بالانى نەشە جاستان باستاپ ۇيدە جالعىز قالدىرۋعا بولادى؟
بالا قاي جاستا ۇيدە جالعىز قالۋعا دايىن بولادى؟ «ءىنىڭدى نەمەسە ءسىڭىلىڭدى قاراپ قوي» دەپ، ۇلكەن بالاعا كىشكەنتاي بالانى قالدىرىپ كەتۋ وعان قالاي اسەر ەتەدى؟
بۇل سۇراقتارعا Massaget.kz تىلشىسىنە بالالار پسيحولوگى امانتاي قىزى اقگۇل جاۋاپ بەردى.
پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، بالا ۇيدە جالعىز قالا الۋى ءۇشىن ودا مىنا قابىلەتتەر بولۋى كەرەك:
- بالا ۇزاق ۋاقىت بويى ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز جالعىز ءوزى ويناي الادى؛
- ءبىر ساعات بويى بالا وزدىگىمەن تىنىش وتىرىپ، سۋرەت سالا الادى نەمەسە كىتاپ وقىپ وتىرا الادى؛
- بالا تەلەفوندى قولدانا الادى، سىزگە قوڭىراۋ شالا الادى جانە حابارلاما جىبەرە الادى؛
- 103، 102 سياقتى جەدەل جاردەم، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن تەرىپ حابارلاسا الادى؛
- بالانىڭ ۇيدە جالعىز قالۋعا دەگەن قالاۋى، نيەتى بولۋى كەرەك.
مامان ءار بالانىڭ ۇيدە جالعىز قالۋعا دايىن بولاتىن كەزى ءارتۇرلى بولاتىنىن ايتتى.
«جوعارىدا ايتقان قابىلەتتەر بالادا شامامەن 6-7 جاستان اسقاننان كەيىن قالىپتاسا باستايدى. ءبىراق ءار بالادا ءارتۇرلى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ەگەر بالانى جالعىز قالدىراتىن بولساڭىز، مىندەتتى تۇردە قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ۇيرەتۋ كەرەك. «گازدى قوسۋعا بولمايدى، ەسىكتى بوتەن ادامعا اشۋعا بولمايدى، تەرەزەگە جاقىنداپ قاراۋعا بولمايدى» دەگەن سياقتى قاراپايىم ەرەجەلەردى بالاعا ۇيرەتكەن دۇرىس. بالاعا بۇل نارسەلەردى ۇيرەتپەي ونى ۇيگە جالعىز قالدىرىپ، ءبىر نارسە بولىپ قالاتىن بولسا، بۇل بالانىڭ كىناسى ەمەس، اتا-انىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. بالانى شامامەن 7-8 جاستان اسقاننان كەيىن قالدىرۋعا بولادى: بالا بۇل كەزدە وقي الادى، كوپ نارسەنى تۇسىنەدى، جاقسى مەن جاماندى ايىرا الادى»، - دەدى اقگۇل امانتاي قىزى.
بالالار پسيحولوگى بالانى ۇيدە جالعىز قالدىرۋ ءۇشىن ونىڭ قورقىنىشتارى بولماۋى كەرەگىن ەسكەرتتى.
«تاعى ءبىر ماسەلە - بالادا قورقىنىشتار بولماۋى كەرەك. قاتتى دىبىستان، جالعىز قالۋدان قورقاتىن بالالار بار. ءتىپتى، باسقا بولمەگە جالعىز بارمايتىن بالالار بار. ەگەر بالادان وسىنداي ايقىن كورىنىستەگى قورقىنىشىن بايقاساڭىز، ول 9-10 جاستا بولسا دا، ونى جالعىز قالدىرماعان دۇرىس. سەبەبى بۇل قورقىنىشى اسقىنىپ، نيەۆروتيكالىق قورقىنىشقا اينالىپ، بالاعا قيىن بولۋى مۇمكىن»، - دەدى مامان.
سونداي-اق پسيحولوگ ءۇيدىڭ ۇلكەنىنە باۋىرلارىن قاراۋدى تاپسىرىپ، ولاردى وزدەرىن ۇيدە قالدىرىپ كەتۋ ۇلكەن بالاعا كەرى اسەرىن بەرۋ مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
«بالا قانشا ۇلكەن بولسا دا، بالاعا جاۋاپكەرشىلىكتى الاتىن تەك اتا-انا. ول وزىنەن كەيىنگى بالاعا جاۋاپكەرشىلىك الا المايدى. بىزدە «ۇلكەن بالا بارىنە قاراۋ كەرەك، ول باسقالارىنا باس كوز بولۋ كەرەك» دەگەن مەنتاليتەت بار. وسىلايشا، ءۇيدىڭ ۇلكەنىنە قاتتى جاۋاپكەرشىلىك ارتىپ تاستايدى. بۇل بالانىڭ ەرتە ەسەيۋىنە، بالالىق شاعىنىڭ از بولۋىنا اسەر ەتەدى. ەرەسەكتەردە مىناداي پروبلەما بار: كىشكەنتاي بالا قۇلاپ قالسا، ۇرىنىپ قالسا، بىردەن ۇلكەن بالانى كىنالايدى، «سەن نەگە قاراپ وتىرمايسىڭ» دەپ ۇلكەنىنە ۇرسا كەتەدى. ءبىراق ءبىز وسىلاي ايتىپ، ءوزىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىزدەن قاشىپ تۇرمىز، قاتەلىگىمىزدى مويىنداعىمىز كەلمەيدى. باسقا ادامدى كىنالاي سالۋ وڭاي. بالا سىزدىكى، بالانى دۇنيەگە اكەلگەن، ونىڭ دۇنيەگە كەلۋىن قالاعان - ءسىز. ۇلكەن بالا - بولەك تۇلعا، كىشى بالا - بولەك تۇلعا، ءبىراق بارىنە جاۋاپ بەرەتىن - ءسىز. اتا-انالار وسى نارسەگە سانالى تۇردە قاراسا ەكەن دەيمىن.
سونداي-اق بالانىڭ ميى ءالى تولىق جەتىلمەگەن. بالا قازىر ايتىلعان نارسەنى قازىر ۇمىتىپ كەتۋى مۇمكىن. بالا ءالى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى الاتىن جاعدايدا ەمەس. ونىڭ ميى كەي اقپاراتتاردى قورىتۋعا دايىن بولماۋى مۇمكىن. كىشكەنتاي نارسەنى ۇمىتىپ كەتەتىن بالاعا باسقالاردى قاراۋ سەكىلدى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىپ قويۋ دۇرىس ەمەس. بۇل بولاشاقتا ۇلكەن بالانىڭ ومىرىنە كادىمگىدەي اسەر ەتەدى. مىسالى، ول وتباسى قۇرعىسى كەلمەۋى مۇمكىن، ۇيدەن تەزدەتىپ كەتىپ قالعىسى كەلۋى مۇمكىن جانە ت. ب»، - دەپ قورىتىندىلادى امانتاي قىزى اقگۇل.
