بۇگىن كومپوزيتور، حالىق ءارتىسى لاتيف حاميدي دۇنيەگە كەلگەن كۇن

117 جىل بۇرىن (1906-1983) كومپوزيتور، پەداگوگ، قازاق ك س ر-ىنىڭ حالىق ءارتىسى، قازاق ك س ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، قازاق حالىق مۋزىكاسىن جيناقتاۋشى لاتيف ابدۋلحاي ۇلى حاميدي دۇنيەگە كەلدى.

تاشكەنت حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىن، ماسكەۋدىڭ ءبىرىنشى مۋزىكالىق تەحنيكۋمىن، ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسى جانىنداعى تاتار وپەرا ستۋدياسىن بىتىرگەن.

قازاقتىڭ حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ ديريجەرى بولىپ، قازاقتىڭ پەتر چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكالىق ۋچيليشەسىندە، قازاق كونسەرۆاتورياسىندا ۇستازدىق ەتكەن. كومپوزيتوردىڭ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى جازعان «اتتانىڭدار مايدانعا»، «8-گۆارديا ديۆيزياسىنىڭ ءانى»، «باتىر قىز»، «نۇركەن» اندەرى تىڭدارمانىن قاھارماندىق سەزىمگە بولەدى.

ول قازاق مۋزىكاسىنا تۇڭعىش ۆالس جانرىن ەنگىزىپ، «قازاق ءۆالسى»، «بۇلبۇل» اندەرىن شىعارعان. سونداي-اق ونىڭ اسەم اۋەنىمەن ەرەكشەلەنەتىن ۆالستەرى، حورلارى، سيمفونيالىق وركەستر، حالىق اسپاپتار وركەسترى ءۇشىن كامەرالىق-اسپاپتىق شىعارمالارى، قويىلىمدار مەن كينوفيلمدەرگە ارنالعان مۋزىكالارى بار.

كومپوزيتور قازاقتىڭ وپەرا ونەرىن وركەندەتۋگە دە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ، «اباي»، «تولەگەن توقتاروۆ»، «جامبىل» وپەرالارىن، «جامبىل مەن ايكۇمىس» مۋزىكالىق پەساسىن، «بالبۇلاق» وپەرەتتاسىن جازدى.

سونىمەن قاتار «دومبىرا ۇيرەنۋ مەكتەبى»(ب. عيزاتوۆپەن بىرگە)، «ديريجەرلىك ەتۋدىڭ نەگىزدەرى»(ح. تاستانوۆپەن بىرگە)، ت. ب. زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى بار.

3 مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن، مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.

شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتاتىن بولساق، لاتيف حاميدي 1935 -جىلى سەمەي قالاسىنا بارعان ساپارىندا م. و. اۋەزوۆتىڭ كەڭەسىمەن ابايدىڭ نەمەرەسى ءارحام ىسقاقوۆتان اقىننىڭ «ايتتىم سالەم، قالامقاس»، «امال جوق قايتتىم بىلدىرمەي»، «بويى بۇلعاڭ»، «بىرەۋدەن بىرەۋ ارتىلسا»، «جەلسىز تۇندە جارىق اي»، «سەن مەنى نە ەتەسىڭ»، «ءتاڭىرى قوسقان جار ەدىڭ سەن»، «قور بولدى جانىم»، «ءىشىم ولگەن، سىرتىم ساۋ»، «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ»، «ولسەم ورنىم قارا جەر سىز بولماي ما؟»، «سۇرعىلت تۇمان» اندەرىن، ابايدىڭ ءان شىعارماشىلىعىن جاقسى بىلەتىن انشىلەردەن «سەگىز اياق» پەن «جەلسىز تۇندە جارىق اي» اندەرىنىڭ 2-نۇسقالارىن، ال، اۋەزوۆتەن «مەن كوردىم ۇزىن قايىڭ قۇلاعانىن» ءانىن جازىپ الدى.

ءسويتىپ، ول اقىننىڭ مۋزىكالىق مۇراسىن تۇڭعىش رەت تولىق نوتاعا ءتۇسىرۋشى بولدى.

سول جىلداردا ول ابايدىڭ «قور بولدى، جانىم»، «ايتتىم سالەم، قالامقاس»، «كوزىمنىڭ قاراسى»، «مەن كوردىم ۇزىن قايىڭ قۇلاعانىن»، «سەگىز اياق» اندەرىن جەكە انشىگە، كوپ داۋىستى حورعا ارناپ وڭدەپ، ولارعا فورتەپيانولىق سۇيەمەل جازدى. ا. جۇبانوۆپەن بىرلەسىپ «اباي» وپەراسىن (1944) جازدى.

ول قازاقتىڭ جاڭا مۋزىكالىق مادەنيەتىندەگى اباي اندەرىنىڭ يگەرىلۋى، وپەرا جانرىنداعى اقىن بەينەسى جونىندە بىرنەشە ماقالا جازدى. بۇل ماقالالاردىڭ كوپشىلىگى «اندەر، رومانستار، «حورلار» (1957)، «بالالارعا ارنالعان فورتەپيانولىق پەسالار» (1965)، «اباي» وپەراسى» (1966) دەگەن كىتاپتارىنا ەنگەن.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى