رەكوردتىق كورسەتكىش: ا ق ش- تا جاپپاي اتىس نەگە جيىلەپ كەتتى
نەبارى 30 كۇن ىشىندە ەلدە 50 دەن استام جاپپاي اتىس- شابىس وقيعالارى تىركەلىپ، سونىڭ سالدارىنان 90 عا جۋىق ادام قازا بولدى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا، جاپپاي اتىس وقيعالارىنىڭ سانى جاعىنان دا، مەرت بولعاندار سانى جونىندە دە رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى، ا ق ش پرەزيدەنتى دجو بايدەن 24-قاڭتاردا كونگرەستى شابۋىلعا ارنالعان ۆينتوۆكالاردى تىيىم سالۋعا شاقىردى. جالپى سوڭعى جىلدارى، اسىرەسە پاندەميا كەزىندە ا ق ش- تا جاپپاي اتىس- شابىس سالدارىنان كوز جۇمعاندار، جاراقات العاندار سانى كۇرت ارتقان. وسى ورايدا، ەلدە قارۋ قولدانۋ تۋرالى زاڭ قالاي ءجۇمىس ىستەيدى، اتىستاردىڭ سەبەپ- سالدارى قانداي، سونىمەن قوسا ەل بيلىگى قانداي شارا قابىلدايتىنى جونىندە تولىعىراق قازاقپارات ساراپشىسىنىڭ ماتەريالىندا.
ۆاشينگتوندا ورنالاسقان Gun Violence Archive ءتىڭ دەرەگىنشە، 2022 -جىلى ا ق ش- تا 648 جاپپاي اتىس بولدى، بۇل ءتورت جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە كوپ. مىسالى، 2018 -جىلى ەلدە بولعان اتىس سانى 336 بولعان ەدى. بيىلعى نەبارى ءبىر ايدىڭ ىشىندە امەريكادا 51 اتىس بولعان، ياعني ورتا ەسەپپەن كۇنىنە ءبىر وقيعادان دا كوپ بولىپ وتىرعان. مالىمەتتەرگە نازار اۋدارساق، ا ق ش- تا كۇندە اتىس، كەيدە ءتىپتى ءبىر كۇندە بىرنەشە جەردە اتىس- شابىس بولىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. بيىلدىڭ وزىندە 90 عا جۋىق ادام قازا تاپسا، 180 نەن استام ازامات جارالانعان. ال 2020 -جىلى قارۋ قولدانۋ سالدارىنان قازا تاپقاندار سانى 45 مىڭنان اسقان.
جالپى جاپپاي اتىس دەپ ءتورت نەمەسە ودان دا كوپ ادامعا وق اتۋ نەمەسە ءولتىرۋدى ايتامىز.
ساراپشىلار سوڭعى جىلدارى ا ق ش- تاعى اتىستىڭ كوبەيۋىن جەككورۋشى توپتاردىڭ، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ازاماتتاردىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرادى. سونداي- اق ءۇش جىل بۇرىنعى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە دە اتىس- شابىس وقيعالارىنىڭ سانى ەداۋىر ارتقان. سودان بەرى اتىس پەن ودان كوز جۇمعاندار سانى دا كوبەيە تۇسكەن. 2019 جانە 2020 -جىلدار ارالىعىندا جاپپاي اتىستاردىڭ جالپى سانى جىلىنا 417 دەن 610 عا وسكەن. 2021 -جىلى 690 وقيعا تىركەلسە، وتكەن جىلى 648 وقيعا انىقتالعان.
قارۋ تۋرالى زاڭ اياسىنداعى پىكىرتالاس
2022 -جىلدىڭ ماۋسىمىندا ا ق ش كونگرەسىنىڭ سەناتى ەلدەگى قارۋ اينالىمىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. اتالعان باستامانى 65 سەناتور (15 رەسپۋبليكاشىل، قالعانى دەموكراتتار) قولدادى، رەسپۋبليكالىق پارتيانىڭ 33 وكىلى قارسى بولدى.
كەيىننەن ا ق ش پرەزيدەنتى دجو بايدەن قارۋ اينالىمىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل سوڭعى وتىز جىلدا قابىلدانعان ەڭ باتىل شەشىمدەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
اتالعان زاڭ بويىنشا، قارۋ ساتىپ الاتىن جاستاردى تەكسەرۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى، سونىمەن قوسا وتباسىندا زورلىق- زومبىلىق جاساعان قىلمىسكەرلەردىڭ كوپشىلىگىنە بەس جىلعا دەيىن قارۋ ساتىپ الۋعا تىيىم سالىنادى. مۇنداي شارالار شتاتتارعا قىزىل تۋ تۋرالى زاڭداردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، بۇل بيلىككە قوعامعا قاۋىپتى دەپ تانىلعان ادامداردىڭ قارۋىن الىپ الۋدى جەڭىلدەتەتىن بولادى.
ا ق ش- تىڭ فەدەرالدى تەرگەۋ بيۋروسى (FBI) قارۋ ساتىپ الۋشى 21 جاسقا تولماعان بولسا، ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن قاتاڭ تەكسەرۋگە مۇمكىندىك الادى.
دەگەنمەن جوعارىدا اتاپ وتكەندەي، بۇل زاڭ جوباسىنا كوپتەگەن رەسپۋبليكاشىل دەپۋتات قارسى شىقتى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، اتالعان زاڭ ازاماتتاردىڭ بوستاندىعىنا قول سۇعادى. ويتكەنى كونستيتۋتسيادا قارۋدى ساقتاۋ جانە الىپ جۇرۋگە رۇقسات بەرىلگەن. الايدا دەموكراتتار مەن قارۋدى باقىلاۋدى جاقتاۋشىلار باسقا شەكتەۋلەرمەن بىرگە جارتىلاي اۆتوماتتى قارۋعا مۇلدەم تىيىم سالۋدى قولداپ وتىر.
كەيىن دەموكراتيالىق پارتيا باسىمدىققا يە كەيبىر شتاتتار قارۋ- جاراق تۋرالى زاڭداردى جاقسارتۋ شارالارىن قابىلدادى، ال رەسپۋبليكاشىلدار باسقاراتىن شتاتتار قارۋ- جاراققا قاتىستى شەكتەۋلەرگە قارسى شىعىپ، مويىنداماۋعا ارەكەت جاساعان.
ا ق ش ازاماتتارىندا قانشا قارۋ بار؟
بۇگىندە امەريكاداعى جەكە قارۋ- جاراق سانىن ەسەپتەۋ قيىن، ويتكەنى ەلدە ادامدار وزدەرىنىڭ قارۋ- جاراقتارىنىڭ بار- جوعىن تىركەيتىن مالىمەتتەر بازاسى جوق.
اقش- تىڭ الكوگول، تەمەكى، اتىس قارۋى جانە جارىلعىش زاتتار جونىندەگى بيۋروسىنىڭ ەسەبىنە سايكەس، امەريكاندىق قارۋ جاساۋشىلار 2020 -جىلى 11 ميلليون بىرلىكتەن استام اتىس- شابىس قارۋىن شىعاردى، بۇل 2000 -جىلعى ساننان ءۇش ەسە كوپ. ال Small Arms Survey ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا، 2018 -جىلى ا ق ش- تا 400 ميلليون بىرلىككە جۋىق اتىس قارۋى بولعان نەمەسە 100 تۇرعىنعا شامامەن 120,5 قارۋدان كەلەدى.
بۇل سان ەل تۇرعىندارىنىڭ سانىنان دا كوپ ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. 2022 -جىلعى دەرەك بويىنشا، ا ق ش حالقىنىڭ سانى - 333,2 ميلليون ادام.
ا ق ش- تىڭ قارۋ- جاراققا يەلىك ەتۋ دەڭگەيى كەز كەلگەن باسقا ەلگە قاراعاندا الدەقايدا جوعارى: قارۋعا يەلىك ەتۋ دەڭگەيى بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇرعان يەمەندە 100 تۇرعىنعا نەبارى 52,8 قارۋ بار، يسلانديادا - 31,7.
ماسساچۋسەتس شتاتى بوستونداعى سولتۇستىك- شىعىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كريمينولوگيا جانە قىلمىستىق سوت تورەلىگى مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى دجەك ماكديەۆيتت ب ا ق بەتتەرىندەگى سۇحباتىندا قارۋ قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن زورلىق- زومبىلىق سانى وسىدان ءۇش- ءتورت جىل بۇرىن ازايعانىمەن، الايدا سوڭعى جىلدارى ونىڭ قايتا كوبەيىپ كەتكەنىن ايتىپ، باسقا دا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىنە قاراۋ كەرەك ەكەنىنە توقتالدى.
«ءبىز قارۋ قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن زورلىق- زومبىلىقتى ازايتىپ، ءبىراز ىلگەرىلەۋ بولعان سياقتى، ءبىراق سوڭعى ءۇش- ءتورت جىلدا ماسەلەنىڭ قايتا ۋشىعىپ كەتكەنىن بايقاپ وتىرمىز. شىندىعىندا، ءبىز ءوزىمىزدى قارۋ ساتىپ الۋ قيىنعا سوعاتىن باسقا ەلدەرمەن سالىستىرۋىمىز كەرەك. مىسالى، ۇلىبريتانيا مەن جاپونيادا قارۋ- جاراقپەن بايلانىستى زورلىق- زومبىلىق ا ق ش- تاعى ەڭ قاۋىپسىز شتاتتارعا قاراعاندا 10 ەسە تومەن»، - دەدى پروفەسسور.
ءبىر ايدا 50 دەن استام اتىس وقيعاسى تىركەلگەن
بۇگىندە زاڭ بويىنشا اتىس قارۋىن پايدالانۋعا قاتىستى ءبىرقاتار وزگەرىسكە قاراماستان، ونداعى قارۋ قولدانۋ، اتىس سالدارىنان قازا تاۋىپ جاتقاندار سانى كوبەيىپ جاتىر. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي، بيىلدىڭ وزىندە ا ق ش- تا 50 دەن استام جاپپاي اتىس وقيعاسى تىركەلىپ، سونىڭ سالدارىنان 90 نان استام ادام قايتىس بولدى. ەندى بيىلعى 30 كۇن ىشىندە بولعان ەڭ ءىرى جاپپاي اتىس- شابىس وقيعالارىنا نازار اۋدارىپ كورەيىك.
5- قاڭتار كۇنى ا قش - تىڭ يۋتا شتاتىندا بەلگىسىز بىرەۋ 8 ادامدى اتىپ تاستادى - ولاردىڭ بارلىعى ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەلەرى، ونىڭ بەسەۋى - بالا. پوليتسەيلەر قىلمىسكەردى ءالى ۇستاي الماي وتىر.
16-قاڭتار كۇنى ا ق ش- تىڭ فلوريدا شتاتىندا مارتين ليۋتەر كينگ كۇنىنە ارنالعان شارادا اتىس بولىپ، سەگىز ادام زارداپ شەكتى. CNN حابارلاۋىنشا، وقيعا 16-قاڭتار كۇنى تۇستەن كەيىن فورت- ءپيرستىڭ يلۋس ەلليس ساياباعىندا بولعان، ول جەردە مىڭنان استام ادام، ونىڭ ىشىندە بالالار دا كوپ بولعان.
23-قاڭتاردا امەريكانىڭ ايوۆا شتاتىنداعى تاۋەكەل توبىنداعى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتە جاپپاي اتىس بولىپ، سالدارىنان ءۇش ادام جاراقات العان. كەيىن ولاردىڭ ەكەۋى كوز جۇمدى.
24-26-قاڭتار ارالىعىندا كاليفورنيا شتاتىندا نەبارى 44 ساعات ىشىندە 3 جاپپاي اتىس وقيعاسى تىركەلىپ، سالدارىنان 19 ادام كوز جۇمدى.
ءبىرىنشى وقيعا لوس- اندجەلەس ماڭىنداعى مونتەرەي ساياباعى ماڭىندا بولدى، وندا 20 ادام زارداپ شەگىپ، ولاردىڭ 11 ءى سەنبى كۇنى وق جاراقاتىنان قايتىس بولدى. اتقان ادام اۆتوماتتان 42 وق اتقان.
بيلىك تەرگەۋدى اياقتاماي تۇرىپ، دۇيسەنبى كۇنى تۇستەن كەيىن كاليفورنيانىڭ سولتۇستىگىندەگى حالف مۋن بەي اۋىلىندا تاعى جەتى ادام اتىپ ءولتىرىلدى. قۇربان بولعاندار فەرمادا جۇمىس ىستەيتىن يمميگرانتتار بولىپ شىقتى.
ءدال وسى كۇنى بەي- ارەي ايماعىنداعى وكلەند قالاسىندا 50 گە جۋىق ادام بولعان مۋزىكالىق بەينەروليكتىڭ ءتۇسىرىلىمى كەزىندە اتىس بولدى. بىرنەشە ادام ءارتۇرلى باعىتتان وق جاۋدىردى. سەگىز ادام زارداپ شەكتى، ولاردىڭ بىرەۋى قايتىس بولدى، قالعاندارى اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەن.
23-قاڭتاردا امەريكانىڭ ايوۆا شتاتىندا تاۋەكەل توبىنداعى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتە جاپپاي اتىس بولىپ، سالدارىنان ءۇش ادام جاراقات العان. كەيىن ولاردىڭ ەكەۋى قايتىس بولدى.
29-قاڭتار كۇنى لوس- اندجەلەستىڭ بەدەلدى اۋدانى بيەۆەرلي- حيللز جانىنداعى ءساندى رەزيدەنتسيادا وتكەن كەشتە اتىس بولىپ، سالدارىنان ءۇش ادام قازا بولعان، ال ءتورت ادام جارالاندى.
قازىرگى تاڭدا جاپپاي اتىس سالدارىنان ءولىم- ءجىتىمنىڭ رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتۋى ەل بيلىگىن الاڭداتىپ وتىر. ا ق ش پرەزيدەنتى دجو بايدەن 24-قاڭتاردا كونگرەستى شابۋىلعا ارنالعان ۆينتوۆكالاردى تىيىم سالۋعا شاقىردى. بۇل باستاماعا رەسپۋبليكاشىلدار قارسى.
جالپى قورىتىندىلاي كەلە، ا ق ش- تاعى جاپپاي اتىس- شابىس سالدارىنان قازا بولىپ جاتقاندار سانى كوپ ەكەنىن بايقايمىز. جىل باستالعالى نەبارى 30 كۇن ىشىندە جاپپاي اتىس سالدارىنان 90 عا جۋىق ادامنىڭ قازا تابۋى ەلدەگى قارۋ قولدانۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پروبلەمانىڭ ۋشىعىپ تۇرعانىن كورسەتەدى.
اۆتور
نازەركە سۇيىندىك
