عاسىر ادامى اتاعىن العان تۇڭعىش قازاق عالىمى تۋرالى نە بەلگىلى؟
ال وسى كۇنى، جاڭالىق اشىپ، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرگەن ۇلتتىڭ قايماعى بىرەن-ساران. ونىڭ ۇستىنە عىلىمعا بەت بۇرعانداردىڭ كوبى قازىرگى «ءانشى مەن ونەر يەلەرى» سەكىلدى ءوزىن ءوزى جارنامالامايدى، الەۋمەتتىك جەلىگە جۇرگەن-تۇرعانىن سالمايدى. بالكىم، ەرەكشە دارىن يەسىنىڭ وزگەلەردەن ەرەكشەلگى دە سول شىعار.
قازىرگى قازاق قوعامىنىڭ ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلمەس. فيزيكا- ماتەماتيكا سالاسىندا الەم عالىمدارىن مويىنداتقان قازاق بار، ول - تەمىرعالي كوكەتايەۆ.
شەتەلدىك ۇيىمنىڭ ۇسىنىسىمەن 25 جىل بويى زەرتتەپ، اشقان «قاتتى دەنەنىڭ ابسوليۋتتىك سپەكتروسكوپياسى» اتتى جاڭالىعى ءۇشىن «Outstanding people of the 20 th century» (قازاقشاسى: XX عاسىردىڭ كورنەكتى ادامى) اتاعى بەرىلگەن. بۇل - ءبىر عاسىردا ءبىر رەت قانا بەرىلەتىن اتاق. بۇل تۋرالى عالىم ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە:
«ەستونيالىق عىلىمي جەتەكشىم چەسلاۆ لۋشيك قوڭىراۋلاتىپ، وسىنداي اتاق بەرىلگەنىن تولقىپ حابارلادى. تەلەفوندا ونىڭ جىلاپ تۇرعانى ءبىلىندى. قۋانعان عوي. سول كەزدە مۇنىڭ نە ەكەنىن تولىق تۇسىنبەدىم. وسى وقيعادان 1 جىل وتكەندە، ماسكەۋدە ءبىزدىڭ تاقىرىپ بويىنشا حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءىس- شارادا ءبىر جاپون كەلىپ، مەنىمەن امانداسىپ: ء«سىزدىڭ وسىنداي اتاعىڭىز بار ما؟ ءسىز تەمىرعالي كوكەتايەۆسىز با؟» - دەپ سۇرادى. مەن راستادىم. سوندا جاپوندىق ماعان فيزيكا سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىمدى باعالاپ، ءدال وسى اتاققا لايىق كورىپ كانديداتتىققا ۇسىنعان جاپونيانىڭ عىلىمي ينستيتۋتى ەكەنىن جەتكىزدى»، - دەپ ايتادى.
اتالعان اتاقتى الۋعا سەبەپكەر بولعان ەڭبەگىن الەم عالىمدارى باعالادى. ءتىپتى وسى اتاققا ۇسىنىلعاننان كەيىن ۇمىتكەرلەر مەن ولاردىڭ ەڭبەكتەرى 5 جىل بويى قارالىپتى. 1994 -جىلعى ۇسىنىستىڭ ناتيجەسى تەك 1999 -جىلى شىققان.
كەيىپكەرىمىز «XXI عاسىردىڭ كورنەكتى ادامى» دەپ جازىلعان 300 گرامدىق تازا كۇمىس مەدال مەن اتاقتىڭ كىمگە بەرىلگەنى تۋرالى ارنايى ديپلومدى 1999 -جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا عانا كەمبريدجدەن پوشتا سالەمدەمەسى ارقىلى الىپتى.
ءبىر رەسپۋبليكانىڭ ەمەس، بۇكىل الەم عالىمدارىنىڭ اراسىندا، ءتىپتى، ءبىر عاسىر بويىنداعى مىقتىلاردىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىققان كەشەگى ءجۇز جىلدىقتىڭ جۇلدىزى وقىعان ءدارىستى تىڭداعىسى كەلەتىندەر كوپ. دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنان اتاقتى وكسفوردقا جيىلعان عالىمداردىڭ الدىنا شىعىپ، تۇيگەنىن، بىلگەنىن وزگەلەرگە ءبولىستى.
سوندا كەيىپكەرىمىزدىڭ عىلىمي جەتەكشىسى چ. لۋشيك: «ۇلى ورىستىڭ ءوزى وكسفوردتا ءدارىس وقىعان جوق. سەن وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقىعان تۇڭعىش قازاقسىڭ!» - دەپ، قۋانىشىن جاسىرا الماي ماساتتانعان ەكەن.
ءيا، بۇكىل ەڭبەك جولىن، سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناعان فيزيكا- ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ت. كوكەتايەۆ بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقتى.
