ماجارستاندا قۇتلۇق قاعان كەشەنىنە ارنالعان كورمە اشىلدى
جالپى كورمە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى مەن موڭعوليا عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ بىرلەسىپ جۇرگىزگەن ارحانگاي ايماعى، نومعون جازىعىنداعى عىلىمي ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى.
كورمەنىڭ اشىلۋىنا قازاقستان، تۇركيا، ازەربايجان، قىرعىزستان جانە موڭعوليا ەلشىلەرى، ماجارستاننىڭ تانىمال تۇركولوگ عالىمدارى مەن مينيسترلەر، پارلامەنت مۇشەلەرى قاتىستى.
شارانىڭ اشىلۋ سالاتاناتىندا ماجارستاننىڭ جاراتىلىس تانۋ تاريحى مۇراجايىنىڭ باس ديرەكتورى، انتروپولوگ جولت بەرنەرت قاتىسۋشىلاردى كورمەنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ، تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇجىمىنا العىسىن ءبىلدىردى. كورمەدە ماجارستاننىڭ سىرتقى ىستەر جانە ساۋدا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ميكلوش لەندەل ءسوز سويلەپ، ماجارستان مەن تۇركى الەمىنىڭ ىنتىماقتاستىعى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا، ورتاق تامىرىمىزدى زەرتتەۋدەگى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
حالىقارالىق تۇرىك اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى شاحين مۇستافايەۆ جينالعانداردى قۇتتىقتاپ، ماجار جانە تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق تاريحي تامىرىن، سونداي- اق ماجار ماماندارىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
وسى كورمەنىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان ماجارستاننىڭ جاراتىلىس تانۋ تاريحى مۇراجايى - ءىرى عىلىمي- زەرتتەۋ ورتالىق قانا ەمەس، تۇركى حالىقتارىنىڭ عىلىمي ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋدا بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان عىلىمي ينستيتۋت. مۇراجاي ماماندارى سوڭعى جىلدارى ەۋرازيا دالاسىندا انتروپولوگيالىق جانە گەنەتيكالىق زەرتتەۋ بويىنشا كوپتەگەن بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىردى.
انتروپولوگ عالىم اندراش بيرونىڭ ايتۋىنشا، ماجار حالقىنىڭ شىعۋ تەگى مەن تامىرى الىس شىعىس ايماقتاردان، بۇكىل ورتالىق ازيادان باستاۋ الادى. سول سياقتى ماجارلاردىڭ ەرەكشە مادەنيەتىنىڭ كونە ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى - تۇركى حالىقتارىنىڭ كونە جازۋىنا ۇقساس رۋنا تاڭبالارى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، كارپات ويپاتىنان تابىلعان رۋنالارىنىڭ كوپشىلىگى (مىسالى، حازار)، سونداي- اق اۆار جانە جاۋلاپ الۋ داۋىرىندەگى جازۋ جۇيەلەرى كونە تۇركى رۋنالارىنان قالىپتاسقان. كارپات ويپاتىندا اۆارلاردان باستاپ ورتاعاسىرلارعا دەيىن تابىلعان رۋنيكالىق ماتىندەردىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار. رۋنيكالىق جۇيەنىڭ شىعۋ تەگى ورتاق بولعاندىقتان، بۇل جاڭالىق ماجار تاريحى ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. رۋنا جازۋ جۇيەسى تۋرالى ەستەلىكتەر ماجار مەن تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق مادەني مۇراسى بولىپ تابىلادى.
شارا بارىسىندا ەكى بايانداما تىڭدالدى. موڭعوليا عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشىسى، ارحەولوگ التانگەرەل ەنحتور، نومگون ايماعىنان تابىلعان مەموريالدىق ەسكەرتكىش كەشەنىن قازۋ بارىسى مەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن ءتۇسىندىرىپ، قايتا ەسكەرتكىشتى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىكتەرىنە توقتالدى.
حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى، تۇركولوگ ءناپىل بازىلحان بۇل جاڭالىقتى الەم تۇركولوگياسى ءۇشىن ەرەكشە جانە ءماندى ەتەتىن باستى ماسەلە - قازبا ايماعىنان تابىلعان جازۋلار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جازبا بولىگىنىڭ ماڭىزدىلىعى، بۇل ولكەدە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەردە تابىلعان العاشقى جازۋ بولىپ تابىلادى» - دەيدى عالىم.
جازۋدىڭ جوعارعى بولىگىندە ەكى قاسقىر مەن لوتوس گۇلى بەينەلەنگەن. جازبادا ءۇش ءتۇرلى تىلگە جاتاتىن ءماتىن ۇزىندىلەرى بار ەكەنى انىقتالدى: كونە تۇرىك، سوعدى جانە براحمي. جازۋدىڭ نەگىزى دەپ ۇعىنىلاتىن تاسباقا تۇعىرى دا - تابىلعانداردىڭ قاتارىندا.
كورمەگە سونداي-اق كارپات ويپاتىنان تابىلعان رۋنا جازۋلارى بار ەسكەرتكىشتەردىڭ ءتۇپنۇسقالارى، التاي ايماعىنان تابىلعان تۇركى جاۋىنگەرىنىڭ باس سۇيەگى جانە جاۋلاپ الۋ داۋىرىنە جاتاتىن جاۋىنگەر باس سۇيەگى، سونداي-اق ولاردىڭ نەگىزىندە جاسالعان انتروپولوگيالىق بەت- الپەت رەكونسترۋكتسيالارى قويىلدى. كورمە بۋداپەشت قالاسىندا ماجارستاننىڭ جاراتىلىس تانۋ عىلىمدارى مۇراجايىندا ءبىر ايعا دەيىن جالعاسادى.
ايتا كەتسەك، وسى جىلدىڭ تامىزىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى مەن موڭعوليا عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ بىرلەسىپ جۇرگىزگەن ارحانگاي ايماعى، نومعون جازىعىنداعى عىلىمي ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلتەرىس قاعانعا ارنالعان كەشەن تابىلعان بولاتىن. اكادەميا نومعون عىلىمي ەكسپەديتسياسىنىڭ ناتيجەلەرىنە ارنالعان عىلىمي جيناق ازىرلەپ، تۇركى مەملكەتتەرىنىڭ استانالارىندا تانىستىرىپ كەلەدى.
ەسكە سالساق، بۇعان دەيىن تۇرىك قاعاندىعىن قايتا داۋىرلەتكەن ۇلى قۇتلىق ەلتەرىس قاعاننىڭ كەشەنى تابىلعانى حابارلانعان بولاتىن.
