قازاقتىڭ تۇڭعىش سپورت كوممەنتاتورى

ءومىرىنىڭ ءبىراز جىلىن قازاق ءتىلىن جانە دە سپورتتىڭ قازاق تىلىندە سويلەۋىنە جاناشىرلىق تانىتىپ، سول ءۇشىن قىرۋار جۇمىس اتقارعان. كەڭەستىك كەزەڭدە سپورتتى قازاق تىلىندە سويلەتۋ بىلاي تۇرسىن، جالپى قازاق تىلىنە دەگەن كوزقاراستىڭ قيىن كەزەڭىنە قاراماي العاش قازاق تىلىندە العاش رەپورتاج جۇرگىزگەن.

سۇلتانعالي قاراتاي ۇلى 1936 -جىلى 23-ماۋسىمدا اقتوبە وبلىسىنىڭ بۇرىنعى قارابۇتاق (قازىرگى ايتەكە بي) اۋدانىنا قاراستى اقكول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى قاراتاي «اقكول» ۇجىمشارىن العاش ۇيىمداستىرىپ، كوپ جىل سول ۇجىمشاردى باسقارعان. 1942 -جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ قارابۇتاق اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنان مايدانعا شاقىرىلىپ، 1943 -جىلى ۆورونەج تۇبىندە قازا تاپقان. اناسى ايدانا جان-جارىنىڭ مايداننان ورمالماۋىنان قۇسا بولىپ، اۋرۋعا شالدىققان اناسىنان 5-سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىندە ايىرىلعان. تۇل جەتىم قالعان جەتى بالانىڭ ءبىرى - سۇلتانعالي قاراتاي ۇلى اعا-جەڭگەسى مولداعالي مەن التىننىڭ قولىندا تاربيەلەنەدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە «قارابۇتاق» اۋدانىنىڭ «كولحوز» جولى گازەتىندە العاش ماقالالارى جارىق كوردى.

كەيىن «لەنينشىل جاس»، (قازىرگى «جاس الاش») پەن «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتتەرىندە ءجيى ماقالالارى شىعىپ تۇرعان. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە بوكس، شاحمات، دويبى، جەڭىل اتلەتيكا سياقتى سپورت تۇرلەرىنە قاتىسقان. سەگىزىنشى سىنىپتى بىتىرگەننەن كەيىن، لاگەرگە دەنە شىنىقتىرۋ جەتەكشىسى رەتىندە جىبەرىلەدى. سپورتقا العاش باۋىر باسۋ وسىلاي باستالعان.

1956 -جىلى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، 1957 -جىلى قازاقتىڭ س. م. كيروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ( قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ، 1962 -جىلى ۇزدىك ديپلوممەن اياقتايدى.

ومىرلىك جارى ءمارياش رامازان قىزىن 1959 -جىلى ستۋدەنتتىك ساپارمەن وزبەكستاننىڭ سامارقاند قالاسىندا وتكەن ورتا ازيا جانە قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى اراسىنداعى كونفەرەنسياسىندا جولىقتىرعان ەكەن. ول كونفەرەنسيادا فرازەولوگيزم تاقىرىبىندا بايانداما جاساپ، وزبەكستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت رەكتوراتى قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان.

انا ءتىلى گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا «ءبىزدى تابىستىرعان سامارقاند قالاسىن ويلاسام، ءالى كۇنگە دەيىن جۇرەگىمدە جىلىلىق پايدا بولادى. العاش تانىستىعىمىز ۇلكەن ماحابباتقا ۇلاستى» دەپ ايتىپ كەتكەندەي ءمارياش رامازان قىزىمەن وتاسىپ، ۇلگىلى وتباسىن قۇرىپ، بالا- شاعاسىنا دا جاقسى تاربيە بەرىپ وسىرگەن.

س. قاراتاي ۇلىنىڭ «وتكەندەرىم مەن وتكەلدەرىم» اتتى قىسقاشا ومىردەرەگىندە «...ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرىسىمەن جولداما الىپ، جامبىل وبلىسىندا ورتا مەكتەپتە ءمۇعالىم بولدىم. 1963 -جىلدان باستاپ ءبىرىڭعاي جۋرناليستىككە دەن قويدىم. اۋەلى قازاق راديوسىندا، سودان سوڭ قازاق تەلەديدارىندا قىزمەت اتقارىپ ءجۇرىپ، حابار ۇيىمداستىرۋ ماقساتىمەن قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىسىن ارالادىم. 1964 -جىلى راديودا تۇڭعىش رەت اشىلعان شتاتتىق ورىنعا - قازاق تىلىندەگى سپورت كوممەنتاتورلىعىنا تاعايىندالدىم...» دەپ كورسەتكەن.

15 جىلعا جۋىق قازاق تەلەراديوسىندا قىزمەت اتقارادى. العاش جۋرناليستىك قىزمەتى راديودان باستالىپ، تەلەديدارعا جالعاسادى.

1980 -جىلى ك س ر و جۋرناليستەر وداعىنا مۇشەلىككە قابىلدانادى.

1993-1996 -جىلدار ارالىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جاعداي جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ جەتەكشى مامانى بولىپ قىزمەت اتقارعان. بۇل جەردە دە ءبىرتالاي جەر سىلكىنىسىنە قاتىستى ماقالالار جاريالاپ وتىرعان.

س. قاراتاي ۇلى 2000 -جىلى 27-جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم جانە سپورت جونىندەگى اگەنتتىگى ساراپشىلار القاسىنىڭ شەشىمى بويىنشا «سەيداحمەت بەردىقۇل» اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتانادى.

2003 -جىلى قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى اتانادى. 2004 -جىلى «ەلدىڭ قۇتى- قاريا» دەپ اتالاتىن كىتابى شىققان. س. قاراتاي ۇلى 60 جاسىندا جۋرناليستەر اراسىندا اۋەسقوي كومپوزيتور اتاعىنا يە بولعان.

60-قا جۋىق اندەرى جيناقتالىپ، نوتاعا ءتۇسىپ رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق گازەتتەردە جارىق كورگەن. 2006 -جىلى «كوڭىلىمدى ءان تەربەپ» اتتى اندەر جيناق كىتابى جارىققا شىقتى. وندا «پرەزيدەنتتىڭ وليمپياداشىلارعا اق باتاسى» اتتى مارشى، «تاۋەلسىزدىك تۋى» اتتى ولەڭى، «وقۋشىلار سپارتاكياداسىنىڭ ءانۇرانى»، «جەڭىمپازدار ءۆالسى»، «قۇرداستار ءۆالسى»، «سۋسىن بەرشى سۇلۋ قىز»، «تۋعان ولكەمە»، «اقتوبەم» ت. ب. ولەڭدەرى سونىمەن قاتار پاتريوتتىق رۋحتا جازىلعان ارناۋلارى جارىققا شىققان. قازاقستان سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ كوشىن باستاعان، سپورت جارىستارىنا بارىپ، كورگەندەرىن قالىڭ وقىرمانعا ۇسىنىپ، شىعارماشىلىق ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە فۋتبول، حوككەي باعدارلامالارىن تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە شىعاردى.

2006 -جىلدىڭ 24-شىلدەسىندە اقتوبە وبلىسى ايتەكە بي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ق. نيازوۆتىڭ №47-شەشىمىمىمەن س. قاراتاي ۇلىنا «ايتەكە بي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى» تۋرالى كۋالىگى بەرىلدى.

زەينەتكە شىققان سوڭ، وتباسىلىق ءبىراز قيىندىقتارعا تاپ بولادى. ەت جاقىن تۋىستارىنىڭ اراسىندا بىرنەشە ادام كوز جۇمىپ، وعان كارىلىك قوسىلىپ س. قاراتاي ۇلىنىڭ دەنساۋلىعىن ەداۋىر كۇيزەلتىپ جىبەردى. وسىنداي جاعدايلار س. قاراتاي ۇلىنىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتىپ، 2018 -جىلى 27-اقپاندا 82 جاسىندا قايتىس بولدى.

2013 -جىلعى 20-27-ناۋرىز ايىنىڭ №12-(1166)«انا ءتىلى» گازەتىندە «ساعىنىش حاتتارى» اتتى ماقالادا «...ايتپاقشى، اعامىز ءوزىنىڭ ءبىر تىلەگىن جەتكىزدى. وسى كۇنگە دەيىن ونىڭ ۇيىندە سپورتقا قاتىستى مىڭنان اسا كىتاپتار، شەجىرە ماتەريالدار جيناقتالىپ قالعان ەكەن. سۇلتانعالي اعا سولاردىڭ بارلىعى ەرتەڭگى كۇنى قاراۋسىز قالا ما دەپ ۋايىم قىلادى ەكەن...» دەلىنگەن.

سول جىلى سۇلتانعالي قاراتاي ۇلىنىڭ «قاراۋسىز قالا ما دەپ ۋايىم ەتكەن» جەكە قورىنىڭ قۇجاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆىنە مەملەكەتتىك سىي رەتىندە وزىنەن قابىلداندى.

تاپسىرعان قۇجاتتارىنا عىلىمي- تەحنيكالىق ساراپتاۋ جاسالىپ جەكە قورىنا №2463-ءنومىرى بەرىلۋمەن قوسا 1-تىزىمدەمە جاسالدى. تىزىمدەمەگە بولىمدەرىندە 1954-2015 -جىلدار ارالىعىن قامتيتىن قۇجاتتارى ەنگەن. عىلىمي جۇيەگە كەلتىرىلگەن 1 دەن 137 گە دەيىن ساقتاۋ بىرلىك (ءىس) ورنالاسقان جانە ونىڭ ىشىندە قاعاز تۇرىندەگى فوتوقۇجاتتار بار. قور يەسىنىڭ جەكە تۇسكەن فوتوقۇجاتتارى جانە قوسىمشا ءوزىن قىزىقتىراتىن تاقىرىپتا جيناعان جەكە تۇلعالاردىڭ فوتوقۇجاتتارىمەن قوسا تىزىمدەمەدەگى ىستەر قۇجاتتاردىڭ مازمۇن-ماعىناسىنا قاراي «س. قاراتاي ۇلىنىڭ ءومىرباياندىق قۇجاتتارى»، «س. قاراتاي ۇلىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى قۇجاتتار»، «حاتتارى»، «س. قاراتاي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق قۇجاتتارى»، «س. قاراتاي ۇلى تۋرالى ءارتۇرلى قۇجاتتار»، «فوتوقۇجاتتارى»، «س. قاراتاي ۇلىنىڭ جيناعان قۇجاتتارى» دەپ بولىمدەرگە توپتاستىرىلىپ مەملەكەتتىك ارحيۆتىڭ ساقتاۋ قورىنا قابىلداندى.

ع. ا. مەڭىلبايەۆا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆىنىڭ جەكە تەكتىك ارحيۆتەرمەن جانە تاريحي- قۇجاتتىق توپتامالارمەن جۇمىس جاساۋ ءبولىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى بىلىكتى مامان: ارحيۆيسى

Abai.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى