ۆەتنام دەگەن قانداي ەل؟

نەگىزگى ۇستاناتىن ءدىنى - بۋدديزم. جالپى، بۇل ەلدە مۇسىلماندار دا، حريستياندار دا، يۋدەيلەر دە بار. وسىنشا ۇلت پەن ءدىن وكىلدەرى بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مەملەكەتتىك ءتىلى - ەل حالقىنىڭ 80 پايىزدايىن قۇرايتىن ۆەت ۇلتىنىڭ ءتىلى بولىپ بەكىتىلگەن. ۆەتنام سولتۇستىگىندە قىتايمەن، باتىسىندا لاوسپەن جانە كامبودجامەن شەكارالاسادى، ال وڭتۇستىك جانە شىعىس بولىگى وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزىمەن شەكتەسەدى.

جەرىنىڭ جارتىسىنان كوبىن تاۋلى اۋداندار الىپ جاتىر. مەكونگ جانە حونگحا وزەندەرىنىڭ اڭعارى وتە قۇنارلى بولىپ كەلەدى، سوندىقتان مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى، اسىرەسە كۇرىش كوپتەپ وسىرىلەدى. كۇرىشتى ەكسپورتتاۋدان ۆەتنام الەمدە تايلاندتان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. بۇل ەلدە وسىرىلگەن كۇرىشتىڭ 90 پايىزىن جەرگىلىكتى حالىق تۇتىنادى، سونىڭ وزىندە ول شەت مەملەكەتتەرگە جىلىنا 3 ميلليون توننا كۇرىش ەكسپورتتايدى. ۆەتنام باسقا مەملەكەتتەرگە بۇدان بولەك كاۋچۋك، اناناس، مانگو، پاپايا، كوفە، كوك شاي شىعارادى. مۇحيتپەن شەكتەسىپ جاتقاندىقتان بۇل ەلدە تەڭىز ونىمدەرى دە مول، ولار دا شەت مەملەكەتتەرگە كوپتەپ تاسىمالدانادى.

ۆەتنام - تروپيكالىق بەلدەۋدە ورنالاسقان ەل. سوندىقتان ونىڭ اۋا رايى ەرەكشە بولىپ كەلەدى، جىل ەكى-اق ماۋسىمعا بولىنەدى. قازىر وندا قۇرعاق ماۋسىم باستالدى، ياعني قاراشا مەن ءساۋىر ارالىعىندا ۆەتنامدا اۋا قۇرعاق بولىپ تۇرادى. ال ساۋىردەن قازان ايىنا دەيىن مۇندا ىلعالدى كەزەڭ، جاڭبىر ماۋسىمى جۇرەدى. اۋا تەمپەراتۋراسى جىل بويىنا ورتاشا العاندا 23 گرادۋستىڭ توڭىرەگىندە بولادى. سولتۇستىك ۆەتنام تاۋلارىنا عانا كەيدە قار تۇسەدى. سوندىقتان بۇل ەلدىڭ تابيعاتى اسا جايلى. ۆەتنامعا جىل سايىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ميلليونداعان تۋريستەر بارىپ دەمالىپ قايتادى. مۇندا تۋريزم وتە مىقتى دامىعان، شيپاجايلار كوپ. باعزى زامانداردان جەتكەن مىڭداعان تاريحي ەسكەرتكىشتەر تۋريستەردى ءوزىنىڭ اسەمدىگىمەن، جۇمباق ەرەكشەلىكتەرىمەن تاڭ-تاماشا قالدىرادى. ودان بولەك، بۇل ەلدە ەسكىدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتار مەن سالت-داستۇرلەر، مەرەكەلەر ساقتالعان.

ۆەتنامنىڭ ۇلتتىق اقشا بىرلىگى «دونگ» دەپ اتالادى. 1 ا ق ش دوللارى 16.100 دونگكە تەڭ.

پرەزيدەنتتەرىنىڭ دەنەسىن ساقتاۋدا

ەل استاناسى - حانوي قالاسىندا 6،5 ميلليون ادام تۇرادى. ۆەت تىلىنەن اۋدارعاندا اتاۋى «وزەن ارالىعىنداعى قالا» دەگەن ۇعىم بەرەتىن بۇل قالا مەكونگ وزەنىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. ونىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار، كەزىندە «تحان لونگ»، ياعني «قانات قاققان ايداهار قالاسى» دەپ اتالىپتى. ەجەلگى ۆەت اڭىزى بويىنشا بۇل جەردى مەكەندەگەن حالىق ايداهار مەن پەريزات قىزدىڭ قوسىلۋىنان جاراتىلىپتى دەلىنەدى.تحان لونگ وسىدان تۋرا مىڭ جىل بۇرىن، 1010-جىلى يمپەراتور لي تحاي تونىڭ بۇيرىعىمەن استانا بولىپ جاريالانعان، ال XІX عاسىردان بەرى حانوي اتالادى. حانويدىڭ اۋماعى 3،3 مىڭ شارشى شاقىرىمدى الىپ جاتىر، ول ۇلكەندىگى جانە حالقى تىعىز ورنالاسقاندىعىمەن الەمدەگى وسىنداي الىپ 20 قالانىڭ قاتارىنان سانالادى.

حانوي - ەرەكشە اسەم قالا. وندا ەجەلگى زاماننان كەلە جاتقان كۆارتالدار دا بار. بۇل تۇستاعى كوشەلەردىڭ كوبىنىڭ اتاۋىنا «حانگ»، ياعني «قاتار» دەگەن ءسوز قوسىلىپ ايتىلادى. بۇل جەرلەردە بولەك ساۋدا قاتارلارى بولعان، قازىر دە بار. مىسالى، كوشەلەر اتاۋى حانگ داو - شابدالى قاتارى، حانگ دىونگ - قانت قاتارى، حانگ باك - كۇمىس قاتارى دەگەن سياقتى بولىپ كەتە بەرەدى. حانويداعى جۇرتشىلىق كوپ باراتىن جەردىڭ ءبىرى - ۆەتنام حالقىنىڭ كوسەمى حو شي ميننىڭ ماۆزولەيى. مۇندا ونىڭ بالزامدالىپ، اينەك ساركوفاگقا سالىنعان دەنەسى جاتىر. حالىق ءسۇيىپ، «حۋ اتاي» اتاپ كەتكەن كوسەمنىڭ ۇستىندەگى كيىمدەرى ءتىرى كەزىندەگىدەي، قاراپايىم، كونەرگەن كوستيۋم مەن «رەزينا» تۋفلي. ول كىسى اتاقتى تۇلعا بولا تۇرىپ ومىردە تىم قاراپايىم بولعان ەكەن.

جات جەرلىك جاۋلاۋشىلاردىڭ ءبارىن جەڭگەن ۆەتنام

ءوز تاريحىندا سوعىستى، جاتجەرلىك باسقىنشىلاردىڭ شابۋىلىن كوپ كورگەن ەل. ول كەزىندە قىتاي، مونعول، جاپون، فرانسۋز، اعىلشىن-امەريكان باسقىنشىلارىنىڭ قول استىندا دا بولعان. ءبىراق ۆەتنام حالقى سونىڭ بارىنە جۇزدەگەن جىلدار بويى قاسقايا قارسى تۇرىپ، اقىرىندا ءوز تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن ۆەتنام فرانسۋزداردىڭ قول استىندا بولعان. 1945-جىلى ۆەتنام كومپارتياسىنىڭ كوسەمى حو شي ميننىڭ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلگەن كۇرەس جەڭىسپەن اياقتالىپ، فرانسۋزدار ەلدەن كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. وسى جىلى قىركۇيەك ايىندا ۆەتنام دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى. ءبىراق كوپ ۇزاماي وعان فرانسۋز اسكەرلەرى قايتا باسىپ كىردى، بۇل سوعىس توعىز جىلعا سوزىلدى. اقىرىندا فرانسۋزدار تاعى دا جەڭىلىپ تىندى.

وسى جىلى جەنەۆا شارتى بويىنشا ۆەتنام سولتۇستىككە جانە وڭتۇستىككە ءبولىنىپ كەتتى. سولتۇستىكتە ۆەتنام دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى (استاناسى - حانوي)، وڭتۇستىكتە ۆەتنام رەسپۋبليكاسى (استاناسى - سايگون) قۇرىلدى. كەيىن وڭتۇستىك حالقى سولتۇستىكپەن بىرىگۋ جولىندا كۇرەس باستاپ، ول جەڭىسپەن اياقتالدى. ءبىراق ەلگە ا ق ش باستاعان وداقتاستار اسكەرى كىرىپ، بىرنەشە جىل بويى قاندى سوعىس جۇرگىزىلدى. بۇل سوعىستا دا ۆەتنام حالقى جەڭىپ شىقتى.

ۆەتنام سوسياليستىك رەسپۋبليكاسى 1975-جىلدان بەرى بەيبىت جولمەن دامىپ كەلەدى. ونىڭ شەت مەملەكەتتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناسى مىقتى دامىعان. ۆەتنام - دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى. ەكسپورتقا اۋىل شارۋاشىلىعى، تەكستيل، تەڭىز ونىمدەرىن، مۇناي، بىلعارىدان تىگىلگەن اياق كيىمدەر شىعارادى. ۆەتنام كۇرىشىن بۇگىندە الەمنىڭ 70 تەن اسا ەلى تۇتىنادى. ول ەكسپورتقا كەشيۋ جاڭعاقتارىن شىعارۋدان دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 1- ورىندا تۇر، ال قارا بۇرىش ەكسپورتتاۋدان الەمدىك ساۋدانىڭ تەڭ جارتىسىن «ۋىسىندا» ۇستايدى.

دەرەككوز: zamana.kz

2011

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى