دەپۋتات سانىنىڭ قىسقارۋى، جاڭا پارتيالار مەن جاڭا ەرەجەلەر - ناۋرىز قارساڭىنداعى سايلاۋ قالاي وتەدى

وندا 12 ميلليونعا جۋىق ازامات داۋىس بەرىپ، ءوز تاڭداۋىن جاسايدى. قازاقپارات اگەنتتىگى الداعى سايلاۋدىڭ ەڭ باستى جاڭاشىلدىقتارىنا شولۋ ۇسىنادى.

ماجىلىستەگى ماڭىزدى وزگەرىستەر

19-قاڭتار كۇنى پرەزيدەنت قاسىم- جومارت توقايەۆ ق ر پارلامەنتىنىڭ جەتىنشى سايلانعان ءماجىلىسىن تاراتۋ تۋرالى جارلىق شىعاردى. ءماجىلىس قۇرامىندا 107 دەپۋتات بار ەدى. ال جاڭادان جاساقتالاتىن ماجىلىستە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان سايلاناتىن 9 ماندات قىسقارىپ، 98 دەپۋتات قالادى جانە ولاردىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى - بەس جىل بولماق.

ەندى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ 70 پايىزى پارتيالىق ءتىزىم ارقىلى، ال قالعان 30 پايىزى - ءبىرمانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانادى. ۇمىتكەرلەر سايلاۋعا پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اتىنان قاتىسا الادى جانە ءوزىن- ءوزى ۇسىنۋعا مۇمكىندىك الادى.

وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ ءماسليحاتتارىنا دەپۋتاتتاردىڭ 50 پايىزى ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا، ال قالعان 50 پايىزى - پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلانباق.

اۋداندار مەن قالالاردىڭ ءماسليحاتتارىنا سايلاۋ تولىق ماجوريتارلىق جۇيە بويىنشا وتەدى. ماجوريتارلىق جۇيە - ساياسي پارتيالار ەمەس، ناقتى جەكە تۇلعالار داۋىسقا تۇسەتىن ءادىس.

بۇعان دەيىن ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءراسىمى ايتارلىقتاي جەڭىلدەگەن ەدى. بۇرىن پارتيا قۇرۋ ءۇشىن قۇرامىنداعى ادام سانى 20 مىڭعا جەتۋى ءتيىس ەدى، ال قازىر 5 مىڭعا دەيىن قىسقارتىلدى. پارتيالاردىڭ ايماقتارداعى وكىلدىكتەرىندە، ءار وڭىردە كەمىندە 600 جاقتاس بولۋى شارت ەدى، بۇگىندە ساياسي ۇيىمنىڭ تىركەلۋى ءۇشىن ءار ايماقتان 200 ادام جەتكىلىكتى.

پارتيالاردىڭ پارلامەنتكە ءوتۋى ءۇشىن ەڭ تومەنگى شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا تومەندەتىلدى. ايەلدەر، جاستار جانە ەرەكشە مۇقتاجدىعى بار ادامدارعا %30 كۆوتا ساقتالادى.

ۇمىتكەردى ۇسىنۋ، تىركەۋ كەزەڭدەرى

كانديداتتاردى ۇسىنۋ سايلاۋدى تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىق جاريالانعان كۇننەن باستالادى جانە 20 كۇنگە سوزىلادى، 8-اقپاندا ءار ايماقتا جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 18.00 دە اياقتالادى.

ۇمىتكەرلەردى تىركەۋ 20-قاڭتاردان 18-اقپانعا دەيىن جالعاسادى.

سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت- ناسيحات 18-اقپان كۇنى ساعات 18:00 دە باستالىپ، 18 ناۋرىز ساعات 00:00 گە دەيىن جۇرگىزىلەدى.

18-ناۋرىز - تىنىشتىق كۇنى. ال 19-ناۋرىز - سايلاۋ كۇنى.

سايلاۋ كۇنى ۋچاسكەلەردە داۋىس بەرۋ جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 07:00 دەن 20:00 گە دەيىن جۇرگىزىلەدى. داۋىس بەرۋدى اياقتاۋدىڭ وزگە ۋاقىتى بەلگىلەنبەسە، ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 20:00 دە داۋىس ساناۋدى، داۋىس بەرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى حاتتاما جاساۋدى باستايدى.

كانديداتقا قانداي تالاپتار قويىلادى؟

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سوڭعى 10 جىل بويى قازاقستان اۋماعىندا تۇراتىن، 25 جاسقا تولعان ازامات كانديدات بولا الادى. ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا 20 جاسقا تولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى كانديدات بولا الادى. زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وتەلمەگەن نەمەسە الىنباعان سوتتىلىعى بار ادام جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس پەن سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساۋدا كىناسى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سوتتا انىقتالعان ادام ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات بولا المايدى.

پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنۋ قۇقىعى مىنا ۇيىمداردا بولادى:

1) پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىندار - ساياسي پارتيالار؛

2) ءبىرمانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا سايلاناتىندار - ساياسي پارتيالار، قوعامدىق بىرلەستىكتەر، ولاردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى جانە ازاماتتار ءوزىن- ءوزى ۇسىنۋ ارقىلى سايلانادى.

ءبىرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگى اۋماعى بويىنشا ءماجىلىستىڭ 69 دەپۋتاتى، ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا - 29 دەپۋتات سايلانادى. پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا قۇجاتتار ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا، ءبىرمانداتتى سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا قۇجاتتار - ءتيىستى وكرۋگتەرگە ۇسىنىلادى.

پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتىعىنا ءاربىر كانديدات ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ شوتىنا ق ر زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 15 ەسەلەنگەن مولشەرىندە سايلاۋ جارناسىن تولەيدى. ەلىمىزدە 2023 -جىلعا ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 70 مىڭ تەڭگە بولىپ بەلگىلەنگەن. وسىلايشا، ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا سايلاۋ جارناسى 1 ميلليون 50 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ال ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ جارناسى ەڭ تومەنگى 5 جالاقىنى (350 مىڭ تەڭگە) قۇرايدى.

ەگەر سايلاۋ قورىتىندىلارى بويىنشا كانديدات پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانسا نەمەسە داۋىس بەرۋ قورىتىندىلارى بويىنشا داۋىس بەرۋگە قاتىسقان سايلاۋشىلاردىڭ كەمىندە %5 جيناسا، سونداي- اق كانديدات قايتىس بولعان جاعدايدا جارنا كانديداتقا كەرى قايتارىلادى.

سايلاۋعا قانداي پارتيالار قاتىسا الادى؟

ق ر ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءماجىلىس پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋعا قاتىسا الاتىن پارتيالار ءتىزىمىن جاريالادى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 7 ساياسي پارتيا تىركەلگەن جانە جۇمىس ىستەپ وتىر. ولار: «قازاقستاننىڭ حالىق پارتياسى» - 2002 -جىلى ءساۋىر ايىندا تىركەلگەن؛ «اۋىل» حالىقتىق- دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسى - 2000 -جىلى ناۋرىز ايىندا تىركەلگەن؛ «جالپىۇلتتىق سوتسيال- دەموكراتيالىق پارتياسى - 2007 -جىلى قاڭتار ايىندا تىركەلگەن؛ «AMANAT» پارتياسى - 1999 -جىلى اقپان ايىندا تىركەلگەن؛ «اق جول» قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق پارتياسى - 1999 -جىلى اقپان ايىندا تىركەلگەن؛ «بايتاق» قازاقستاندىق جاسىلدار پارتياسى - 2022 -جىلى قاراشا ايىندا تىركەلگەن؛ «رەسپۋبليكا» پارتياسى - 2023 -جىلى قاڭتار ايىندا تىركەلگەن.

دەگەنمەن، ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا Respublica پارتياسى قاتىسا المايدى جانە «بايتاق» جاسىلدار پارتيايسىنىڭ قاتىسۋىنا شەكتەۋ بار. «بايتاق» ساياسي پارتياسى ءتيىستى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى، تەك اتىراۋ، قاراعاندى جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ءماسليحات دەپۋتاتىن سايلاۋعا قاتىسا الادى. Respublica پارتياسى ءتيىستى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ءماسليحات سايلاۋىنا جىبەرىلمەگەن.

ءماسليحاتتارعا دەپۋتات كانديداتتارىن ۇسىنۋ كەشە 20-قاڭتاردا باستالىپ، 8-اقپانعا دەيىن جالعاسادى. «بايتاق» جانە Respublica پارتيالارى وسى كەزەڭدە وڭىرلەردە ءوز فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرىن اشىپ ۇلگەرگەن جاعدايدا ءتيىستى سايلاۋعا قاتىسۋعا رۇقسات الادى.

قازاقستاننىڭ باسقا بەس ساياسي پارتياسى ءماسليحاتتار سايلاۋىنا ەش شەكتەۋسىز جىبەرىلدى.

سونىمەن بىرگە، ادىلەت مينيسترلىگى تاعى ەكى پارتيانى تىركەۋدى قاراستىرىپ جاتىر. «ەل تاعدىرى» ، «ۇرپاقتار جالعاستىعى» پارتيالارىنا ءتيىستى راستاما قۇجاتتارى بەرىلگەن. ەندى ولار سەزد وتكىزىپ، 8-اقپانعا دەيىن تىركەلىپ ۇلگەرسە، سايلاۋعا قاتىسۋى بەك مۇمكىن.

داۋىس بەرۋشىگە 4-5 بيۋللەتەن بەرىلەدى

سايلاۋدا ءبىر ەمەس، 4 نەمەسە 5 بيۋللەتەن بولادى. پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن پروپورتسيونالدى نەگىزدە، ياعني پارتيا ءتىزىمى بويىنشا سايلاۋعا بولەك بيۋللەتەن بولادى. ول بارلىق وڭىرلەردە بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە تاراتىلادى. ەكىنشى بيۋللەتەن - پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءبىرمانداتتى دەپۋتاتىنا ارنالعان، مۇندا ءار وكرۋگتەن 29 دەپۋتات سايلانادى.

ءۇشىنشى بيۋللەتەندە - وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ، ەل استاناسىنىڭ ءماسليحاتتارىنا سايلانعىسى كەلەتىن پارتيالار ءتىزىمى بولادى.

ءتورتىنشى بيۋللەتەن - وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ، ەل استاناسىنىڭ ءبىرمانداتتى وكرۋگى ءۇشىن تاراتىلادى، وندا دا كانديداتتار ۇسىنىلادى.

بەسىنشى بيۋللەتەن وبلىستاردا - 17 وڭىردە قولجەتىمدى بولادى، بۇل قالالىق نەمەسە اۋداندىق ماجوريتارلىق بيۋللەتەن. ماسەلەن، تۇركىستان وبلىسىنىڭ شاردارا اۋدانىندا تۇراتىن ادامعا ءوز اۋدانىنىڭ ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بيۋللەتەنى بەرىلەدى. وسىلايشا، مەگاپوليستەردە 4 بيۋللەتەن، قالعان وڭىرلەردە 5 بيۋللەتەن بولادى.

سونىمەن بىرگە «بارىنە قارسىمىن» باعاناسى بارلىق بيۋللەتەندە كورىنىس تابادى.

سايلاۋشىلار نەنى ءبىلۋى كەرەك ؟

ءماجىلىس سايلاۋىندا 12 ميلليونعا جۋىق ازامات ءوز تاڭداۋىن جاسايدى. داۋىس بەرۋ كۇنى ءوزىنىڭ تىركەلگەن جەرى بويىنشا سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلە المايتىن ءار ازامات داۋىس بەرۋ كۇنىنە 30 كۇن قالعاندا، ياعني، 2023 -جىلعى 17-اقپاننان كەشىكتىرمەي ءتيىستى اكىمدىككە ءوتىنىش بەرىپ، ءوزىنىڭ ناقتى ورنالاسقان جەرى بويىنشا سايلاۋ ۋچاسكەسىندە تىركەلۋگە قۇقىلى.

اتالعان قۇقىقتى داۋىس بەرۋ كۇنى تىركەلگەن جەرىندە بولمايتىن ازاماتتار، باسقا قالادان كەلگەن، ارناۋلى جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىندارىندا وقيتىن، جاتاقحانادان تىس تۇراتىن ستۋدەنتتەر، ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار دا پايدالانا الادى.

2023 -جىلعى 4- ناۋرىزدان باستاپ تۇرعىندار تىركەلگەن مەكەنجاي بويىنشا ءوزىنىڭ سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنىپ- ەنبەگەنىن ءتيىستى اكىمدىكتىڭ سايتى نەمەسە كولل- ورتالىعى ارقىلى تەكسەرە الادى.

اۆتور

ايجان سەرىكجان قىزى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى