ۇلى ابايدىڭ تۋىسىنىڭ ءبىرى ەكەن

بۇعان تاعدىرىڭا اسەر ەتەتىن ءارتۇرلى وقيعالاردى جانە زاماننىڭ سان الۋان قۇبىلىسىن، ۋاقىتتىڭ نەشە ءتۇرلى بۇرىلىسىن قوسىڭىز.

قاسكەلەڭ قالاسىنىڭ تۇرعىنى، سەكسەن بەس جاستى القىمداپ قالعان تولەۋبەكوۆا سەرىك اپامىزدى ايتقاندا وسىنداي ويعا تىرەلەرىڭىز انىق.

…اۋداندىق ورتالىق كىتاپحانانىڭ قىزمەتكەرى اقمارال قارىنداسىمىز ارقىلى قولىمىزعا «ءومىر - وزەن، كوش كەرۋەن» اتتى كىتاپ ءتيدى. ارينە، بۇل - تەك ءبىر اۋلەتكە ارنالعان ءومىرباياندىق جازبا، دەگەنمەن باسقالاردىڭ دا وقۋىنا بولادى. اۆتورى ۇزاق جىلدار بويى كىتاپحاناشىلىق قىزمەتتە ىستەگەن سەرىك ۇيتقىباي قىزى تولەۋبەكوۆا ەكەن. «ىشىمدەگى شەرىمدى شىعارۋ ءۇشىن، اتا-انا، باۋىرلاردى، بالالىق شاقتى ەسكە الۋ ءۇشىن…» - دەپ ءتۇسىندىرىپتى اپامىز باسىندا ءوزىنىڭ قولعا قالام الۋىنىڭ سەبەبىن.

…1933 -جىلعى بۇكىل قازاق جەرىن جايپاپ وتكەن الاپات اشارشىلىق كەزىندە سوناۋ سەمەي جەرىندەگى قازىرگى اباي اۋدانىندا تۇراتىن اكەسى ۇيتقىباي جالامەن سوتتالىپ، قاسكەلەڭنەن ءبىر-اق شىعىپتى. جالپى، ول كەزدەردە اجەپتەۋىر داۋلەتى بار، شىڭعىستاۋدى جايلاعان توبىقتى رۋىنا جاتاتىن شۇكىباي شال مەن ءساليحا كەمپىردىڭ قارامىرزا، سەرمىرزا، ۇيتقىباي، ءسۇتتىباي دەگەن ۇلدارى بولعان.

سونىمەن سەرىك اپانىڭ اكەسى جازاسىن وتەگەننەن سوڭ وسى جەردە قالىپ قويادى. ۇلى ءجۇزدىڭ ايتبالا اتتى قىزىمەن باس قوسىپ، شاڭىراق كوتەرەدى. ەكەۋى بەس بالا تاربيەلەپ وسىرەدى.

«1904 -جىلى اباي اتامىز دۇنيەدەن وتكەندە 25 جاستا بولعان قايران اكەم ولاردى اسىراپ، ادام ەتەم دەپ ءجۇرىپ تۋعان جەرىنە، وسكەن وڭىرىنە كەيىن دە مۇلدەم بارا الماي، ارمانداۋمەن كوز جۇمدى عوي»، - دەيدى اپامىز اڭگىمە شەتىن شىعارىپ.

ەڭ قىزىعى، سەرىك اپامىز ۇلى ابايعا تۋىسقان بولىپ كەلەدى ەكەن. «ابايدىڭ اكەسى قۇنانباي، اتاسى وسكەنباي، ارعى اتاسى ىرعىزباي. ال ودان ارعى اتاسى ولجاي بولسا، ونىڭ كىندىگىنەن ايدوس، قايدوس، جىگىتەك تارايدى. جىگىتەكتىڭ بالاسى كەڭگىرباي، قايدوستان بوكەنشى. ايدوستىڭ ايپارا دەگەن ايەلىنەن 4 ۇل تۋعان، ولار: ىرعىزباي، كوتىباق، توپاي، تورعاي، - دەيدى تاعى دا سەرىك اپامىز. - ال ىرعىزبايدان اباي، كوتىباقتان مەنىڭ اكەم تارايدى. ياعني كوتىباقتان شوقا، ودان ەدىل، ودان ەسەي، ودان شۇكىباي، ودان ۇيتقىباي بولىپ كەلەدى».

كەيىننەن وسى جاقتان اكەسىنىڭ تۋىستارى تابىلا باستايدى. ولاردىڭ ىشىندە ءابدۋساعيت جيرەنشين، ءجانابىل دەگەن اعايىن جانە ەسماعامبەت ىسمايىلوۆ بار ەدى.

… قاراساي اۋدانى جەرىندەگى ۇيلەرى شامالعان وزەنىنە تاياۋ ەكەن. ۇلى مۇقاڭنىڭ، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىن جازىپ جۇرگەن كەزى بولسا كەرەك، سوندا ءجيى-ءجيى كەلىپ، اكەسى ۇيتقىبايمەن ۇزاق اڭگىمەلەسەدى ەكەن. شىعارماسىنىڭ كەيبىر بولىگىن وسى وزەن جاعاسىنا شاتىر تىگىپ جاتىپ جازعان كورىنەدى.

«مۇحتار اتامىز اكەمە قىسقا سوعىم بايلاتاتىن. ۇيگە كەلگەندە اناما كويلەك، ورامال، شاي، كامپيت اكەلەتىن، - دەيدى ەندى جان-جۇرەگى ەلجىرەگەن سەرىك اپا.

- ءالى ەسىمدە، ءبىر كۇنى مۇقاڭنىڭ «پوبەدا» كولىگى بالشىققا تىعىلىپ قالدى، سوندا اكەم ونى اتپەن ارقان بايلاپ شىعارعان ەدى. 1952-53 -جىلدارى بەلگىلى قالامگەردى قۋدالاۋ باستالدى عوي. سوندا ءبىر تۇندە، ەشكىمگە ايتپاڭدار دەپ، ۇيگە كوپ كىتاپ اكەلىپ تىققانىن دا بىلەمىن. اكەم مارقۇم شاكارىم تۋرالى دا ءجيى اڭگىمەلەيتىن، ونىڭ ولەڭدەرىن جاتقا ايتىپ وتىراتىن. ءبىر كۇنى، قاي جىل ەكەنى ەسىمدە جوق، ۇيگە اپپاق كيىنگەن ادەمى جاس جىگىت كەلدى. ول شاكارىمنىڭ ۇلى احات بولىپ شىقتى. ءبىزدىڭ ءۇي ونى قوي سويىپ، وتە قۇرمەتتەپ كۇتتى. سوندا احات اتامىز اكەسىنىڭ ولەڭدەرى مەن جازبالارىن ىزدەپ، جيناقتاپ، كىتاپ ەتىپ باستىرعالى ءجۇر ەكەن. ال شاكارىمنىڭ اكەسى قۇدايبەردى قۇنانبايدىڭ ۇلكەن بايبىشەسى كۇنكەدەن تۋعان عوي. ياعني شاكارىم ابايدىڭ باۋىرى».

سەرىك اپا الماتىداعى اتاقتى №12-قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ تۋعان جەرى تۇرار اۋىلىنا ورالعان. سودان 1956 -جىلى 18 جاسىندا كورشى كولاشىنىڭ 19 جاسار تولەۋبەكوۆ سالينشا اتتى جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعىپتى، وزدەرى بۇرىننان ءبىر-ءبىرىن بىلەتىن جاقسى تانىس ەكەن. بولات، روزا، قايرات، بيبىگۇل دەگەن ۇل-قىزدارى دۇنيەگە كەلگەن. ەرى سالينشا 1992 -جىلى 55 جاسىندا اۋرۋدان قايتىس بولىپتى.

- اكەم ۇيتقىبايدى جاپىراعىن جايعان الىپ بايتەرەك دەگىم كەلەدى، - دەيدى سەرىك اپا ءسوز سوڭىندا ويلانا سويلەپ.

- ونىڭ بارلىق بالالارىنان تاراعان ۇرپاعىنىڭ سانى بۇگىندە جۇزدەن اسىپ كەتىپتى. مەنىڭ وزىمدە 17 نەمەرە، 18 شوبەرە بار. قۇدايعا شۇكىر، سولاردىڭ ورتاسىندا، ءاربىرىنىڭ قىزىق-قۋانىشىنا كۋا بولىپ، امان-ەسەن ءجۇرىپ جاتىرمىن. تۋعان حالقىمىزعا دا بەرەكەلى ءومىر تىلەيمىن. ايتەۋىر، ەل امان، جۇرت تىنىش بولسىن، قاراقتارىم!

بەرىكباي قادىقوۆ، جۋرناليست

«قازاق ادەبيەتى» گازەتى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى