اگروكەشەنگە بولىنگەن قاراجات: فەرمەرلەر نەگە نەسىبەدەن قاعىلىپ وتىر

بىلتىرعى سۋبسيديا ءالى جوق

ەرتىس- بايان وڭىرىندە ەگىن سالۋمەن 1385 شارۋاشىلىق اينالىسسا، ونىڭ 48 ءى عانا ءىرى شارۋاشىلىق (جالپى ساننان 3,5 پايىز) ەسەپتەلەدى. وكىنىشكە قاراي، مەملەكەتتەن بولىنەتىن ميللياردتاعان سۋبسيديانىڭ تەڭ جارتىسىن اتالعان 48 شارۋاشىلىق يەلەنىپ وتىر.

تارقاتا ايتساق، بىلتىر وڭىرگە بەرىلگەن 9,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ 4,7 ميلليارد تەڭگەدەن استامىن العان. قالعان بولىگىن 1337 فەرمەر قاناعات ەتكەن.

تاعى ءبىر ماسەلە - وتكەن جىلى تۇقىم، تىڭايتقىش پەن گەربيتسيد ساتىپ العانى ءۇشىن تولەنەتىن دەمەۋقارجىنى، جالپى سوماسى 14,6 ميلليارد تەڭگە سۋبسيديانى شارۋالار ءالى كورگەن جوق. مۇنداي ماسەلەگە كەزىككەندەر تولىعىمەن ورتا جانە ۇساق شارۋالار.

قولداۋ قاراجاتىنان دامەلەنىپ، سۋبسيدياعا ءوتىنىم تاپسىرعانداردىڭ قۇجاتى جىل سوڭىندا كەرى قايتارىلعان جايتتار دا كەزدەسىپ وتىر. «قۇجاتىڭىز تولىق ەمەس» دەگەن سىلتاۋ ءجيى ايتىلادى.

الايدا ءوتىنىم تولتىرىلعان مەزەتتە قۇجاتتاردىڭ تولىق پاكەتىن قابىلداپ العان ماماندار بۇل تۋرالى ەشبىر ەسكەرتۋ ايتپايتىنى تاڭعالدىرادى. سايىپ كەلگەندە فەرمەرلەر تۇسىنىكسىز جاعدايدا تيەسىلى قاراجاتتان قاعىلىپ جاتىر.

«بىزگە سۋبسيديا ەمەس، تەحنيكانىڭ قۇنىن ارزانداتقانى كەرەك»

«بولاشاق- جايما» اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ وكىلدەرى وتكەن ەگىن ماۋسىمىنان تۇك تابىس تاپپاعانىن، كەرىسىنشە شىعىنعا باتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. شارۋاشىلىق 2 مىڭ گەكتارعا ەگىن سالادى.

كووپەراتيۆ باسشىسى ابىلاي ءجۇنىسوۆ بىلتىر بيدايدىڭ كيلوگرامىن 55-60 تەڭگەدەن وتكىزگەندەرىن قىنجىلا ايتتى. سالدارىنان شارۋاشىلىق ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ارەڭ تاۋىپ بەرىپ وتىر.

- سۋبسيديا بۇگىندە ءبىز سياقتى ورتا جانە شاعىن شارۋاشىلىقتار ءۇشىن ناعىز سارساڭعا سالاتىن دۇنيە بولىپ تۇر. كوپ جاعدايدا سۋبسيدياعا ءوتىنىم بەرەتىن Gosagro.kz پورتالى دۇرىس جۇمىس ىستەمەي تۇرادى نەمەسە قانشا تىرىسساق تا مەرزىمىنە ۇلگەرمەي قالامىز. جاۋاپتى مەكەمەدە وتىرعاندار اقىر-سوڭى سۋبسيديا اقشاسى ءبىتىپ قالدى دەپ قولىن سىلتەيدى. وكىنىشكە قاراي، قۇجاتتى ءوز بەتىمەن جيناعان فەرمەرلەر سۋبسيديادان قۇر قالىپ قويادى دا، اراعا دەلدال سالعانداردىڭ، ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ قالتاسى قامپايىپ شىعادى. ءبىز سياقتىلار ۇنەمى رەزەرۆتە تۇرامىز. بۇل بارىپ تۇرعان ادىلەتسىزدىك دەر ەدىم. Telegram مەسسەنجەرىندە فەرمەرلەرگە ونلاين كونسۋلتاتسيا بەرەتىن ارنالاردىڭ اتى بار دا، زاتى جوق. مۇلدە جۇمىس ىستەمەيدى، كەرى بايلانىس دەگەن اتىمەن جوق، - دەيدى فەرمەر.

باياناۋىل اۋدانىندا 600 گە جۋىق شارۋاشىلىق بار بولسا، بىلتىر سونىڭ نەبارى ەكەۋى عانا نەسيەگە جاڭا تەحنيكا ساتىپ العان. وزگەسىنىڭ قىمبات تەحنيكانى الۋعا شاماسى جوق نەمەسە العان كۇننىڭ وزىندە نەسيەنى تولەۋگە الەۋەتى جەتپەيدى.

اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكاسىنىڭ 95 پايىزدان استامى توزىپ تۇر. وسىدان ءتورت- بەس جىل بۇرىن 4 ميلليون تەڭگە تۇرعان م ت ز-80 تراكتورىنىڭ قۇنى بۇگىندە ەكى جارىم ەسەگە جۋىق قىمباتتاپ، 10 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن.

ال ديقانداردىڭ ارمانىنا اينالعان زاماناۋي سەبۋ كەشەندەرىنىڭ قازىرگى قۇنى 100 ميلليون تەڭگەنىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتەدى. مۇنداي شىعىندى ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ قالتاسى قايتىپ كوتەرسىن…

- ءوز مىسالىمدا ايتايىن، بىلتىر 80 ميلليون تەڭگەگە سەگىز دوڭگەلەكتى «بيۋلەر» سەبۋ كەشەنىن نەسيەگە ساتىپ الدىم. تىركەيتىن قوسىمشا اگرەگاتتارىن قوسا ەسەپتەگەندە 100 ميلليون تەڭگەگە جەتتى. ۇكىمەت ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا تولەيمىز، تەحنيكانىڭ 30 پايىزىن وتەپ بەرەمىز دەگەنگە سەنىپ، «قازاگروقارجى» ارقىلى ليزينگكە العانبىز. جىل سوڭىنا دەيىن تۇسەدى دەگەن سۋبسيديا ءالى جوق. تەحنيكانىڭ العاشقى جارناسىن سونىڭ ەسەبىنەن جابامىن دەگەن ءۇمىتىم كۇلگە اينالدى. ەندى قارجى ۇيىمى جارنانى كەشىكتىرگەنىن ءۇشىن تۇراقسىزدىق ايىبىن تولەيسىڭ دەيدى. مۇنداي جاعدايدا بەلگىلى ءبىر شەشىمدەر بولۋى كەرەك قوي. مۇنداي پروبلەمانى اۋدانداعى «التىنتورى» شارۋا قوجالىعى دا باستان كەشۋدە. تەحنيكا قۇنىن سۋبسيديالاۋ پايدا بولعالى اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ باعاسى ءتىپتى اسپانداپ كەتتى. تەحنيكاعا سۋبسيديا تولەگەنشە، ۇكىمەت ونىڭ قۇنىن تۇسىرۋگە ارەكەتتەنگەنى ابزال دەپ ويلايمىز. تەك تەحنيكانىڭ ينۆەستيتسيالىق سۋبسيدياسى ەمەس، كۇنباعىس تۇقىمىنا تولەنۋى ءتيىس 2,5 ميلليون تەڭگە سۋبسيديانى دا الا الماي وتىرمىن. كۇنباعىس تۇقىمىن بىلتىر رەسەيدەن الدىم، سەبەبى وتاندىق تۇقىم قىمبات، - دەپ مۇڭىن شاقتى ابىلاي ءجۇنىسوۆ.

دەلدالداردى جازالاۋ كەرەك

ءماجىلىس دەپۋتاتى، قازاقستان فەرمەرلەر وداعىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى جيگۋلي دايرابايەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كوكتەمگى ەگىسكە بولىنگەن 700 ميلليارد تەڭگەنى نەسيە تۇرىندە ۇلەستىرۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتىر دەپ ەسەپتەيدى.

ەلىمىزدە 300 مىڭنان استام ءارتۇرلى فورماداعى شارۋاشىلىق بار.

- مەملەكەتتىڭ سۋبسيديا بويىنشا شارۋالار الدىنداعى قارىزى بۇگىندە ماسەلەگە اينالىپ تۇر. فەرمەرلەر ءوز شىعىندارىنان بولەك، «ازىق- تۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنا»، «دامۋ» قورى، «قازاگروقارجى» جانە وزگە دە قارجى ينستيتۋتتارىنا قارىز. ولاردىڭ قيىن جاعدايىن ەسكەرىپ، بيۋدجەت قارجىسى وسى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنتىمىز اگروكەشەندى قارجىلاندىرۋدى 1,5 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزۋدى، سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ كەمى 8-10 پايىزىن جاڭارتۋ ءۇشىن 450 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرعان ەدى. بيىل تەحنيكا ساتىپ الۋعا 200 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. الايدا بىزدە مينيسترلىكتەر اراسىنداعى كەلىسۋ ۇدەرىستەرى ۇزاققا سوزىلىپ كەتەدى. قىس ورتاسىندا كارتوپ قىمباتتاپ ەدى، ءبارىمىز دۇرلىگىپ شىعا كەلدىك. فەرمەرلەر ارتىق اقشانى قالتاسىنا باسىپ جاتقان جوق، بۇل - دەلدالداردىڭ قيتۇرقىسى. ەندەشە بۇدان شىعاتىن قورىتىندى - جاۋاپتى ورگاندار ويىنا كەلگەن باعانى قويىپ، تۇتىنۋشىلار اراسىندا الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن دەلدالداردى جازالاۋمەن ناقتى اينالىسۋى ءتيىس،- دەيدى قاۋىمداستىق ءتوراعاسى.

ەكسپورت نەگە وڭباي تۇر؟

ماجىلىستەگى اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرجان اشىمبەتوۆ ەليتالىق، جوعارى رەپرودۋكتسيالى تۇقىمداردى ساتىپ الۋعا قاراجاتى بولماي، ارزان تۇقىمدى الىپ، سالدارىنان ءونىمى ناشار شىعاتىن شارۋالاردىڭ جاعدايىن ەڭ اۋەلگى كەزەكتە نازارعا الۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. مۇنداي فەرمەرلەر سۋبسيدياعا ىلىگە المايدى.

- مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمىندا ديقاندارعا قاراجاتتى جەلتوقسان ايىنان باستاپ ۇلەستىرۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما بەرىپ، ناتيجەسىندە «كەڭ دالا 2» باعدارلاماسى ەكى ايدان بەرى فەرمەرلەرگە 5 پايىزبان ارزان نەسيە ۇسىنىپ جاتىر. ءبىراق ۇساق شارۋالاردا ماسەلە ءالى دە بارشىلىق ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ولارعا جان- جاقتى كونسۋلتاتسيا جەتىسپەيدى. قۇجات ماسەلەسى دە بار. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر مەن جاۋاپتى ۇيىمدار وسىعان نازار اۋدارۋى ءتيىس، - دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

نۇرجان كەمەر ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، ديقاندار ەگىستى ءارتاراپتاندىرۋدى جالعاستىرا بەرۋى كەرەك. سەبەبى سوڭعى جىلدارى وتاندىق بيدايدىڭ ەكسپورت ماسەلەسىندە قيىندىقتار تۋىنداپ وتىر.

رەسەيدەگى ەگىستىك جەرلەردىڭ كولەمى مەن الىناتىن ءونىمى ءبىزدىڭ ەلمەن سالىستىرعاندا وتە ۇلكەن، سوعان ساي ولاردىڭ استىعى ارزان. باعا جاعىنان ءبىزدىڭ ديقاندار باسەكەلەسە المايدى.

مىسال ءۇشىن مايلى داقىلداردى كوبىرەك وسىرۋگە، ولاردى سىرتتان ساتىپ الۋشىلاردى تابۋعا ۇمتىلعان ابزال.

نەسيە الۋدىڭ ماشاقاتى

وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دارحان دوشانوۆتىڭ مالىمەتىنشە، 2024-جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋعا 82 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات، ونىڭ ىشىندە سۋبسيديالاۋعا 32,2 ميلليارد تەڭگە باعىتتالعان.

- ءار شارۋاشىلىق ءوزىنىڭ ءوندىرىس كولەمىنە سايكەس سۋبسيديا الا الادى، جەر كولەمى بويىنشا دا شەكتەۋ جوق. سوڭعى بىرنەشە جىلدا سۋبسيديا تولەنەتىن پلاتفورماعا جاڭاشىلدىق ەنگىزىلدى. ياعني، بيۋدجەتتە قاراجات بولماسا دا، اۋىلشارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى وتىنىمدەرىن جولداي بەرەدى. سوندىقتان، وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كۇتۋ پاراعىندا 14,6 ميلليارد تەڭگە سوماسىنا سۋبسيديا بويىنشا بەرەشەگىمىز بار جانە ول بيىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ تولەنىپ جاتىر، - دەيدى دارحان دوشانوۆ.

ەگىن شارۋاشىلىعىن قولداۋعا بيىل وبلىستا 4,1 ميلليارد تەڭگە سۋبسيديا قارالعان. سۋبسيديا الۋ ءۇشىن فەرمەرلەر مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى، ياعني gosagro.kz پلاتفورماسىندا ءوتىنىم بەرەدى.

«زاڭدى تۇلعالار» نەمەسە «جەكە تۇلعالار» مەملەكەتتىك دەرەكقورلارىمەن اقپاراتتىق ءوزارا ءىس- قيمىلى ناتيجەسىندە راستالعان جەكە شوتى بولۋ قاجەت. سۋبسيديالاناتىن تاۋارعا نەمەسە تەحنيكا مەن جابدىقتاۋىشتارعا، قۇرىلىس كەزىندە جۇمسالعان شىعىندار راستالۋى ءتيىس.

ءوتىنىم باسقارمادا تىركەلگەن ساتتەن باستاپ 14 كۇن ىشىندە قارالىپ، سۋبسيديا الۋ شارتتارىنا سايكەس ونىڭ قابىلدانعانى راستالادى نە تەرىس شەشىم شىعارىلادى.

قاڭتار ايىندا ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ شارۋالارى نەسيەلىك باعدارلامالار بويىنشا 2,5 ميلليارد تەڭگە قاراجات الىپ ۇلگەرگەن.

مۇرات اياعان

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى