تۇرعىن ءۇي سالاسىندا قانداي وزگەرىستەر بولادى - ساراپشىلار پىكىرى
جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسى مەن تۇرعىن ءۇي قۇنىنا قاتىستى وزەكتى ساۋالدارعا ساراپشىلار جاۋاپ بەردى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، 2022 -جىلى قاراشادا قايتالاما نارىقتاعى پاتەرلەردىڭ باعاسى 26,9 پايىزعا، جاڭا تۇرعىن ءۇي قۇنى 17,3 پايىزعا ءوستى. سول سياقتى وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا اباتتاندىرىلعان تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ اقىسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 48,6 پايىزعا ارتتى.
وڭىرلەر بويىنشا جاڭا ءۇي باعالارى اقتوبەدە 30,3 پايىزعا، سەمەيدە 26,9 پايىزعا جانە اقتاۋدا 25 پايىزعا قىمباتتادى.
قايتالاما نارىقتاعى تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسى بويىنشا كوشباسىندا تالدىقورعان (44,6 پايىز)، اقتاۋ (43,3 پايىز)، سەمەي (42,8 پايىز)، اقتوبە (42,4 پايىز)، استانا (41,7 پايىز) جانە قىزىلوردا (41,2 پايىز) قالالارى بار. ال تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ نارىعىندا الماتى قالاسى (76,6 پايىز)، قاراعاندى (55,7 پايىز) جانە قوستاناي (54,5 پايىز) الدا تۇر.
سونىمەن قاتار، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى ەلىمىزدە 18 نەگىزگى قۇرىلىس ماتەريالدارى بويىنشا يمپورتتىڭ ۇلەسى 50 پايىزدان اسقانىن حابارلايدى.
2022 -جىلدىڭ 8 ايىندا وتاندىق نارىققا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ يمپورتى شامامەن 3 پايىزعا نەمەسە 799,5 ميلليون دوللارعا دەيىن ءوستى.
قازاقستاندىق دەپۋتاتتار 2021 -جىلى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ بارلىق ءتۇرى 50 پايىزعا، كەيبىر ماتەريالدار بويىنشا ءتىپتى 100 پايىزعا دەيىن قىمباتتاۋى ماسەلەسىن كوتەردى.
ساراپشىلار پىكىرى
«بيىل تۇرعىن ءۇي نارىعىن قانداي وزگەرىستەر كۇتۋدە؟» ەكونوميست يلدار شامسۋتدينوۆ ءوز بولجامىمەن ءبولىستى.
«تۇرعىن ءۇي نارىعىندا ۇسىنىس پەن سۇرانىستى قوسىمشا ىنتالاندىرۋ قاجەتتىلىگى بولماسا دا، ءىرى ويىنشىلار «7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن ۇزارتۋ ءۇشىن لوببيزم جاسادى. مەملەكەت قارجىسىن قۇيۋ قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ شوعىرلانۋىن ارتتىرادى. بۇل تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى جوسىقسىز باسەكەلەستىكتى كۇشەيتەدى دەپ بولجاۋعا بولادى. ونىڭ سالدارى تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ قىمباتتاۋى مەن ونىڭ ساپاسىنىڭ ناشارلاي تۇسۋىنە الىپ كەلەدى»، - دەگەن جاۋاپ جولدادى ەلدار شامسۋتدينوۆ قازاقپارات ءتىلشىسى ساۋالىنا.
ونىڭ بولجامىنشا، 2023 -جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا باستاپقى تۇرعىن ءۇي ساتىلىمى جاندانا تۇسەدى.
«باعا قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ قارجىلىق جاعدايىمەن بايلانىستى. ەگەر تۇرعىن ءۇي سالاتىن كومپانيالاردا شۇعىل وتىمدىلىك قاجەتتىلىگى تۋىنداسا، وندا باستاپقى ءۇي باعاسى ارزاندايدى. قولدانىستاعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءوز نارىعى بولادى. ۇسىنىستار كوپ بولىپ، ونىڭ ىشىندە زەينەتاقى جيناعى ارقىلى العان تۇرعىن ۇيلەردە ساتىلادى، باعا تومەندەيدى»، - دەيدى ەكونوميست.
«نارىقتاعى بولجامدار ينديكاتيۆتى جانە كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى. مىسالى، ەلىمىزگە رەسەيلىكتەردىڭ تاعى جاڭا تولقىنى كەلسە، نارىقتاعى جاعداي تولىعىمەن وزگەرەدى. وسى تۇرعىدا مەملەكەت تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ جانە جالعا الۋدى سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋى مۇمكىن»، - دەپ تولىقتىردى ە. شامسۋتدينوۆ.
سونداي-اق، ساراپشى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جىلجىمايتىن مۇلىكتىڭ ءوزارا قورى يدەياسى ءالى دە ازىرلەنىپ جاتقانىن ايتتى. ايتۋىنشا، اتالعان يدەيا جۇزەگە اسىرىلسا نارىق ايتارلىقتاي وزگەرۋى مۇمكىن.
قازاقستان ريەلتورلارىنىڭ بىرىككەن قاۋىمداستىعى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى نينا لۋكيانەنكونىڭ پىكىرىنشە، تۇرعىن ءۇي نارىعىندا بيىل دا وتكەن جىلعى تەندەنتسيالار قايتالانادى. ساراپشى جىلجىمايتىن مۇلىك باعاسى نارىققا اسەر ەتەتىن ءمان-جايلار مەن فاكتورلارعا بايلانىستى دەپ ءتۇسىندىردى.
«مامىلەلەر سانى سوڭعى جارتى جىلدا قالىپتاسقان ستاندارتقا ساي بولادى. ايىنا 35 مىڭ مامىلە جاسالادى، بىرنەشە كەم نەمەسە ارتىق بولۋى مۇمكىن. باعا ينفلياتسيا دەڭگەيىنە جانە نارىقتى قولداۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا بايلانىستى بولادى. ەگەر ترەندتەر تۋرالى ايتار بولساق، قايتالاما جىلجىمايتىن مۇلىك ءوسۋ قارقىنى تومەندەيدى. ويتكەنى، وتكەن جىلى قايتالاما تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسى جاڭا وبەكتىلەرگە قاتىستى پارادوكسالدى تۇردە كوتەرىلدى»، - دەدى نينا لۋكيانەنكو.
قازاقستاندىق Open Development قۇرىلىس ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ لازاريەۆ بۇعان دەيىن قازاقپارات تىلشىسىنە ناۋرىزدا قۇرىلىستىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى ديەۆەلوپەرلەر (قۇرىلىس سالۋشىلار) باعانى كوتەرۋگە ءماجبۇر بولعانىن تۇسىندىرگەن ەدى. مامىر ايىندا ساتىپ الۋ- ساتۋ مامىلەلەرىنىڭ ۇلەسى 41,9 پايىزعا تومەندەدى، ءبىراق ماۋسىمدا جاعداي قالپىنا كەلمەدى. قىركۇيەكتە جاعداي ازدى- كوپتى تۇراقتاندى.
«بىلتىر قىركۇيەكتە جاعدايدىڭ تۇراقتانعانىن جانە ساتىپ الۋ- ساتۋ مامىلەلەرىنىڭ ديناميكاسى وسە باستاعانىن بايقادىق. بۇل كليەنتتەر تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ تومەندەۋىن كۇتكەن جازعى كەزەڭدەگى كەشىكتىرىلگەن سۇرانىس فاكتورىنا بايلانىستى. الايدا، 2022 -جىلدىڭ كۇزىنەن باستاپ ءار وڭىرگە بايلانىستى تۇرعىن ءۇيدىڭ شارشى مەترى 2-3 پايىزعا ارتۋ ءۇردىسى كورىنىس تاپتى»، - دەدى ۆياچەسلاۆ لازاريەۆ.
سونىمەن قاتار مامان قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ۇنەمى قىمباتتاۋى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن ايتتى. 2020-2021 -جىلدارى پاندەميانىڭ سالدارى اسەر ەتتى. قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋى قالىپتاسقان گەوساياسي جاعداي اياسىندا جەدەلدەي ءتۇستى.
قارجىگەر، ساراپشى عالىم حۋساينوۆ مەملەكەتتىك يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن ماسەلەگە قاتىستى ويىن ورتاعا سالدى.
«ماسەلەنى مەملەكەتتىك فۋنكتسيا مەن مىندەتتىڭ نە ەكەنىن تۇسىنۋدەن باستاۋ كەرەك. بۇل جاعدايدا مەملەكەتتىڭ ەكى نەگىزگى مىندەتى بار. ءبىرى الەۋمەتتىك، سالىقتاردى قايتا ءبولۋ ارقىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن قورعاۋ. ەكىنشى ازاماتتاردىڭ ءال- اۋقاتىنىڭ ءوسۋىن قولداۋ. وعان ءبىرىنشى كەزەكتە كىرىستىڭ ءوسۋى نەمەسە شىعىستى ازايتۋ ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. مەنىڭ ويىمشا، يپوتەكالىق باعدارلامالار اياسىندا وسى ەكى مىندەتتى قولداۋ كەرەك. ول ءۇشىن بولەك باعدارلامالار بولۋى ءتيىس»، - دەپ ەسەپتەيدى عالىم حۋساينوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن كريتەريلەردى ناقتى انىقتاۋ قاجەت. كريتەري وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە جانە مۇگەدەكتەرگە ارنالعان تابىسقا كوبىرەك شوعىرلانۋى كەرەك. كىرىستى ەسەپتەگەندە تەك رەسمي تابىستى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە جاناما كىرىستەردى دە قابىلداۋ قاجەت.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، جوعارى يپوتەكا پاتەر قۇنىنىڭ وسۋىنە جانە تەڭگە باعامى قىسىمىنا اكەلەدى.
«قۇرىلىس سالاسىن مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسۋىنە اكەلمەيدى، ول باعانىڭ ءوسۋى مەن تەڭگە قىسىمىنا الىپ كەلەدى. شىن مانىندە، تۇرعىن ۇيگە دەگەن سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ جالپى ىشكى ءونىمنىڭ وسۋىنە نەگىز بولا المايدى. ويتكەنى مۇنداي اسەر ءبىر رەتتىك سيپاتقا يە جانە ونىڭ ۇلەسى بىرەر جارىم عانا»، - دەيدى ع. حۋساينوۆ.
سونداي-اق، ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى 5-7 جىلداعى ورتاشا ينفلياتسيا 10-12 پايىز شاماسىندا بولدى، ال يپوتەكا 12-14 پايىز شاماسىندا بولۋى مۇمكىن. ينفلياتسيا تومەندەسە يپوتەكا قۇنى دا تومەندەيدى. يپوتەكا تەك جاڭا تۇرعىن ءۇي نارىعى ءۇشىن جانە ەكونوميكا ءۇشىن وڭ اسەرى بار توقساندىق دامۋدى قۇراتىن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى ءۇشىن عانا بەرىلۋى كەرەك. مىسالى، ينفراقۇرىلىم بويىنشا بەلگىلى ءبىر كريتەريلەرى بولۋى كەرەك. بۇل ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءوزىن ءوزى اقتايدى. سەبەبى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ماڭىندا ساۋدا ورتالىعى، كوممەرتسيالىق ءۇي-جايلار، مەيرامحانالار، بولشەك ساۋدا، مەكتەپ، بالاباقشا، اۋرۋحانالار جانە تاعى باسقا نىساندار بولادى.
اۆتور
داۋلەت ىزتىلەۋ
