الەم ادەبيەتىن قازاقشا وقۋ نەگە كەرەك؟
مەن ارمانداعان «جاڭا» قازاقستاننىڭ دا ماقساتى سول. جاھاندانۋ داۋىرىندە، ينتەرنەت پەن IT زامانىندا ەسكىدەن حالىقتار اراسىن ءبولىپ تۇرعان شەكارا بىرتىندەپ جويىلىپ، الەم ءبىرتۇتاس جالپاق دۇنيەگە اينالىپ بارادى. وسى كەزەڭدە ءبىز، قازاق حالقى، سول جاڭا ورتاداعى وزىمىزگە تيەسىلى ورنىمىزعا قالاي نىق جايعاسا الامىز؟ وزگە حالىقتاردىڭ تاريحى، مادەنيەتى، سالت-ءداستۇرى، بولمىسى تىرلىگى جايىندا مالىمەتتى قالاي، قايدان الامىز، قالاي ۇيرەنەمىز؟ مىنە، بۇل - بۇگىنگى كۇننىڭ باستى سۇراعى.
ادەبيەت، سونىڭ ىشىندە بالالار ادەبيەتى - جەتكىنشەكتەردىڭ جەكە تۇلعاسىن قالىپتاستىرۋعا، وزگە ەلدىڭ، حالىقتىڭ مادەنيەتىن، بولمىسىن تۇسىندىرۋگە كومەكتەسەتىن باستى قۇرال.
كەڭەس زامانىندا الەم ادەبيەتى قازاق تىلىنە سيرەك اۋدارىلعان. ماسكەۋدەگى «گلاۆليت» اتالعان سەنزۋرادان وتكەندەرى اراسىنان ءبىرلى- جارىمى عانا، سونىڭ وزىندە اۆتور تىلىنەن ەمەس، ورىس تىلىندەگى اۋدارماسىنان قازاق تىلىنە ءتارجىمالاپ باستىرعان. اندەرسەننىڭ بىرنەشە ەرتەگىسى، مارك تۆەن سىندى جازۋشىلاردى ەسەپكە الماساق، بالالار ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىن قازاق تىلىنە اۋدارۋ ءىسى مۇلدە قولعا الىنباعان. باتىس جازۋشىلارىنىڭ بالالارعا ارنالعان شىعارمالارى كوممۋنيستىك مورالعا سايكەسپەيدى دەگەن جەلەۋمەن قازاقشاعا اۋدارىلماعان.
اعىلشىن، فرانسۋز، نەمىس، يسپان تىلىنەن تۋرا اۋدارعان شىعارما سيرەك كەزدەسەتىن، ال قىتاي، جاپون، كورەي، مالاي، پارسى، اراب، ءتىپتى تۇرىك تىلىنەن قازاق تىلىنە تۋرا اۋدارعان كىتاپ بولماعان. ءتىپتى ءازيز نەسيننىڭ ءوزىن قازاق تىلىنە تۋىسقان تۇرىك تىلىنەن تۋرا ەمەس، ورىس اۋدارماسىنان قايتالاپ اۋدارعان.
ال ەندى تاۋەلسىزدىك العان سوڭ بۇل ءۇردىس نەگە وزگەرمەگەن؟ ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ، نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشكەننەن كەيىن كىتاپ ساۋداسى، سونىڭ ىشىندە اۋدارما ادەبيەتى سالاسى تەك ورىس تىلىندە ەرەكشە قارقىنمەن دامىدى. كورشى ەلدەن سالىقسىز يمپورتپەن كەلگەن توننا- توننا اۋدارما كىتاپتارمەن قازاق تىلىندە باسىلاتىن ادەبي كىتاپتار باسەكەلەسە الماي قالدى.
ونىڭ ۇستىنە بىزگە ورىسشا وقىعانىمىز جەتكىلىكتى، قازاق تىلىندە كىتاپ تالاپ ەتەتىن وقىرمان جوق دەگەن سياقتى ءوز ىشىمىزدەگى كەرەعار كوزقاراس تا بۇعان ۇلكەن سەبەپكەر بولدى. قازاق بالاسى الەم جازۋشىلارى تۋىندىلارىن نەگە وزگە تىلدە وقۋعا ءماجبۇر، نەگە ءوز تۋعان تىلىندە وقي المايدى؟
ءوز ۇلتىڭدى، قازاق حالقىن الەمگە تانىتام دەسەڭ، ەڭ اۋەلى الەمدى ءوزىڭ تانىپ ءبىلۋىڭ كەرەك. قارشادايىڭنان تانىساڭ نۇر ۇستىنە نۇر. سول ءۇشىن الەم بالالار ادەبيەتى جاۋھارلارىن كوپتەپ اۋدارۋىمىز قاجەت. باسقالار، كورشىلەر قالاي قارايدى دەپ جالتاقتاماي، ۇرەيلەنبەي الەم قاۋىمداستىعىنا جاقىنداۋىمىز كەرەك. تەك «ورىس الەمىنىڭ» شەڭبەرىندە عانا شىرمالىپ قالماي، باسقا الەم - ەۋروپا، امەريكا، جاپونيا، قىتاي، اراب، پارسى، تۇرىك، لاتىن الەمىنە جاقىنداۋ، ولارمەن ارالاسۋ، ۇيرەنۋ - زامان تالابى.
مىنە، وسى ءبىر جاساندى جاعىمسىز ستەرەوتيپتى وزگەرتۋ ءۇشىن وسىدان بەس جىل بۇرىن Steppe and World باسپا ءۇيىن قۇرىپ، الەم بالالار ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىن قازاق تىلىنە تۋرا اۋدارۋ ءىسىن قولعا الدىق. ءبىزدىڭ ماقسات «قوعامعا قىزمەت ەتۋ جانە الەم ادەبيەتىن حالىققا تانىستىرۋ» . ادەبيەت ارقىلى باسقا الەمدى تانىپ ءبىلۋ، ءوزىڭدى تانىتۋ. ۇرەي، قورقىنىشتى ىسىرىپ قويىپ، ماقساتىڭدى دۇرىس ايقىنداپ، قولعا كەلگەن مۇمكىندىكتى دۇرىس پايدالانىپ، العان بەتتەن قايتپاساڭ، مەجەڭە جەتەسىڭ. بولاشاق - جارقىن.
