شىمبۇلاققا ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشى بار اۆتوكولىكتەردىڭ كىرۋىنە تىيىم سالىندى: ساراپشىلار پىكىرى
وسىعان بايلانىستى ءبىرقاتار ساراپشى ءوز ويىمەن ءبولىستى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ىشتەن جاناتىن سۇيىق وتىندى قوزعالتقىشپەن جۇرەتىن كولىكتەرگە شەكتەۋ قويۋدىڭ ماقساتى - زياندى شىعىندىلاردى ازايتىپ، تابيعي رەسۋرستار مەن قورشاعان ورتانى ءتيىمدى پايدالانۋ.
لوگيستيكا جانە كولىك اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى، قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى كولىك قىزمەتكەرى، رەسەي كولىك اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ەركىن جايلاۋبەكوۆتىڭ سوزىنشە، «شىمبۇلاق» قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك تۋريستەر اراسىندا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، الىس شەتەلدەن كەلگەن قوناقتار اراسىندا دا دامىعان ينفراقۇرىلىمى، ساپالى سەرۆيسى بار دەمالىس ورنى رەتىندە تانىمال.
«بۇگىندە قازاقستان مەن الماتى قالاسىنىڭ ەكولوگتارىن «شىمبۇلاق» كۋرورتتىق ايماعىنىڭ جاعدايى الاڭداتادى. ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى، تاۋ شاڭعىسى ءتۋريزمى نىساندارىن جاڭعىرتۋ مەن سالۋعا بايلانىستى كولىكتەن شىعاتىن لاستاۋشى زاتتار جانە تۇرمىستىق قالدىقتار تابيعاتقا كەرى اسەر ەتەدى. اسپالى جول ەنگىزىلسە دە، كۋرورت ايماعىنا جەڭىل اۆتوكولىكتەر مەن اۆتوبۋستار كىرەدى. ايماقتا بەنزين جانە ديزەلدى قوزعالتقىشى بار ماشينالار مەن مەحانيزمدەر جۇمىس ىستەيدى. ولار كۋرورتتىق ايماقتىڭ اۋاسىن لاستايدى. «شىمبۇلاق» كۋرورتتىق ايماعىنىڭ اۋاسىن قورعاۋ بويىنشا بەلگىلى ءبىر ءىس-شارالاردى قابىلداۋ قاجەت. وسىنداي شارانىڭ ءبىرى «شىمبۇلاق» ايماعىنا اۆتوكولىكتىڭ كىرۋىن شەكتەۋ بولماق. كولىك ەكولوگياسى جونىندەگى مامان رەتىندە الماتى قالاسى ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتا باسقارماسىنىڭ «شىمبۇلاق» ايماعىنا ديزەلدى جانە بەنزيندى قوزعالتقىشى بار اۆتوكولىكتەردىڭ كىرۋىنە تىيىم سالۋ تۋرالى باستاماسىن قولدايمىن»، - دەيدى ول.
«eco Fund Tabigat» ق ۇ، «Kaz Eco Patrol» ءو ق ۇ ءتوراعاسى، ەكوامباسسادور تيمۋر ەلەۋسىزوۆ الماتى قالاسىنىڭ ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتا باسقارماسى دەر كەزىندە جانە ءىشىنارا ءماجبۇرلى شارا ۇسىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ۇلتتىق ساياباق اۋماعىندا قاتاڭ رەتتەۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ەكوجۇيەگە نەمەسە ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا ءقاۋىپ توندىرەتىن كوپتەگەن جاعداي، ونىڭ ىشىندە توتەنشە جاعدايلار دا بولدى.
«ءبىز جاقىندا عانا ەكولوگيالىق سىيىمدىلىق پەن توزىمدىلىك دەگەن ۇعىم بار ەكەنىن تۇسىندىك - بۇل قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا كەيبىر ارەكەتكە تىيىم سالۋدى بىلدىرەدى. ونىڭ سەبەبى بۇل ەكوجۇيەنى بىرتىندەپ قۇرتادى، سودان شەتەلدە ۇلتتىق ساياباقتا ءبارى جاقسى، بىزدە نەگە ونداي ەمەس دەگەن ميسەلە تۋادى. ۇلتتىق ساياباقتى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن بۇزىلماعان قالپىندا ساقتاعىمىز كەلسە، اۆتوكولىكپەن جۇرۋگە تىيىم سالۋ كەرەك. مۇنى تۋريستەرگە قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. ال توتەنشە جاعداي قىزمەتىنە كىرۋگە رۇقسات. ءبىز جاياۋ تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن ەنگىزۋگە، كەڭەيتۋگە ءتيىسپىز. تابيعي ساياباقتاردى ساقتاۋدى ماقسات تۇتساق، جاياۋ تۋريزم ۇلتتىق ساياباقتاردىڭ نەگىزگى ۇستانىمى بولۋى كەرەك. سوندىقتان تاريحي تۇرعىدان العاندا، كولىك لوگيستيكاسىن قاجەت ەتەتىن مەدەۋدەگى ينفراقۇرىلىمنىڭ سانىن شەكتەپ، ساپاسىن ارتتىرۋ كەرەك، بۇل ىشكى جانۋ قوزعالتقىشى بار ەلەكتروموبيلدەرگە اۋىسۋعا قاتىستى. بۇل جاعدايدا مەدەۋ ساياباعى باسشىلىعىنىڭ باستاماسىن تولىعىمەن قولدايمىن. ءوز باسىم اۆتوكولىكتەردىڭ قوزعالىسىنا مۇلدە تىيىم سالار ەدىم، ولار جاياۋ تۋريستەر ءۇشىن دە ءقاۋىپتى، ءبىراق تولىق الىنىپ تاستالماعاندىقتان، ولاردى شەكتەپ، ەلەكترگە اۋىستىرىپ، ءوزارا ءتيىمدى ىمىراعا كەلۋ كەرەك»، - دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى مامان.
الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى، «Solai Tech» ج ش س تەڭ قۇرىلتايشىسى اسەت ناۋرىزبايەۆ كىشى الماتى، ۇلكەن الماتى، تالعار، اقساي شاتقالدارىنىڭ قالادان كوتەرىلەتىن ءتۇتىندى كۇندەلىكتى تازارتۋدا ءرولى زور ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«بۇعان قوسا، بۇل شاتقالداردا قالانى قامتاماسىز ەتەتىن جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارى بار، وسىعان بايلانىستى اتالعان ايماقتا قۇرىلىس جۇرگىزۋگە بولمايدى. سونىمەن قاتار اۋانى جانە سۋدى لاستايتىن اۆتوكولىكتەردىڭ قوزعالىسىن بارىنشا شەكتەۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس. ەلەكتر جانە گازبەن جۇرەتىن مامانداندىرىلعان تەحنيكاعا عانا رۇقسات. اتالعان شاتقالدارداعى تۇرعىن ءۇيدى گازبەن نەمەسە ەلەكترمەن جىلىتۋعا كوشىرۋ تۋرالى ماسەلەنى جەكە شەشۋ قاجەت، ول ءۇشىن سۇيىتىلعان كومىرتەكتى گاز ءۇشىن جەرگىلىكتى گاز ساقتاعىشتى جابدىقتاپ، ونى ۇيلەرگە تاراتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قاجەت»، - دەدى ول.
ق ر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت مۇشەسى، «تەررا تابيعات» ج ش س باس ديرەكتورى ناتاليا وگار الماتى تاۋلارىندا قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىمدىكتەر، اڭ مەن قۇس بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ارينە، لاستاۋشى زاتتار شىعاراتىن اۆتوكولىكتەردىڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماققا كىرۋىن شەكتەۋ كەرەك. بۇل مارتەبە كەزىندە ءبىزدىڭ تاۋ بوكتەرى مەن تۇمسا تابيعاتتىڭ بۇلىنبەگەن اۋماقتارىن بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ساقتاۋ ماقساتىندا بەرىلدى. بۇل بيوارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى. بۇل اۋماقتا ۇيا سالاتىن، قونىس اۋداراتىن جانە قىستايتىن قۇستاردى قوسقاندا كەمىندە 136 ءتۇرلى قۇس كەزدەسەدى، 12 تۇقىمداسقا جاتاتىن سۇتقورەكتىلەردىڭ 25 كە جۋىق ءتۇرى بار. بۇعى، ءسىبىر ەلىگى كەزدەسەدى. كەمىرگىش، ءتيىن، اتجالماننىڭ تۇرلەرى كوپ. جىرتقىشتاردان تۇلكى مەن سۋسار تۇقىمداس اقكىس جانە بورسىق كەزدەسەدى. سۋساردىڭ سيرەك كەزدەسەتىن ءتۇرىنىڭ ءبىرى ءاقتوس سۋسار مەكەندەيدى. قىزىل كىتاپقا كىرگەن وسىمدىكتەردىڭ بىرنەشە ءتۇرى وسەدى. سول سەبەپتى شەكتەۋلەر ەنگىزگەن ءجون»، - دەيدى ناتاليا وگار.
بۇعان دەيىن «شىمبۇلاق» تاۋ شاڭعى كۋرورتى اۋماعىنا كولىكتەردىڭ كىرۋىن شەكتەۋ شارتارىنا وزگەرىس ەنگىزىلگەنى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز.
ەسكە سالا كەتەيىك، بۇعان دەيىن سول جەردىڭ تۇرعىلىقتى تۇرعىندارى مەن جەكەمەنشىك يەلەرىنە قوزعالتقىش تيپىنە قاراماستان «شىمبۇلاق» ت ك اۋماعىنا كىرۋگە رۇقسات ەتىلەتىن.
«كازگيدرومەت» ر م ك اقپاراتىنا سايكەس 2022-جىلى الماتى قالاسى بويىنشا اتموسفەرانى لاستاۋ يندەكسى 5 ءتى قۇراعان (جوعارى). جىلىنا 127 مىڭ توننا ەسەپتىك شىعارىندىلاردىڭ 70 مىڭ تونناسى اۆتوكولىكتەرگە تيەسىلى، 46 مىڭ توننا ستاتسيونارلى لاستاۋ كوزدەرىنە (ونىڭ ىشىندە ج ە و-2)، شامامەن 11 مىڭ توننا - جەكە سەكتورعا تيەسىلى. اۆتوترانسپورت اتموسفەرانى لاستاۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ وتىر. قازىرگى كەزدە الماتىدا شامامەن 560 مىڭ اۆتوموبيل تىركەلگەن، (ونىڭ ىشىندە ەلەكتروموبيل سانى 958)، كۇن سايىن قالا اۋماعىنا 200 مىڭنان استام كولىك كىرەدى. ال ونىڭ %58 ىنىڭ قولدانىس مەرزىمى 14 جىلدان 40 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدى قۇرايدى.
