كەلىنگە تۇڭعىش بالاسىنىڭ اتىن ايتۋعا بولمايتىنى راس پا؟
ۆيدەوداعى ايەلدىڭ مالىمدەمەسى جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ اشۋىنا ءتيدى. بۇل قازاق عۇرپىندا بولعان دۇنيە مە؟ Massaget.kz ءتىلشىسى مامانداردان سۇراپ انىقتاپ كوردى.
ۆيدەو Instagram-داعى sulu_kelin_kz پاراقشاسىندا پايدا بولدى. بۇل بالانى بەسىككە سالۋ ءراسىمى كەزىندە بولعان جايت بولۋى مۇمكىن.
«اينالايىن كەلىنجان، ءبىلىمدى، تاربيەلى، كورەگەندى جەردىڭ قىزىسىڭ عوي. ەرتەڭنەن باستاپ تالشىن مەن ومارعا ات قوياسىڭ. ومار، تالشىن دەپ اتاما، جانىم. بىرەۋى اپاڭنىڭ قىزى، بىرەۋى اتاڭنىڭ بالاسى. ودان كەيىن تورتەۋ تۋىپ ال دا، ءوزىڭ اتاي بەر»، - دەيدى ۆيدەوداعى ايەل ادام.
ايەل ادامنىڭ بۇل ءسوزى جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ىزاسىن تۋدىرعان.
«سورلى قازاعىم-اي، كەلىنگە تىيىم سالۋدان باسقا ەشتەڭە ايتپايدى ەكەن. كەلىن دە ادام ەمەس پە؟ وسىندايلاردى كورسەم اشۋىم كەلەدى، ونسىز دا قايىنجۇرتىن اتامايدى، ەندى وزەگىنەن شىققان بالاسىن اتاماۋ كەرەك پە؟ اۋزىم بار ەكەن دەپ بىلگىشتەنىپ نە كەرەك؟»
«توعىز اي توعىز كۇن تولعاتىپ قينالىپ تۋىپ بەرگەندە ءوز بالامىزدىڭ اتىن اتاماي، جاقسى كورمەسەك نەسىنە انا بولامىز؟ وسىنداي اقىل ايتقىشتارعا جىنىم كەلەدى. ءوز اناسىنىڭ اتىن ايتقىزىپ قوياتىندارعا دا. بالا اتا-اجە بالاسى بولسا دا ءوز اكە شەشەسىن اكەم انام دەپ قابىلداۋى كەرەك. اتا- اجەسى ومىردەن وتكەندە بالا دا، اكە-شەشە دە قينالادى. سوندىقتان ولاي ايتقىزباعان دۇرىس»
«مىندەتتىمىز دەگەن اڭگىمە جوق! بىتپەيتىن مىندەتتەردى قايدان تاۋىپ الاسىڭدار وسى؟ كەز كەلگەن قارىم-قاتىناس شىنايىلىق پەن سىيلاستىقتان تۇرادى. بالاعا، نەمەرەگە قانشالىقتى مەيىرىم توكسەڭ، بالا ءوزى-اق اتانىڭ، اجەنىڭ بالاسىمىن دەپ جۇگىرىپ تۇرادى!»
«ءوز بالامنىڭ اتىن اتايمىن، ەركەلەتەمىن، سۇيەمىن، قۇشاقتايمىن، قورعايمىن اتا-اجەسىنىڭ الدىندا. مەن ءوز بالاما جاۋاپ بەرەمىن، مىندەتتىمىن. اتا-اجە، اتا-انانىڭ كىم ەكەنىن جانە ءار قايسىنىڭ ماحابباتىن، تاربيەسىن الۋى كەرەك!»، - دەيدى جەلى قولدانۋشىلارى.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى Alasha art ونەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى، قازاقستان قولونەرشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى، ەتنوگراف بۇلبۇل كاپ قىزى پىكىر ءبىلدىردى. ماماننىڭ سوزىنشە، قازاقتا مۇنداي سالت بولماعان.
«قازاقتا مۇنداي ءداستۇر جوق. كەلىن تۇڭعىش بالاسىن اتاسىنىڭ بالاسى، اجەسىنىڭ بالاسى دەپ ەركەلەتەدى، ارينە. ءبىراق بالاعا بولەك ات قويادى دەگەن ءداستۇردى ەستىمەپپىن. كەلىن تۇسكەن جەرىنە قايىن ءىنىسى، قايىن ءسىڭلىسى، اتا-ەنەسىنە، جاقىن ارالاساتىن تۋىستارىنا ات قوياتىن. ول كەلىننىڭ يبالى، ادەپتى ەكەنىن بايقاتادى. ءبىراق تۇڭعىش بالاڭا بولەك ات قوياسىڭ، باسقاشا ەركەلەتەسىڭ دەگەن تالاپ جوق»، - دەپ ءتۇسىندىردى بۇلبۇل كاپ قىزى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتىنىڭ ارحەولوگيا، ەتنولوگيا جانە مۋزەولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءبيبىزيا قالشابايەۆا تۇڭعىش بالانى اتا-اجەسىنە بەرۋگە قاتىستى ويىن ايتتى.
«ءداستۇردىڭ وزىعى بار، توزىعى بار. بۇرىن، ارينە، اتا-اجەسى تۇڭعىش نەمەرەسىن باۋىرىنا باسىپ الاتىن. قازىرگى كەزدە ول كوپ كەزدەسپەيدى دەپ ويلايمىن. مەنىڭ پىكىرىم، اتا-اجەسى بالانى باۋلىپ، تاربيەسىنە قاتىسسا دا بالانى اكە-شەشەسىنەن ءبولىپ الىپ، باۋىرىنا باسۋدى اسا قۇپتامايمىن. سەبەبى اتا-اجەسىنىڭ باۋىرىندا وسكەن بالا ەكىجاقتى بولادى. ونى ومىردەن دە كورىپ ءجۇرمىز. بالا ءبىر شەتىنەن جالتاقتاپ اتا-اجەسىنىڭ كوڭىلىن قيماسا، ءبىر شەتىنەن اتا-اناسىنىڭ دا كوڭىلىن اۋلاعىسى كەلەدى. ال اتا-اجەسى قارتايعان كەزدە بالا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا زارداپ شەگۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل سالتتى ونشا قۇپتامايمىن»، - دەيدى ەتنوگراف.
سونىمەن قاتار، ءبيبىزيا قالشابايەۆا كەلىن بالانىڭ اتىن اتاماۋى تۋرالى ويىن ءبولىستى.
«اتا-اجەسى قىزىق كورىپ، «اتىن اتاما، بۇل ءبىزدىڭ بالا» دەپ قانا ايتاتىن شىعار. ال جالپى اتا-انا بالاسىنىڭ تاربيەسىنە ارالاسىپ، جاقسى ازامات بولىپ وسۋىنە بار جاعدايدى جاساۋى كەرەك. ءبىراق تۇڭعىشىنىڭ اتىن اتاماۋى كەرەك دەگەندى قولدامايمىن»، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.
