جاڭا زەلاندياداعى «گابريەل» سيكلونى: ميللياردتاعان شىعىن، مىڭداعان ادام تاعدىرى بەيمالىم
2 مىڭنان استام ادام تاعدىرى بەيمالىم
ا ق ش گەولوگيالىق قىزمەتى (USGS) مەن ەۋروپالىق جەرورتا تەڭىزى سەيسمولوگيالىق ورتالىعىنىڭ (EMSC) مالىمەتىنشە، 14-اقپان كۇنى جاڭا زەلانديا جاعالاۋىندا ماگنيتۋداسى 5,7 بالدىق جەر سىلكىنىسى بولدى. جەراستى دۇمپۋلەرى جاڭا زەلانديانىڭ سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ارالدارىن ءبولىپ تۇرعان كۋك بۇعازىنىڭ سۋلارىندا تىركەلدى. ءزىلزالا وشاعى ۆەللينگتون ايماعىنداعى لوۋەر حاتت قالاسىنان سولتۇستىك- باتىسقا قاراي 79 شاقىرىم جەردە، 74 شاقىرىم تەرەڭدىكتە بولعان. ال جاڭا زەلانديانىڭ Geonet قىزمەتى جەر سىلكىنىسىنىڭ ماگنيتۋداسىن 6,1 دەپ باعالاپ وتىر.
«گابريەل» سيكلونى 6-اقپان كۇنى كورالل تەڭىزىندە قالىپتاسىپ، نورفولك ارالىنان ءجۇرىپ ءوتىپ، ەكىنشى ساناتتاعى تروپيكالىق تسيكلونعا اينالدى ءارى جاڭا زەلانديا جاعالاۋىنا جەتكەن كەزدە دە قۋاتىن ساقتاپ قالعان ەدى. جەل ەكپىنىن ساعاتىنا 165 شاقىرىمدىق جىلدامدىققا دەيىن ۇدەتىپ، مۇحيتتا بيىكتىگى 10 مەترگە جەتەتىن تولقىن تۋدىرعان تسيكلونعا جاڭا زەلانديا بيلىگى ەكى كۇننەن كەيىن «گابريەل» دەگەن اتاۋ بەرگەن بولاتىن.
ال 14-اقپان كۇنى جاڭا زەلانديادا ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە شامامەن 350 م م جاۋىن- شاشىن ءتۇسىپ، ۇكىمەت ەلدىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان 6 وڭىردە توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ءماجبۇر بولدى.
ايتا كەتەرلىگى، تۇرعىن سانى 5 ميلليوننان ءسال عانا اساتىن مەملەكەت تاريحىندا بۇعان دەيىن تەك ەكى رەت توتەنشە جاعداي جاريالانعان- دى. ونىڭ ءبىرى 2019 -جىلى كرايستچەرچەدەگى جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن، ەكىنشىسى 2020 -جىلى الەمدى شارپىعان كوروناۆيرۋس ىندەتى باستالعان كەزدە جاريالانعانى ەستە.
«گابريەل» سيكلونى - بۇل وسى عاسىردا جاڭا زەلانديا بەتپە- بەت كەلگەن ەڭ اۋقىمدى اۋا رايى قۇبىلىسى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز كورىپ وتىرعان قاتەرلى ءارى اۋقىمدى زالال ءبىر بۋىننىڭ ءومىر جولىندا كەزدەسىپ كورگەن ەمەس»، - دەدى جاڭا زەلانديانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى كريستوفەر حيپكينس.
جەكسەنبى، 19-اقپاندا تابيعي اپات سالدارىنان 11 ادامنىڭ مەرت بولعانى انىقتالدى. دەگەنمەن، ەل بيلىگى قازا تاپقانداردىڭ سانى مۇنان دا ارتا تۇسەتىندىگىن جاسىرىپ وتىرعان جوق. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە تۋعان- تۋىستارى بايلانىسقا شىعا الماي وتىرعان 2 مىڭنان استام زارداپ شەگۋشىنىڭ تاعدىرى نە بولعانىن انىقتاۋعا تىرىسىپ باعۋدا.
«پوليسيا قالعان ادامداردى تابۋ ءۇشىن بار كۇش- جىگەرلەرىن جۇمساپ جاتىر»، - دەگەن ەدى 2023 -جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا عانا ەل ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ورىنتاعىنا وتىرعان پرەمەر- مينيستر.
ايتا كەتەرلىگى، دەمالىس كۇنى سۇڭگۋىرلەر مەرت بولعانداردىڭ ءمايىتىن ىزدەۋ ءۇشىن وزەن ساعالارىن ءسۇزۋ جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتى.
12 ەل جاڭا زەلاندياعا كومەك قولىن ۇسىندى
جاڭا زەلاندياعا قۋاتتى داۋىلدان كەيىن وزگە مەملەكەتتەر تاراپىنان حالىقارالىق كومەك ۇسىنعانداردىڭ قاتارى مول. ماسەلەن، اۆستراليا قازىردىڭ وزىندە داۋىلدان كەلگەن شىعىندى انىقتاۋ ءۇشىن 27 ادامنان تۇراتىن ارناۋلى توبىن جىبەردى. بۇعان قوسا، اۆستراليالىق اسكەريلەر «گەركۋلەس» دەپ اتالاتىن س-130 اسكەري- كولىك ۇشاعىنىڭ كومەگىن ۇسىنىپ، ماتەريالدىق- تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ توبىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى قىزمەتكەرلەرىن جىبەرۋگە دايىن ەكەندىگىن بىلدىرۋدە.
جالپى، اۆستراليا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى زاردار شەككەن اۋدانداردىڭ سپۋتنيكتەن تۇسىرىلگەن سۋرەتتەرىن ۇسىنىپ وتىر. جاڭا زەلاندياعا ارالداعى فيدجي مەملەكەتى دە 18 ادامنان جاساقتالعان قۇتقارۋشىلارىن جونەلتكەن.
ەلدىڭ پرەمەر- ءمينيسترى كريستوفەر حيپكينس الەمنىڭ 12 مەملەكەتىنەن كومەك كورسەتۋگە قاتىستى ۇسىنىس العانىن مالىمدەگەن بولاتىن. دەگەنمەن، جاڭازەلانديالىقتار حالىقارالىق كومەك الۋ ماسەلەسىندە ىرىكتەۋ جۇرگىزەتىندىگى بەلگىلى بولىپ قالدى.
«شۇعىل قاجەتتىلىك بولعان جەرگە ءارى حالىقارالىق كومەكتەن سوعان ساي ۇسىنىس بولعان جاعدايدا نە بولماسا كومەك الۋ ءۇشىن جالپى ۇسىنىستاردىڭ ءبىرىن پايدالانا الاتىندىعىمىز بەلگىلى بولسا، وندا ءبىز ونى مىندەتتى تۇردە قابىلدايمىز»، - دەدى جاڭا زەلانديا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسى.
اپات ايماعى تونالىپ جاتىر
اپات 62 مىڭ ءۇيدى ەلەكتر ەنەرگياسىنان ايىرىپ، سۋ تاسقىنىنا جانە كوپتەگەن لاي كوشكىنىنىڭ جۇرۋىنە تۇرتكى بولدى. جولداردىڭ شايىلىپ كەتۋىنە بايلانىستى قۇتقارۋشىلار مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ەلدىڭ ءبىرقاتار زارداپ شەككەن اۋدانىنا جەتە الماي وتىر. دەمالىس كۇندەرى تىكۇشاقپەن ەلدىڭ ەڭ زارداپ شەككەن اۋداندارىنداعى ادامدارعا ازىق- تۇلىك، سۋ جانە ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەتتى زاتتار اۋەدەن تاستالدى.
كەيبىر اپات ورىن العان جەرلەردە توناۋ ورىن العانى جايلى دا دەرەكتەر بار. قازىردىڭ وزىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى توناۋ كۇدىگىمەن 50 دەن استام ادامدى تۇقىنعا العانى بەلگىلى. ءبىرقاتار اۋدان تۇرعىندارى توسقاۋىلدار جاساپ، مۇلىكتەرىنىڭ تونالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن تۇنگى كەزەكشىلىككە دە شىعىپ ءجۇر.
قىلمىسكەرلەر باعالى زاتتارمەن قاتار ءموبيلدى وپەراتورلار مۇناراسىنداعى گەنەراتورلاردى ۇرلاپ جاتقانى انىقتالىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان «گابريەل» سيكلونىنان زارداپ شەككەن اۋدانداردا ۇيالى بايلانىس بولماي تۇر.
تابيعي اپات شىعىنى 10 ميلليارد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن
ورتاشا باعالاعاننىڭ وزىندە تابيعي اپات سالدارىنان كەلگەن شىعىن مولشەرى 10 ميلليارد دوللارعا پارا- پار بولۋى مۇمكىن. بۇل 2011 -جىلى كرايستچەرچدەگى جەر سىلكىنىسى سالدارىن جويۋمەن بايلانىستى جۇمسالعان شىعىمەن بىردەي.
جۇمىلعانعا جۇدىرىق دەمەكشى، ەلدە جەمىس- جيدەك پەن كوكونىس تاپشىلىعى دا ورىن الۋى ىقتيمال. ويتكەنى، ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر تابيعي اپات سالدارىنان قاتتى زارداپ شەگىپ وتىر. تەك نورتلەندتىڭ وزىندە عانا باتات القابىنىڭ 50 پايىزى جارامسىز بولىپ قالعان.
الەمگە تانىمال جاڭازەلانديالىق شاراپتىڭ نەگىزگى ءوندىرۋشىسى سانالاتىن حوكس- بەي ولكەسىندە ءجۇزىم القابىنىڭ شامامەن 30 پايىزى بۇلىنگەن. سونىمەن قاتار الما باعىنىڭ دا 30 پايىزعا جۋىعى بيىكتىگى 1 مەترگە جەتەتىن لاي استىندا قالىپ وتىر.
جاقىن ارادا جاڭا زەلانديا ۇكىمەتىنىڭ الدىندا شەشىلۋى ءتيىس كۇردەلى مىندەت تۇر. ول - ەل ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋگە بولىنگەن مەملەكەتتىڭ قوماقتى قاراجاتىن دۇرىس جۇمساۋ. ويتپەگەن جاعدايدا، سوڭعى 30 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا جىلدىق ماندە 7,2 پايىزعا جەتىپ وتىرعان ينفلياتسيا مولشەرى مۇنان ارى دا جەدەلدەپ كەتۋى ىقتيمال.
