وكسىكپەن وتكەن ءومىر

الاش تۇقىمىنا ابدەن قانى قارايعان بولشەۆيكتەر بەكەڭ 21 جاسقا تولعاندا 1937 - جىلى «الاشتىڭ ءتىرى جۇرگەن كوزى» دەپ 10 جىلعا سوتتاپ جىبەرگەن. سىبىردە جازاسىن تولىق وتەپ شىققاننان كەيىن رەسەيدە باسىءبۇتىن قالىپ قويعان. اتاسى باسقادان ايەل العان. ودان ءبىر-ەكى قىزى بولعان. قىسقاسى ەل كوزىنەن تاسا كەمەروۆ وبلىسىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە ءومىر سۇرگەن.

وتكەن عاسىردىڭ اياعىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ بەكەڭ اياڭداپ الماتىعا كەلگەن. بۇل 1990- جىلداردىڭ ورتاسى. ول تۋرالى قازاق ءتىلدى باسپاءسوز قۇرالدارىندا ايتىلدى، جازىلدى. قالا اكىمدىگى تاراپىنان اقساقالعا شاعىن پاتەر دە بەرىلدى. ونىڭ قىزىعىن قاريا كورە المادى. رەسەيدەن جاتباۋىر قىزدارى جەتىپ كەلىپ، پاتەردى ساتتىرعاندا شالدى الدىنا سالىپ ايداپ كەتكەن.

ارادا اتتاي 10 جىل وتەدى. 2004 - جىلى بەكتۇر قاريا سۇلدەرىن سۇيرەتىپ اۋپىرىمدەپ الماتىعا قايتا كەلەدى. تاعى دا سول جاناشىر ازاماتتار تابىلىپ، اقساقالدى جەكە مەنشىك دەمالىس جەرىنە ورنالاستىرادى. ءجون بىلەتىن بىرەۋلەر: «مىڭنىڭ باسى قىج-قىج قايناعان مىنا جەبىر قالادان نە قايىر، ودان دا اتا-باباڭىزدىڭ باسى قالعان باياناۋىلعا بارىڭىز!» دەيدى. باستابىندا كەلىسكەنىمەن كۇن وتە كەلە بەكەڭ اينىپ قالعان. شىنىندا ول جاقتا كۇتىپ وتىرعان كىمى بار؟

ءسويتىپ ەكى جىلىن ىلدەبايلاپ اندا-مۇندا وتكىزگەن قاريا اقىرى شىدامى ءبىتىپ، م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىن ىزدەپ شىعادى. جولاي باسى اينالىپ كەتىپ، كوشەنىڭ توپ ورتاسىنا قۇلاپ قالادى. بەت-اۋزى وڭباي جارالانادى. جەدەل جاردەم الىپ كەتەدى. اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلەدى. ساۋىققان سوڭ تاعى دا جوعارىداعى ينستيتۋتتى ىزدەيدى. تابادى. بۇل 2006 - جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ 10 - كۇنى ەدى. ءدال وسى وقيعا تۋرالى سول كۇنى «ك ت ك» تەلەارناسى حابار تاراتتى. ءتىلشى: «رەسەيدەن ەلىنە ورالعان تۇلپاردىڭ تۇياعى تەنتىرەپ ءجۇر. بۇگىن ونى ينستيتۋتتىڭ ءبىر قىزمەتكەرى ۇيىنە الىپ كەتتى. ال، ەرتەڭ شە...» دەپ ءسوزىن ءتۇيدى.

بەكتۇر جۇسىپبەك ۇلىن ۇيىنە الىپ بارىپ قوندىرعان ينستيتۋت قىزمەتكەرى اقەدىل تويشان ۇلى دەيتىن ازامات كۇنى-ءتۇنى جۇگىرىپ، ءولدىم-تالدىم دەگەندە قالاداعى ارداگەرلەر ۇيىنە ورنالاستىرادى. سىرعىپ ەكى جىل وتەدى. ءبىر كۇنى «جاس قازاق» اپتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى، جۇرناليست ەرەنعايىپ قۋاتاي ۇلى قالالىق ارداگەرلەر ۇيىنە حابارلاسىپ، بەكەڭنىڭ حال-جاعدايىن بىلمەك بولادى. سونداعى العان جاۋابى: «ۆيكتور يۋرەۆيچ قايتىس بولعان، سۇيەگى قايدا جەرلەنگەنىن بىلمەيمىز، بىرەۋلەر الىپ كەتكەن».

ىلە-شالا «جاس قازاق» اپتالىعىندا: «بەكتۇر ايماۋىتوۆتىڭ سۇيەگى قايدا؟» دەيتىن جانايقاي ماقالا شىقتى. وعان سەلت ەتكەن ەشكىم جوق. امالى تاۋسىلعان جۋرناليست «مەن ق ر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ

تاپسىرماسىمەن كەلدىك، شالدىڭ سۇيەگى قايدا؟» دەپ قارتتار ءۇيىنىڭ باستىعىن قورقىتادى. شاراسى قالماعان باستىق: «ول كىسى قايتىس بولعاندا مەن جوق ەدىم، اقساقالدىڭ مۇردەسىن مەنىڭ شوپىرىم الىپ بارىپ، بورالدايداعى ورتالىق زيراتقا جەرلەپ تاستاپتى، ءنومىرى مىنە...».

مارقۇم ورتالىق زيراتتىڭ حريستيانداردى جەرلەيتىن قىسقى بولىگىنە قويىلىپتى. باسىنا سىنعان كۇرەكتىڭ سابىن شانشىپ، وعان «92675» دەپ ءنومىر جازا سالعان. اتى-ءجونى جوق. زامانىندا:

«ارعى اتام - ەر تۇرىك،

ءبىز قازاق ەلىمىز،

سامال جەل، سايران تاۋ،

سارى ارقا جەرىمىز!» - دەپ جىرلاعان الاشتىڭ اقتاڭگەرى، حالقى ءۇشىن شاحيت كەتكەن ءمۇمين-مۇسىلمەن جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتان قالعان جالعىز تۇياققا توپىراق وسىلاي بۇيىرعان.

جۋرناليست باۋىرىمىز ەرەنعايىپ ايتادى: «اتى-ءجونى جوق دومالاق زيرات لاگەردە قازا تاپقان تۇتقىنداردى جەرلەيتىن بەيباقتار قورىمىنا ۇقساپ كەتتى. كوزىمە جاس تۇندى...» دەيدى.

سودان ءبىر توپ قازاق ازاماتتارى بىرىگىپ زيراتتىڭ باسىنا ءمارماردان قۇلپىتاس ورناتتى. سىرتىن اسەم تەمىر شارباقپەن قورشادى. قۇلپىتاستا: «قازاق جازۋشىسى، الاش وردا قايراتكەرى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ بالاسى - بەكتۇر ايماۋىتوۆ 1916-2008» دەگەن جازۋ بادىزدەلدى. بەلگىتاستىڭ سوڭعى جاعىندا: «ەسكەرتكىشتى قويعان قازاق جاستارى» دەگەن جازۋ تۇر.

بەكەن قايرات ۇلى

دەرەككوز: baq.kz

2012 ج

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى