الماتىدا ساتىلىپ جاتقان قاۋىن- قاربىزدا نيترات جوعارى ەكەنى انىقتالدى
«زەرتحانا ماماندارى ەكسپرەسس ادىسپەن تاماق ونىمدەرىنە زەرتتەۋ جۇرگىزەدى جانە ناتيجەسى تۇتىنۋشىلارعا بىردەن بەرەدى. اكسيا بارىسىندا 570 وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ سىناماسى ىرىكتەلىپ الىندى، ونىڭ ىشىندە 6 سىنامادا (قاربىز، قاۋىن) نيتراتتىڭ اسىپ كەتكەنى انىقتالدى. الايدا الماتى قالاسى بويىنشا قاربىز بەن قاۋىننان ۋلانۋ فاكتىلەرى تىركەلگەن جوق»، - دەدى الماتى قالالىق سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گاۋھار قاتكەنوۆا.
سونىمەن قاتار ول باقشا داقىلدارىن ساتۋ كەزىندە بۇزۋشىلىقتار انىقتالىپ، ولاردىڭ ساپاسىنا كۇمان تۋىنداعان جاعدايدا، الماتى قالاسىنىڭ اۋداندىق سانيتاريالىق- ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ باسقارماسىنا جۇگىنۋگە بولاتىنىن ايتتى.
«قازىرگى ۋاقىتتا باقشا داقىلدارىن جىل بويى ساتۋ ەشكىمدى تاڭعالدىرمايدى. الايدا مامىر- ماۋسىم ايلارىندا قاربىز مەن قاۋىننىڭ سورەلەردە پايدا بولۋى ءسىزدىڭ كوڭىلىڭىزدى ەلەڭ ەتكىزۋى كەرەك. وسى ۋاقىتتا ساتىپ الۋعا اسىقپاڭىز. جىلىجاي جيدەكتەرىن ءوسىرۋ كەزىندە مينەرالدى تىڭايتقىشتار كوبىرەك قولدانىلادى. بۇل جيدەكتەردە نيتراتتاردىڭ شامادان تىس جينالۋىنا جانە نيتراتتارمەن ۋلانۋعا اكەلۋى مۇمكىن. قاۋىندارداعى نيتراتتاردىڭ رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيى - 60 م گ/ك گ. قاۋىپتىلىك - ءپىسۋ پروتسەسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ەرتە جەمىستەر ازوت تىڭايتقىشتارىنىڭ كوپ مولشەرىن قولدانا وتىرىپ پلەنكا استىندا وسىرىلەدى. مۇنداي جاعدايدا قاربىز بەن قاۋىن تەز وسەدى جانە بىرنەشە ايدان كەيىن اسەرلى مولشەرگە جەتەدى. ءبىراق قىسقا ۋاقىت ىشىندە ءتاتتى جيدەكتەردىڭ تىڭايتقىشتاردا جيناقتالعان نيتراتتاردان ارىلۋىنا ۋاقىت جوق جانە ولارداعى نيتراتتاردىڭ كونتسەنتراتسياسى ءقاۋىپسىز نورمادان بىرنەشە ەسە اسىپ كەتۋى مۇمكىن»، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.
قاربىزداعى نيتراتتاردىڭ جوعارىلاۋىنىڭ بەلگىسى - قارقىندى قىزىل ءتۇس، سارعىش نەمەسە قوڭىر تالشىقتار جانە قىرتىستاعى تسەلليۋلوزا، تەگىس «جىلتىراتىلعان» كەسۋ. ۇيدە ءونىمنىڭ ساپاسىن تەكسەرۋدىڭ ەڭ قولجەتىمدى ءادىسى - قاربىزدىڭ بالدىرىن ءبىر ستاقان سۋىق سۋعا ۇساقتاۋ. ەگەر سۋ قىزعىلت نەمەسە قىزىل تۇسكە بويالسا، وندا قاربىز حيميانىڭ كومەگىمەن وسىرىلەدى، ال بالدىرىندا «بوگدە» زاتتار بار بولسا، مۇنداي قاربىزدى جەۋگە بولمايدى.
ۋلانۋدى تۋدىرۋى مۇمكىن تاعى ءبىر فاكتور - باقشا داقىلدارىنىڭ دۇرىس ساقتالماۋى. قاربىز بەن قاۋىن بىرنەشە اپتا بويى تىكەلەي كۇن ساۋلەسىندە بولعان كەزدە، ولارداعى نيتراتتاردىڭ از مولشەرى دە گليۋكوزامەن بەلسەندى ارەكەتتەسەدى. ناتيجەسىندە، ىشەك ينفەكتسياسىنان باستاپ ديزەنتەرياعا دەيىن جۇقتىرۋ ىقتيمالدىعى پايدا بولادى.
«ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار مەن ەمىزەتىن انالار ءۇشىن نيتراتى جوعارى قاۋىندار قاۋىپتى. ويتكەنى بالالاردا يممۋندىق جۇيە ءالى ناشار قالىپتاسقان، ىشەك شىرىشتى قاباتى وتە وسال، ال انا ءسۇتى نيتراتتارعا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرمەيدى»، - دەيدى سپيكەر.
بىرىنشىدەن، قاربىز جەردە وسەدى، ءبىراق ستەريلدى جاعدايدا تاسىمالدانبايدى. ەكىنشىدەن، جيناۋشىلاردىڭ، جۇك تاسۋشىلاردىڭ جانە ساتۋشىلاردىڭ قولى، پىشاق لاس بولىپ جاتادى. ۇشىنشىدەن، جەمىستەردى اشىق اۋادا، تىكەلەي كۇن ساۋلەسىندە بولادى.
زاقىمدالعان قاربىزدان شىققان شىرىن ميكروورگانيزمدەردىڭ بەلسەندى كوبەيۋىنە قولايلى ورتا، سونىمەن قاتار جىلى مەزگىل جانە كەسىلگەن قاربىزدى سۋىقتا ساقتاماۋ اسەر ەتەدى. بۇدان ىشەك ينفەكتسياسى، ديزەنتەرياعا دەيىن جۇقتىرۋعا قاۋپى بار.
باقشا داقىلدارىمەن ۋلانۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى ولاردى جەگەننەن سوڭ بىرنەشە ساعاتتان كەيىن پايدا بولۋى مۇمكىن. ادەتتەگىدەي تاماقتان ۋلانۋعا ۇقساس بولادى: ءىشتىڭ اۋىرسىنۋى، جۇرەك اينۋ، قۇسۋ، ءىش ءوتۋ، دەنە قىزۋى كوتەرىلۋ. سونىمەن قاتار، باس اۋرۋى، قۇرىسۋ، بۋىندارداعى اۋىرسىنۋ، تەرىنىڭ اللەرگيالىق رەاكسياسى بولۋى مۇمكىن.
باقشا داقىلدارىنان ۋلانۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن سانيتاريالىق دارىگەرلەر بىرنەشە قاراپايىم قاعيدانى ۇسىنادى:
1) بەلگىلەنبەگەن ساۋدا ورىندارىندا - كوگالداردا، جول جيەكتەرىندە، عيماراتتاردىڭ اركالارىندا، قالالىق جولاۋشىلار كولىگىنىڭ ايالداما پۋنكتتەرىندە، ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا، بازارلارعا ىرگەلەس اۋماقتان قاربىز بەن قاۋىن ساتىپ الماۋ. ادەتتە، بۇل ءونىم ونىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن قۇجاتتارسىز ساتىلادى. جولدىڭ جيەكتەرىندە، شاڭ قاباتىنىڭ استىندا، پايدالانىلعان گازدىڭ تۇمانىندا ەشكىم سىزگە قاۋىپسىزدىك پەن ساپاعا كەپىلدىك بەرمەيدى، دەمەك دەنساۋلىققا قاۋىپ جوعارى.
سانيتاريالىق قاعيدالارعا سايكەس باقشا داقىلدارىن ساتۋ سانكتسيالانعان ساۋدا ورىندارىندا - بازارلاردا، ازىق- تۇلىك دۇكەندەرىندە، ساۋدا جايمالارىنان، شاتىرلارمەن جابدىقتالعان ساۋدا دۇكەنىندە جۇزەگە اسىرىلۋعا، سونداي- اق ءونىمنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن راستايتىن ءتيىستى قۇجاتتارى بولۋى ءتيىس. قاربىز بەن قاۋىن تۇعىرىقتار مەن تاۋار قويعىشتاردا جينالۋى كەرەك. تاۋاردىڭ كۇنى مەن اتاۋى، سونداي- اق تاۋاردىڭ سالماعى ءۇشىن قول قويىلىپ، ءمور باسىلعان باعا بەلگىلەرى بولۋى ءتيىس. ساتۋشىلاردا جەكە مەديتسينالىق كىتاپشالار بولۋى كەرەك؛
2) كەسىلگەن قاربىز بەن قاۋىندى جانە ولاردى بولىكتەرمەن ساتىپ الماۋ. بىرىنشىدەن، پىشاقپەن نە كەسىلگەنى جانە ونىڭ تازا ەكەندىگى بەلگىسىز. ەكىنشىدەن، قاربىزدىڭ ىشىندە قوزدىرعىشتار بولماسا دا، قازىر ولار سول جەردە پايدا بولدى دەپ ايتۋعا بولادى؛
3) قاربىز بەن قاۋىندى تۇتىنۋ الدىندا اعىندى سۋمەن مۇقيات جۋۋ؛
4) كەسىلگەن قاربىز نەمەسە قاۋىندى دەرەۋ جەۋ كەرەك نەمەسە توڭازىتقىشتا ءبىر تاۋلىكتەن ارتىق ەمەس، تازا جابىق ىدىستا، شيكى ونىمدەردەن بولەك ساقتاۋ كەرەك.
اۆتور:
الما مۇقانوۆا
