازاقستانعا بىرنەشە مارتە كەلدى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ كورول ابداللا II - مەن نيۋ-يوركتە ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 74 (2019-جىلى) جانە 77- سەسسيالارىندا (2022-جىلى) ەكى رەت كەزدەسۋ وتكىزدى.

الايدا، بۇل ساياساتكەرلەردىڭ العاشقى جۇزدەسۋى ەمەس. قاسىم-جومارت توقايەۆ مانارحپەن 2015-جىلى سەنات ءتوراعاسى بولىپ تۇرعان كەزىندە امماندا، سونىمەن قاتار يوردانيا كورولىنىڭ 2017-جىلى قازاقستانعا رەسمي ساپارى بارىسىندا كەزدەسكەن بولاتىن.

قازاقستان مەن يوردانيا اراسىندا پارلامەنتارالىق بايلانىس تا جولعا قويىلعان. ەكى ەلدىڭ جوعارى جانە تومەنگى پالاتا ءتوراعالارى سان مارتە كەزدەسۋ وتكىزىپ، يوردانيالىق پارلامەنتاري قازاقستاندا ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق فورۋمدارعا تۇراقتى قاتىسادى. 2019-جىلى يوردانيا پارلامەنتى ەكى پالاتاسىنىڭ دا ءتوراعاسى ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتى سپيكەرلەرىنىڭ 4-كەڭەسىنە قاتىستى. مۇنان بولەك، قازاقستان پارلامەنتى سەناتىندا يوردانيا سەناتىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءتوپ جۇمىس ىستەيدى. ءدال وسىنداي توپ يوردانيا پارلامەنتىندە دە قۇرىلعان.

حالىقارالىق ۇيىمدارداعى ىنتىماقتاستىق

قازاقستان مەن يوردانيا بۇۇ، يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە وزگە دە حالىقارالىق قۇرىلىمدار اياسىندا بەلسەندى ءوزارا ءىسس-قيمىلدى جولعا قويعان. ەكى ەل دە بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارعا قاتىسىپ، تاياۋ شىعىستاعى احۋالدى رەتتەۋگە باعىتتالعان باستامالاردى قولدايدى جانە پالەستينالىق بوسقىندارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ب ۇ ۇ- نىڭ تاياۋشىعىستىق اگەنتتىگى جۇمىسىنا ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.

2025-جىلدىڭ قاڭتارىندا يسلام ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى ۇيىمى قازاقستانمەن جانە ي ى ۇ- عا مۇشە وزگە ەلدەرمەن بىرگە گازا سەكتورىنا 200 توننا ۇن تيەلگەن 12 جۇك بولىگىنەن تۇراتىن ءبىرىنشى گۋمانيتارلىق كەرۋەن جونەلتتى. جەتكىزىلىمدى يوردان حاشيميت قايىرىمدىلىق ۇيىمى جۇزەگە اسىردى. ويتكەنى، گازا سەكتورىنا مىسىرلىق باعىتتان كىرۋدىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا بايلانىستى يوردانيا ارقىلى گۋمانيتارلىق ءدارىز باعدارلامانىڭ باستى ەلەمەنتى بولعان ەدى.

ءوزارا تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 4,2 پايىزعا ارتتى

مەملەكەتتەر اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ كەلەدى. 2024-جىلدىڭ قاڭتار-قاراشاسىندا تاۋار اينالمى 6 ميلليون دوللارعا جەتىپ، 2023-جىلمەن سالىستىرعاندا 4,2 پايىزعا ءوسىم كورسەتتى، وتكەن جىلدىڭ 11 ايىندا قازاقستاننان يوردانياعا ەكسپورت كولەمى 3,7 ميلليون دوللار بولسا، يوردانيادان كەلەتىن يمپورت كولەمى 30,9 پايىزعا ارتىپ، 2,3 ميلليون دوللارعا جەتتى.

قازاقستان ۇشۋ اپپاراتتارىن، تابيعي بال مەن قوي ەتىن ەكسپورتتايدى. ال يوردانيادان توقىما بۇيىمدارى، مينەرالدى تىڭايتقىشتار، تروپيكالىق جەمىس-جيدەكتەر مەن وزگە تاۋارلار كەلەدى.

ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستىڭ ماڭىزدى قۇرالى - ساۋدا-ەكونوميكالىق، عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستاندىق-يوردانيالىق ۇكىمەتارالىق كوميسسيا. اتالعان كوميسسيا 2007-جىلدان بەرى جۇمىس جۇمىس ىستەيدى. كوميسسيانىڭ سوڭعى، 5-وتىرىسى 2024-جىلدىڭ 10-11-جەلتوقسان كۇندەرى امماندا ءوتتى. وتىرىس بارىسىندا ماسەلەلەردىڭ كەڭ اۋقىمى تالقىعا ءتۇستى. ولاردىڭ قاتارىندا گەولويالىق بارلاۋ جانە ۋراندى قوسا العاندا پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەلەشەگى دە قوزعالدى. يوردانيانىڭ مەملەكەتتىك ۋران كومپانياسىمەن «قازاتمومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ كورولدىكتەگى ۋران جوبالارىنا قاتىسۋ ماسەلەسى بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.

مۇنان بولەك، قازاقستان-يوردان ىسكەرلىك كەڭەسى جەمىستى جۇمىس ىستەپ تۇر. اتالعان كەڭەستىك كەزەكتى وتىرىسى وسى جىلى استانا قالاسىندا وتپەك.

2024-جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا امماندا ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق كەزەسۋ ءوتىپ، ونىڭ بارىسىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ نەگىزگى تاقىرىپتاردىڭ بىرىنە اينالدى. دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى 9 ەكىجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.

2005-جىلدان بەرى يوردانيادان قازاقستان ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى كولەمى 15,4 ميلليون دوللارعا جەتتى.

ەگەر ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى بار باعىتتارى جايىندا ايتار بولساق، وندا فارماتسيەۆتيكا، تۋريزم، IT- سەكتورى، كوسمەتولوگيا، ۆەتەريناريا، جەڭىل جانە اتوم ونەركاسىبى سىندى سالالاردى ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. الايدا ساۋدا بايلانىستارىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا لوگيستيكالىق قيىندىقتار، يوردانيادا ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ بولماۋى جانە كولىك شىعىندارىنا بايلانىستى قازاقستان تاۋارلارى باعاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتسىزدىگى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر.

اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق

قازاقستان مەن يوردانيا اراسىنداعى اسكەري ءوزارا ءىس-قيمىل نىعايىپ كەلەدى. 2016-جىلدىڭ قاڭتارىندا امماندا اسكەري جانە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم راسىمدەلدى.

قازاقستاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى يوردانيادا وتەتىن «eager Lion» وقۋ-جاتتىعۋىنا قاتىسىپ تۇرادى. ول تاياۋ شىعىس وڭىرىندەگى ءىرى اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلاردىڭ ءبىرى سانالادى جانە سەرىكتەس ەلدەر اراسىندا اسكەر تاجىريبە الماسۋعا جانە جەدەل ارەكەت ەتۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. قازاقستاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مۇنداي سوڭعى وقۋ-جاتتىعۋ وتكەن جىلى وتكىزىلگەن بولاتىن.

باۋىرلاس قالالار

ەلدەر اراسىنداعى مادەني بايلانىستار دا قارقىندى دامۋ ۇستىندە. 2005-جىلى استانا مەن اممان باۋىرلاس قالالار اتانسا، 2008 جانە 2009-جىلدارى ەكى ەلدىڭ استانالارىندا قازاقستان مەن يوردانيانىڭ مادەني كۇندەرى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى.

2014-جىلى استانا كوشەلەرىنىڭ بىرىنە كورول حۋسەين بەن تالال ەسىمى بەرىلسە، ال 2020-جىلى اممانداعى كوشەلەردىڭ ءبىرى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ەسىمىمەن اتالا باستادى.

ءبىلىم سالاسىندا دا ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىقتى جوعارى دەڭگەيدە دەۋگە بولادى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 288 يوردانيالىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. ال يوردانيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە قازاقستاننىڭ مادەني ورتالىقتارى اشىلۋدا.

- قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يوردانياعا ساپارى - بۇل ەكىجاقتى قاتىناستار ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا ويتكەنى، بۇل ونىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى العاشقى ساپارى بولماق. كوشباسشىلاردىڭ كەزدەسۋى ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلەدى، - دەدى قازاقستاننىڭ يوردان حاشيميت كورولدىگىندەگى ەلشىسى تالعات شالدانباي.

ديپلوماتتىڭ اتاپ وتۋىنشە، ساپار بارىسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكونوميكا، ساۋدا، مادەني- گۋمانيترلىق ىنتىماقتاستىق، ب ا ق، اتوم ونەركاسىبى جانە ۆەتەريناريا سىندى نەگىزگى سالالارىندا ءبىرقاتار ماڭىزدى كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارلانعان.

- بۇل ۋاعدالاستىق قازىرگى بايلانىستى نىعايتىپ قانا قويماي، بىرلەسكەن جوبالار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى، - دەدى ول.

ەلشى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ساپارى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭەيتۋگە، ساياسي ديالوگتى كۇشەيتۋگە جانە ەكونوميكالىق باستامالاردى ارتتىرۋعا نىق نەگىز قالىپتاستىراتىندىعىن باس ايتادى.

- قازاقستان مەن يوردانيا - ءوزارا ءىس-قيمىلى تۇراقتى دامۋ جولىنداعى سەنىم مەن ورتاق مۇددەگە نەگىزدەلگەن سەرىكتەستەر، - دەدى يالعات شالدانباي.

كولىك قولجەتىمدىلىگى، لوگيستكانىڭ جوعارى قۇنى سىنى ورىن العان قيىندىقتارعا قاراماستان ەكىجاقتى قاتىناستىڭ الەۋەتى جوعارى بولىپ قالا بەرمەك. كەدەرگىلەردى جويۋعا جانە بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دەگەن ەكىجاقتى كۇش- جىگەر ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ، ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي بايلانىستاردى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزە تۇسەرى انىق.

اۆتور مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى