ايدوس ەربوسىن ۇلىمەن ەكسكليۋزيۆ سۇحبات: رينگكە قايتا شىعۋىما كەمىندە ءبىر جىل كەرەك

ءبىر ايدان كەيىن ب ا ق بوكسشىنىڭ ەلگە امان-ەسەن قايتقانىن سۇيىنشىلەپ جازدى. سودان بەرى ەل الدىنا شىقپاعان وتانداسىمىزبەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.

- استاناعا ەم الۋ ءۇشىن كەلدى دەپ ەستىپ جاتىرمىز. دەنساۋلىعىڭىز ءالى مازالاپ ءجۇر مە؟

- «ءدال قازىر دەنساۋلىعىمدا مازالايتىن ماسەلە جوق، اللاعا شۇكىر. دەگەنمەن بوكستى ءارى قاراي جالعاستىرسام دا، جالعاستىرمايتىن بولسام دا ءوزىم ءۇشىن تولىق زەرتتەلىپ، ەمدەلۋ ارتىق ەمەس دەپ ويلايمىن. الماتىداعى دارىگەرلەر استانادا جاقسى ءبىر مامان بار دەپ كەڭەس بەرگەن. سول شارۋامەن كەلىپ ءجۇرمىن. بۇعان دەيىن نەيروحيرۋرگيا جاعىنان ەكى رەت وڭالتۋ ەمىن الدىم.

- سوندا دارىگەرلەر قانداي قورىتىندى شىعارىپ وتىر؟ قارسىلاستىڭ سوققىسى باتا تيمەي قاتە تيگەن بە، الدە قۇلاعان كەزدە قوسىمشا زاقىم كەلگەن بە ەكەن؟

- ەندى ول جەردە بىرنەشە فاكتور قاباتتاسىپ كەتكەن عوي. ءبىراق قارسىلاسىم قاراقۇستان كوپ ۇردى نەگىزى. ونداي سوققى جاساۋعا تىيىم سالىنعان. ال تورەشى كوپ ەسكەرتۋ بەرگەن جوق. تالاي رەت سولاي ۇرعان. 12-راۋندقا دەيىن قايتالاپ ۇرا بەرگەن. مەن قۇلاردىڭ الدىندا دا سولاي ۇرعان. ودان بولەك جەكپە-جەكتىڭ الدىندا سالماق تاستاۋ ءۇشىن 56 ساعات تاماق ىشپەگەنىم بار. 56 ساعات ءنار تاتپاي، ءتىپتى سۋ ىشپەي ءجۇرىپ 3 رەت جاتتىعۋ جاسادىم. جالپى سونىڭ كەسىرى دەپ ويلايمىن. ال ءويتىپ سالماق قۋماسام، جەڭىلگەن كۇننىڭ وزىندە قاتتى قۇلامايتىن ەدىم. سونىڭ وزىندە 12 راۋند بويى شىداپ كەلە جاتتىم عوي. جالپى جەكپە-جەككە شارشاڭقى شىقتىم. قارسىلاسىم ءۇشىنشى نەمەسە ءتورتىنشى راۋندتا سەنىمدى سوققى جاساعان بولسا، سول كەزدە-اق قۇلاۋىم مۇمكىن ەدى. ويتكەنى فيزيكالىق تۇرعىدان دايىن بولمادىم. كۇشىمنىڭ ءبارى سالماق قۋۋعا كەتىپ قالدى.

- سول سوققىلارعا بەينەساراپتاۋ جاساپ، قارسىلاسىڭىزدىڭ ەرەجەگە قايشى جۇدىرىقتاسقانىن دالەلدەۋ ويىڭىزعا كەلمەدى مە؟ جەكپە-جەكتىڭ قورىتىندىسىن قايتا قاراۋعا بولماس پا ەدى؟

- ونىڭ ءبارى ۆيدەودا بار. ءبىراق ءبىزدىڭ تاراپتان ونداي ساراپتاۋعا مۇددەلى ەشكىم بولعان جوق. ءوزىم عانا مىنا ساتتە بىلاي ۇرعانى ەرەجەگە قايشى بولدى دەپ ايتىپ بەرە الامىن. بۇل ماسەلەدە مەنى جاقتايتىن ادام جوق بوپ تۇر.

- ادەتتە دارىگەرلەر سىزدىكى سياقتى جاراقاتتان كەيىن رينگكە شىقپاي- اق قويىڭىز دەگەن كەڭەس بەرىپ جاتادى. سىزگە دە تىيىم سالىپ جاتقان جوق پا؟

- ءار دارىگەر ءار ءتۇرلى ايتىپ جاتىر. بىرەۋلەر: «بولدى، مانسابىڭىزدى اياقتاڭىز»، - دەيدى. تاعى ءبىرى: «ءالى دە رينگكە شىعۋىڭا بولادى» دەپ وتىر. اينالىپ كەلگەندە سوڭعى شەشىمدى ءوزىم شىعارۋىم كەرەك قوي. ويتكەنى تاريحتا قاتتى جاراقات السا دا، قايتا چەمپيون اتانعان بوكسشىلار بار. ءدال مەنىكىندەي جاراقاتپەن قايتا شىققان بوكسشىنى بىلمەيدى ەكەنمىن. ۆينچەنتسو ەدۆارد پاتسيەنتسا دەگەن بوكسشى بولعان. موينى سىنىپ كەتسە دە، ەمدەلىپ، رينگكە قايتا شىققان. وعان دارىگەرلەر ءومىر بويى كەمتار بولىپ قالاسىڭ دەگەن. سوعان قاراماستان بوكسقا قايتا ورالىپ، الەم چەمپيونى اتانعان. كەزىندە مەن دە جاعىم سىنعانىنا قاراماستان جەكپە-جەكتى اياقتاپ شىققام. استانادا 2016 جەڭىلىسسىز كەلە جاتقان گرۋزين بوكسشىمەن شىقتىم. ونىڭ كورسەتكىشى 7:0، مەنىڭ كورسەتكىشىم 3:0 بولاتىن. جاق ەكى جەردەن سىنىپ كەتتى.

باپكەردىڭ بوكستى توقتاتايىق دەگەنىنە قاراماستان، سىنعان جاقپەن ايقاستى جالعاستىردىم. قارسىلاسىمدى ءۇش رەت نوكداۋنعا جىبەرىپ، بەسىنشى راۋندتا تەحنيكالىق نوكاۋتپەن جەڭدىم. سول كەزدە دە بوكستى قويۋ كەرەك دەگەن كەڭەستەر ايتىلعان. ءبىراق ەمدەلگەن سوڭ قايتا ورالىپ، بەسىنشى، التىنشى جەكپە-جەكتەرىم امەريكادا ءوتتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ، بىرنەشە بەلدىككە قول جەتكىزدىم. التى دۇركىن ازيا چەمپيونى، WBA نۇسقاسى بويىنشا الەم چەمپيونى اتاندىم. سوندىقتان بۇل جەردە دە كوپ دۇنيە وزىمە بايلانىستى. سوڭعى ءسوزدى ءوزىم ايتام (سول جەكپە-جەكتەن كەيىن ايدوس ەربوسىن ۇلى «جاعىڭ سىنسا دا، ساعىڭ سىنباسىن» دەگەن كىتاپ جازادى - رەد.).

- وتباسىڭىز، جاقىندارىڭىز بوكستى جالعاستىرساڭىز قولداي ما؟

- ارينە، اتا-انام قارسى. ەندى شىقپاي-اق قوي دەپ وتىر. ءبىراق اقىرعى شەشىمدى ادامنىڭ ءوزى قابىلدايدى عوي. ءوزىم بوكستى ءارى قاراي جالعاستىرۋىم كەرەك دەپ شەشسەم، جاقىندارىمدى دا كوندىرەم. ولار دا مەنىڭ كوڭىلىمە قارايدى عوي.

- ال ءوزىڭىز شەشىم قابىلداپ ۇلگەردىڭىز بە؟

- نەگىزى ورالعىم كەلەدى. ءبىراق ءالى سالماقتاپ، ساراپتاۋ كەرەك. اقىماق شەشىم بولعانىن قالامايمىن. جاقسىلاپ ويلانىپ، اقىلداسىپ، تەكسەرىلىپ كورەم. سول ءۇشىن ا ق ش- قا دا بارعىم كەلگەن. ازىرگە پروموۋتەرلەرىم وسى دەڭگەيدە دەمەۋشىلىك جاساپ وتىر. قازىر بوكسقا كەلەم نەمەسە بوكستى قويام دەپ ناقتى ايتا المايمىن. ول تۋرالى قاتتى ءبىر ويلانىپ تا جۇرگەن جوقپىن. جاتتىعۋلاردى اقىرىنداپ باستاپ كەتتىم.

- پروموۋتەرىڭىز وزگەرگەن جوق قوي؟

- ءيا، بايلانىسىمىز سول قالپىندا.

- ولار تەزىرەك رينگكە شىعۋىڭىزدى تالاپ ەتىپ جاتقان جوق پا؟

- جو-جوق. ولار كەرىسىنشە دەنساۋلىعىڭا الاڭداساڭ، ءبىز قال دەپ ايتا المايمىز، ءوزىڭ ويلان دەپ وتىر. شاماسىنشا كومەكتەسىپ جاتىر. سولارىنا راحمەت. امەريكادا ءبىر اي اۋرۋحانادا جاتتىم. ونىڭ بارىنە سۇمدىق اقشا كەتتى. سونى پروموۋتەرلەرىم كوتەرىپ الدى. سوندىقتان ول كىسىلەرگە العىستان باسقا ايتارىم جوق.

- سۇراماي كەتە المايتىن ءبىر ساۋال تۋىنداپ تۇر. جاقىندا بەلگىلى كاسىپقوي بوكسشى بەيبىت شۇمەنوۆتىڭ اينالاسىندا داۋ تۋىندادى عوي. سول وقيعا تۋرالى كاسىپقوي بوكسشى رەتىندە پىكىرىڭىزدى بىلسەك دەپ ەدىك. ءسىز بەيبىت شۇمەنوۆتىڭ ورنىندا بولساڭىز، نە ىستەر ەدىڭىز؟

- ول جەردە بەيبىت اعانىڭ قاسىندا تۇرعان جوقپىن عوي. ءوز كوزىممەن كورمەگەن وقيعا تۋرالى پىكىر ايتۋ دۇرىس ەمەس شىعار. ءبىراق الەۋمەتتىك جەلىدەن كورىپ، ەستۋىم بويىنشا، كيكىلجىڭدى انا جىگىت باستاعان سياقتى. بەيبىت اعامىز دا بەكەردەن-بەكەر بىرەۋگە جۇدىرىق الا جۇگىرمەيدى عوي. ونىڭ ۇستىنە انا جىگىت بالانى قولىنا قاساقانا ۇستاپ العانداي كورىندى. بەيبىت بالانى كوزدەپ ۇرىپ جاتقان جوق. كەرىسىنشە انا جىگىت بالاسىمەن قورعانعانداي جاعداي بولعان. ارينە، سىرت كوزگە جالپى بۇل توبەلەس ورەسكەل كورىنىپ تۇر. ءبىراق ناقتى سەبەبىن بىلمەگەندىكتەن ءبىر نارسە دەۋ قيىن.

- بەيبىت شۇمەنوۆتى جاقسى تانيسىز با؟ شالت مىنەزى جوق پا ەدى؟

- بەبيىت اعامىزدى ادام رەتىندە بىلەم. كەزىندە جاقسى ارالاستىق. ول كىسى سونداي ءبىر جۇدىرىق الا جۇگىرەتىن ادام ەمەس. ءبىر ءسوزى قاتتى ءوتىپ كەتتى مە ەكەن دەپ ويلايمىن. ءتىلى تيگەن شىعار. ول جەردە بولماعاندىقتان سىرتتان باعا بەرە المايمىن.

- ءوز باسىڭىزدا بەيبىت شۇمەنوۆتىڭ وقيعاسى سياقتى جايتتار بولدى ما؟

- حالىققا قازىرگىدەي تانىلماي تۇرعان كەزدە ونداي جايتتار ءجيى بولاتىن. 2018-جىلى بەيبىت شۇمەنوۆتىڭ بوكس كەشىندە العاشقى بەلدىگىمدى الىپ، ازيا چەمپيونى اتانعانمىن. سودان كەيىن الماتىدا ءبىر توبەلەسكە ءتۇسىپ قالعانىم بار. سونداعىلار تانىپ قويىپ، قاتتى ۇيالتقان ەدى. سودان بەرى ونداي جاعدايعا تۇسپەۋگە تىرىسىپ كەلەم.

- سوڭعى شەشىم وزىمدە دەپ وتىرسىز. وڭالتۋ ءساتتى ءوتىپ، بوكسقا قايتا ورالىپ جاتساڭىز رينگكە قاشان شىعا باستايسىز؟

- بۇل جاراقات وتە اۋىر بولدى عوي. سوندىقتان كەمىندە ءبىر جىل كەرەك دەپ ويلايمىن. ول ەندى ءوز پايىمىم. الماتىدا وڭالتۋدا جاتقاندا وڭتۇستىك كورەيانىڭ دارىگەرلەرىنە تىكەلەي بايلانىسقا شىقتىق. سوندا ولار مەديتسنالىق قۇجاتتارىمدى قاراپ، تالداۋلارىمدى كورىپ، «بوكسقا قايتىپ ورالا بەرسەڭىز بولادى» دەگەندەي كەڭەس بەردى. «قاتتى ورالعىڭىز كەلسە، ورالىڭىز. ال نەگىزى قويعانىڭىز دۇرىس. ويتكەنى رينگكە شىققان سوڭ نە بولاتىنىن بولجاپ بەرە المايمىز» دەگەندى ايتتى. ولار دا شەشىمدى وزىمە يتەرىپ تۇر.

- امەريكادا ەمدەلسەم دەگەن وي بولعان دەپ قالدىڭىز. ەشكىمنەن كومەك سۇراپ كورگەن جوقسىز با؟ بالكىم ول جاقتا وڭالتۋىڭىز جىلدامىراق جۇرەر مە ەدى؟

- اللاعا شۇكىر، مۇنداعى ەمگە كوڭىلىم تولىپ جاتىر. وتكەندە كەڭەس راقىشيەۆ (قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى - رەد). اعامىزبەن دە كەزدەسكەم. ول كىسى دە قولداۋ ءبىلدىردى. ەگەر ناقتى ورالام دەپ جاتساڭ، ا ق ش- قا بارىپ ەمدەلۋ كەرەك بوپ جاتسا، وزىمە حابارلاس»، - دەدى. ياعني، فەدەراتسيا تاراپىنان دا قولداۋ بار.

- سوندا دارىگەرلەر قانداي قورىتىندى شىعارىپ وتىر. ناقتى قانداي زاقىم كەلگەن دەيدى؟

- زاقىم دەگەندە، باسىمدى ءتىلىپ، وتا جاسادى عوي. نەگىزگى ماسەلە سونىڭ ورنى بولىپ تۇر. ايتپەسە قاتتى ءبىر سالدارى قالماعان. اۋەلدە باستىڭ ىشىندە قان ۇيىعان. ونى حيرۋرگيالىق جولمەن سىلىپ تاستاعان. كەيبىر ب ا ق ميىنا قان قۇيىلىپتى دەگەندەي جازىپ جاتتى عوي. ونداي بولماعان. ول وتىرىك.

- كاسىپقوي بوكستا اتى تانىمال بوكسشىلارىمىز بارشىلىق قوي. ءبىر-بىرىڭىزبەن بايلانىسىڭىز قانداي؟ مۇحيتتىڭ ار جاعىندا جۇرگەندىكتەن ءبىر-ءبىرىڭىزدى قولدايسىزدار ما؟ مىسالى، گەننادي گولوۆكينمەن بايلانىسىڭىز بار ما دەگەندەي. ونى سۇراپ وتىرعانىمىز، ءسىز كانەلومەن ءبىر زالدا جاتتىعىپ ءجۇردىڭىز عوي.

- بارىمەن بايلانىس بار. گەننادي اعامىزبەن جەكە وتىرىپ سويلەسىپ كورمەپپىن. ونىڭ جەكپە-جەكتەرىنە بارىپ تۇراتىنبىز. ال جانىبەك الىمحان ۇلىمەن ءبىر وبلىستان شىققاندىقتان جاس كۇنىمنەن تانىسپىن. كەزىندە وبلىستىق قۇرامادا تالاي بىرگە دايىندالدىق تا. مەنەن ەكى جاس كىشىلىگى بار.

- بوكستا جۇرە بەرگىم كەلەدى دەپ وتىرسىز. رينگتەن كەتسەم، نە ىستەيمىن دەگەن قورقىنىش جوق پا؟ مىسالى، ەركەبۇلان شىناليەۆتىڭ سوڭعى ۆيدەوسى ەلى ىشىندە كوپ تارادى. سپورتتان كەتكەننەن كەيىن ومىردەن ورىن تابۋ سونشالىق قيىن با؟

- سپورتتان كەتۋ وڭاي ەمەس. مىسالى، مەن دە ءدال قازىر بوكستى قويسام، ءارى قاراي نە ىستەيتىنىمدى ناقتى بىلمەيمىن. كاسىپپەن اينالىسام با، مەملەكەت جۇمىس ۇسىنا ما، ول جاعى ماعان بەلگىسىز. مىسالى مەنىڭ بوكسقا كەلگەنىمە 20 جىل بولىپتى. ەڭ جالىندى دەگەن 20 جىلىڭدى ارنايسىڭ. بۇكىل سپورتشىدا سونداي. سونشا تەر توككەن سالاڭنان باسقا ارناعا اۋىسۋ قيىن بولىپ قالادى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دا قيىن. ءدال سول كەزدە ءسال عانا قولداۋ بولسا، جاقسى. دەگەنمەن ءوز باسىم ءوپتيمسيتپىن. بىرەۋ ءبىر نارسە بەرۋ كەرەك ەدى دەپ وتىرا المايمىن. ءبارى تالپىنىسقا بايلانىستى.

- سپورتشىنىڭ كەلەسى قادامى باپكەرلىك سياقتى بولىپ تۇرادى عوي. ونداي وي بار ما؟

- نەگىزى وزىمدە باپكەر بولسام دەگەن نيەت جوق. ءبىراق ءبىر جاعىنان مەنەن جاقسى باپكەر شىعار ەدى دەپ ويلايمىن. جالپى ءوزىم تۋرالى پىكىرىم جاقسى (كۇلەدى). باپكەرلىك وڭاي ەمەس. جۇيكەنىڭ جۇمىسى عوي. بالكىم كاسىپكەرلىكتى تاڭدايتىن شىعارمىن. ۋاقىت كورسەتەدى. قىسقاسى، قازىر قالىڭ ويدىڭ ۇستىندە ءجۇرمىن. تەكسەرىلۋىمە دە كوپ دۇنيە بايلانىستى. جارتى جىل كولەمىندە ءارى قاراي نە ىستەيتىنىم بەلگىلى بولىپ قالاتىن شىعار. قازىر جاتتىعۋدى ەپتەپ جاساپ ءجۇرمىن.

- ءسىز مۇحيتتىڭ ار جاعىندا، اۋرۋحانادا جاتقان كەزدە قازاقستاندىقتاردىڭ قولداۋى، تىلەۋلەستىگى كۇشتى بولدى. سونى ءسىز سەزىنە الدىڭىز با؟

- ارينە. قازاق ەلىن مەن قالاي جاقسى كورىپ كەلسەم، قازاق تا مەنى سولاي جاقسى كورەتىنىن سەزىندىم. ەسىمدى جيعان ساتتەن باستاپ، بوكسقا قايتىپ ورالام دەدىم. دارىگەرلەر مۇنداي جاعدايدان كەيىن بوكسشىلار 3-4 اي اۋرۋحانادا جاتاتىنىن ايتتى. مەنىڭ جاعدايىما تاڭعالدى. ءبىر ايدان كەيىن «ءسىز جازىلىپ قويدىڭىز. ەندى بۇل جەردە جاتقاننان پايدا جوق»، - دەپ شىعارىپ سالدى. بۇلاي تەز اياقتان تۇرىپ كەتۋ وتە سيرەك بولادى دەپ جاتتى. سونى مەن حالىقتىڭ تىلەۋىنەن، دۇعاسىنان دەپ قابىلدادىم. بوكسقا قايتىپ ورالام دەۋىمە دە حالىقتىڭ ىقىلاسى ستيمۋل بولدى.

- كانەلومەن بىرگە جاتتىعىپ ءجۇردىڭىز عوي. گەننادي ەكەۋىنىڭ العاشقى ەكى جەكپە-جەگى تۋرالى تالاس كوپ. بىرەۋلەر ءبىرىنشى ايقاستا گەننادي جەڭگەن ەدى دەپ جاتادى، بىرەۋلەر شىنىمەن تەڭ ءتۇستى دەيدى. ءسىز سونىڭ قايسىنا قوسىلاسىز؟

- كوبى گولوۆكين ءبىرىنشى ايقاستا جەڭدى دەپ ويلايدى. مەنىڭشە، ءبىرىنشى جەكپە-جەكتە ەكەۋى تەڭ تۇسكەن سياقتى. ال ەكىنشى كەزدەسۋدە گەنا تازا جەڭگەن سياقتى. جاقسىلاپ قاراساڭىزدار، گولوۆكيننىڭ سوققىلارى ءدوپ ءتيىپ جاتتى. كانەلو العا ۇمتىلعانىمەن ساسقالاقتاپ، قاتەلەسىپ ءجۇردى. ال ءۇشىنشى ايقاستا گەنا تازا جەڭىلدى. جاسى دا كەپ قالعان كەز عوي.

- جانىبەك ءالىمحان ۇلى كانەلونى بىرنەشە رەت جەكپە-جەككە شاقىردى. بىرەۋلەر ونى ستراتەگيالىق قادام دەپ جاتادى. دەگەنمەن ءبىزدىڭ جانىبەك مەكسيكالىقپەن ءدال قازىر شىعۋعا دايىن دەپ ويلايسىز با؟

- جانىبەككە ءدال قازىر كەرەك ەمەس دەپ ويلايمىن. ءبىراق ول دا جايدان-جاي چەمپيون بولعان جوق قوي. كانەلودان قورقاتىن رەتى جوق. ءوزى دە سونى ايتىپ ءجۇر عوي. مۇمكىندىك بولسا، 2-3 رەت بەلبەۋىن قورعاپ الىپ، شىقسا ءدال بولار ەدى. ءوزى تاجىريبە جيناي تۇسەدى، ال كانەلو ءسال دە بولسا شاۋ تارتادى دەگەندەي... قانشا دەگەنمەن ءۇش جىل ايىرماشىلىق بار عوي.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت! تەز ساۋىعىپ كەتۋىڭىزگە تىلەكتەسپىز.

اۆتور: ەسىمجان ناقتىباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى