ءازىمباي ايتقان قازاقتاردى «قايتقان قازاقتار» دەۋگە بولعانداي
ول ويدىڭ سۇلباسىن ءازىمبايدىڭ ءوزى ايتىپ ءوتىپتى. «قازىرگى ۋاقىتتا قازاق ءتىلىنىڭ ورىس ءتىلىن جەڭۋى - ورىس ءتىلدى قازاق بىلىمدىلەرىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ لاگەرىنە قايتىپ ورالۋىمەن بايلانىستى.
وسىلايشا، ورىس ءتىلدى قازاقتار ءتىل مايدانىندا قازاق ءتىلى ءۇشىن كۇرەسىپ ءجۇرىپ، قازاق ءتىلىن دە ۇيرەنىپ الدى. ال كەيبىرەۋلەرى سول ورىس ءتىلدى الاڭنان قوزعالمادى. الايدا ۇياتى بارلاردىڭ ءبارى انا تىلىنە قايتىپ كەلدى. ءبىز ادىلدىك ىزدەدىك. ادىلدىكتى ءوز انا تىلىمىزدەن تاپتىق». ءاز-اعاڭ قازاق قوعامىنىڭ قوتىر جەرىن تاپ باسىپ، ايتىپ وتىر. قازاقتان شىققان مىقتى كوپ. كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە، عىلىم مەن ونەرىنە ايرىقشا ۇلەس قوسقان نەبىر مىقتى قازاقتىڭ بالالارى ورىسشا ءبىلىم الدى. ورىسشا ءوستى. ورىسشا تاربيەلەندى. قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتا بيلىك باسپالداقتارى مەن بيزنەس بيشىگى كىلەڭ ورىس ءتىلدى قازاقتاردىڭ قولىنا ءتيدى. سولاردىڭ كوبىسى قازىر دە قازاق ەلىن ۇرشىقشا ءۇيىرىپ وتىر.
«ورىس ءتىلدى قازاق بىلىمدىلەرى» دەپ ءازىمباي مىرزا نەگىزىنەن ويلى قازاقتاردى مەڭزەپ وتىرسا كەرەك. ولاردىڭ كوشىن كەزىندە ءانۋار ءالىمجانوۆ باستاسا، ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىمەن بۇل قاتارعا بولاتحان تايجان، مۇرات اۋەزوۆتەر قوسىلدى. جازۋشى كەمەل توقايەۆتىڭ ۇلى قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاق ۇكىمەتىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعانشا انا ءتىلىن ماندىتىپ بىلمەيتىن-دى. قازىرگى تاڭدا قاسىم-جومارت كەمەلۇلى قازاق تىلىندە وقىپ قانا قويماي، جازا بىلەتىن جانە وزگەلەردىڭ جازعاندارىن تۇزەتە بىلەتىن حالگە جەتتى...
قازىر «تۇرك سويدىڭ» باسشىسى بولىپ وتىرعان، كەزىندە ق ر مادەنيەت ءمينيسترى بولعان دۇيسەن قاسەيىنوۆ قازاقتى بىلاي قويعاندا تۇرىكتى سوزدەن جاڭىلدىرادى. ورىس ءتىلدى بولسا دا قازاق ۇلتىنىڭ نامىسىن جىرتىپ جۇرگەن ءبىراز ازاماتتى جاقسى بىلەمىن. سولاردىڭ ىشىندە «كاراۆان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءادىل ىبىرايەۆتىڭ ءبىر كەزدەگى ءبىلىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەبايەۆقا «قازاقستاندا جاڭادان اشىلىپ جاتقان بالاباقشا مەن مەكتەپتەردىڭ ءبارىن مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرەتىن ەتۋ كەرەك» دەپ شىرىلداعانىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىدىم. قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى سەيىتقازى ماتايەۆ قازىر قازاق ءتىلدى جۋرناليستەر قۇقىعىن قىزعىشتاي قورعاۋعا كەلگەندە الدىنا جان سالمايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك حاتشىسى اپپاراتىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن اياعان ساندىباي بۇگىندە قازاقشا سويلەپ بەرگەندە كەز كەلگەن قازاقتى جاڭىلدىرادى. سول ءتارىزدى بيگەلدى عابدۋللين، ءادىلحان نۇسىپوۆتەر قازاق ءتىلىنىڭ مايىن تامىزادى. ەرلان ابەنوۆ، جاناي وماروۆ، جانىبەك سۇلەيەۆتەر قازاق تىلىندە قىمسىنباي سويلەسە، ەرلان بايجانوۆ، قايسار جاناحانوۆ، ارمان شورايەۆ، مۇحتار تايجاندار ۇلت نامىسىن جىبەرمەۋگە ۇمتىلىپ ءجۇر.
ءازىمباي ايتقان قازاقتاردى «قايتقان قازاقتار» دەۋگە بولعانداي. ءازىمباي مىرزا «ۇياتى بارلاردىڭ ءبارى انا تىلىنە قايتىپ كەلدى» دەپتى. ال ۇياتتى دا، اياتتى دا ۇمىتقاندار شىنىمەن سول ورىس ءتىلدى الاڭدا تۇرعان كۇيى تۇر. ولاردى «شالا قازاق» اتاندىرىپ، ات قويىپ، ايدار تاعىپ جۇرگەندەر دە بار...ولار بۇيتكەن سايىن قازاقتان ودان سايىن بەزىنبەسە، جۋىر ماڭدا جاقىندايتىن ءتۇرى بايقالمايدى...
ءبىز ءۇشىن «انا قازاق»، «مىنا قازاق» دەپ ءبولىنۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. بار قازاق - ءبىر قازاق! ماسەلە ءار قازاقتىڭ قازاق مەملەكەتتىلىگىن نىعايتۋعا قالاي ۇلەس قوسۋىندا بولىپ وتىر. سوندىقتان ەندىگى تاڭدا قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ جاناشىرلارى قاتارىنا ورىس ءتىلدى كەز كەلگەن قازاقتىڭ قوسىلۋىنا قۋانباساق، قارسىلىق تانىتپاۋىمىز كەرەك. وسىعان دەيىن ويلانباي جۇرگەن ورىس ءتىلدى قازاقتار تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە «قازاق تىلىنە قايتايىق» دەگەن اكسيانى باستاپ جىبەرسە، ەلىمىزدىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە ەڭ ايتۋلى تارتۋ جاساعان بولار ەدى...
نۇرتورە ءجۇسىپ
دەرەككوز: «ايقىن» گازەتى. 2011 -جىل
