الەم ەلدەرىندەگى قيسىنسىز زاڭدار

الەم ەلدەرىندە ەزۋىڭىزگە ەرىكسىز كۇلكى ۇيىرەتىن زاڭدار دا بار. ءتىپتى كەي مەملەكەتتە «اقىماق زاڭدارمەن كۇرەسۋ» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. سونىمەن، الەم ەلدەرىندەگى قيسىنسىز ءارى كۇلكىلى زاڭدارعا كەزەك بەرسەك...

ءبىز قيسىنسىز دەپ ايدارلاعانمەن، تومەندەگى زاڭنامالارعا سول ەلدىڭ حالقى باعىنۋعا ءماجبۇر. ءتىپتى ولار ءۇشىن اتالمىش زاڭنامالار استە كۇلكىلى بولماۋى دا مۇمكىن. دەگەنمەن بۇل زاڭنامالاردىڭ كوبىسى بۇگىندە ماڭىزدىلىعىن جويعان. بالكىم، زاڭ قاتال بولسا، ەستە قالماس پا ەدى، مىنا زاڭنامالار قيسىنسىزدىعىمەن جۇرتتىڭ ەسىندە قالىپتى. امەريكا قۇراما شتاتتارى كۇلكىلى هام قيسىنسىز زاڭ شىعارۋ جاعىنان دا ءبىرىنشى ورىندا تۇر.

ا ق ش-تىڭ الاباماسىندا كوزىڭىزدى بايلاپ، كولىك ايداساڭىز زاڭمەن قۋدالاناسىز. ۆەرمونتە شتاتىندا تۇرمىس قۇرعان ايەلگە كۇيەۋىنىڭ جازباشا رۇقساتىنسىز تىس پروتەزىن سالۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالىنعان. الياسكادا ايۋدى ولتىرۋگە بولادى. ءبىراق اڭدى ۇيقىسىنان وياتىپ، سۋرەتكە تۇسىرەم دەپ اۋرەلەنۋدىڭ قاجەتى جوق. سەبەبى زاڭ ايۋدى ۇيقىدان وياتۋعا، سۋرەتكە تۇسىرۋگە تىيىم سالادى.

فلوريدا شتاتىنىڭ زاڭىنا سايكەس، جەكسەنبى كۇندەرى تۇرمىستاعى كەلىنشەكتەرگە پاراشيۋتپەن سەكىرۋگە بولمايدى. اياقاستى اريزوناعا جول تۇسە قالسا، كاكتۋسقا جولاي كورمەڭىز. كاكتۋس وسىمدىگىن كەسكەنىڭىز ءۇشىن 25 جىلعا سوتتالۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. اركانزاس شتاتىندا سايلاۋ كۇنى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ەسىكتەرى مەن تەرەزەلەرىنە قانداي دا بولسىن جاعدايمەن 15 مەتر جاقىنداۋعا بولمايدى.

ا ق ش-تىڭ ءبىرشاما قالالارىندا ورتكە دەگەن كوزقاراس تا قىزىق. ماسەلەن، چيكاگودا ورتەنىپ جاتقان ۇيدە تاماق جەۋ قىلمىسقا بالانادى. يللينويس شتاتىنىڭ ەۆانستون قالاسىندا ءورت كەزىندە عانا كولىك ىشىندە كيىم اۋىستىرۋعا بولادى. باسقا كەزدە كولىكتە كيىم اۋىستىرۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. امەريكاداعى كيىمگە دەگەن زاڭدىق تالاپتار دا قيسىنعا كەلمەيدى. مىسالى، نيۋ-يورك شتاتىنىڭ كارمەل قالاسىندا ەر ادامنىڭ كوستيۋمى مەن شالبارىنىڭ ءتۇسى ۇيلەسپەسە، وندا ول 500 ا ق ش دوللارى كولەمىندە ايىپپۇل تولەيدى. نەبراسكادا شاشتارازدا جۇمىس ىستەيتىندەر تاڭعى 7 مەن كەشكى 7 ارالىعىندا سارىمساق، پياز جەي المايدى. ۆيسكونسين شتاتىنىڭ سەنت-كرۋا قالاسىنىڭ ازاماتشالارىنا قوعامدىق ورىنداردا قىزىل كويلەك كيۋگە تىيىم سالىنعان.

امەريكاداعى قيسىنسىز زاڭداردىڭ تورەسىن كاليفورنيا مەن ينديانا شتاتتارىنان كەزدەستىرەسىز. كاليفورنيادا تىم قۇرىعاندا ەكى سيىرى جوق ادام كوۆبوي باتەڭكەسىن كيە المايدى. ەڭ قىزىعى، ينديانادا «پي» سانى 3،1415-كە ەمەس، 4-كە تەڭ.

* كانادادا راديوتولقىن ارقىلى شىرقالاتىن ءار بەسىنشى ءاننىڭ ورىنداۋشىسى مىندەتتى تۇردە كانادالىق ازامات بولۋى كەرەك. سوندىقتان سەلين ديون مەن براين ادامنىڭ ءانى ەفيردەن ءجيى بەرىلەدى ەكەن.

* مۇسىلمان قاۋىمى شوشقانىڭ ەتىن «حارام» دەپ تانىسا، فرانسۋزدار تورايلاردى ناپولەون دەپ اتاي المايدى ەكەن. بۇل - ناپولەون بوناپپارتقا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءبىر بەلگىسى بولسا كەرەك.

* ۇلى بريتانيا جاعالاۋلارىنان تابىلعان كيت نەمەسە بەكىرە بالىعى تىكەلەي اعىلشىن موناحىنا تيەسىلى. بالىقتىڭ باسى مونارحقا، ال تومەنگى جاعى - حانشايىمعا بۇيىرۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل ەلدە 1644- جىلى لورد وليۆەر كرومۆەل مەشكەيلىكپەن كۇرەس ماقساتىندا زاڭ قابىلدايدى. زاڭعا سايكەس سالت بويىنشا روجدەستۆو قارساڭىندا دايىندالعان ءتاتتى بالىشتى اعىلشىندارعا جەۋگە تىيىم سالىنادى. ءبىر تاڭدانارلىعى، بۇل زاڭ ءالى كۇنگە دەيىن ماڭىزىن جوعالتپاعان. سونداي-اق ۇلى بريتانيادا مونارحتىڭ ءجۇزى بەينەلەنگەن ماركانى كونۆەرتكە كەرى قاراتىپ جابىستىرعان ادام ساتقىن دەپ ايىپتالادى.

لوندوننىڭ ەڭ ەسكى زاڭدارىنىڭ ءبىرى - اعىلشىندارعا «چەلسيدەن كەلگەن زەينەتكەرمىن» دەپ جالعان اقپارات بەرۋگە بولمايدى. بۇل زاڭنامانىڭ قانداي سەبەپپەن قابىلدانعانى ءالى دە بەلگىسىز. الايدا زاڭنامانىڭ قولدانىستا جۇرگەنىنە 150 جىل بولدى. لوندوندا تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنە از-كەم جەڭىلدىك بەرىلگەن. ماسەلەن، تاكسيستەر حولەرامەن، وبامەن سىرقاتتانعان ادامدى دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزبەي، كولىكتەن ءتۇسىرىپ جىبەرۋگە قۇقىلى. سونداي-اق تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى كولىكتى «اياعىن كولىكتىڭ ارتقى دوڭگەلەگىنە قويىپ، وڭ قولمەن رۋلدى ۇستاپ ايداۋعا» ەرىكتى.

* شوتلانديا حالقى تىم قوناقجاي ەكەن. مەملەكەتتىڭ زاڭى بويىنشا شوتلانديا ازاماتى اجەتحانا ىزدەپ كەلگەن كەز كەلگەن ادامدى ۇيىنە كىرگىزۋگە مىندەتتى. ال يورك قالاسىندا قولىنا جەبە مەن ساداق الىپ جۇرگەن ادامدى ولتىرۋگە بولادى. سوندىقتان شوتلاندياعا بارا قالساڭىز، جەبە مەن ساداقتى ۇيدە قالدىرىپ كەتكەن ابزال.

* 1910- جىلى فرانسيادا تاعى ءبىر قىزىقتى زاڭ قابىلدانعان. فرانسيا مەن ۇلى بريتانيادا تەمىر جول ۆوكزالدارىندا سۇيىسۋگە تىيىم سالىنادى. قوس ەلدىڭ زاڭ شىعارۋشىلارى مۇنداي ارەكەت پويىزدى ءجۇرۋ ۋاقىتىنان كەشىكتىرەدى دەپ پايىمداعان ەكەن. ءتىپتى بريتانيانىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا ورنالاسقان ۋوررينگتون قالاسىنىڭ ۆوكزالىنا «سۇيىسۋگە تىيىم سالىنادى» دەگەن ەسكەرتۋ تاقتايشاسى دا ءىلىنىپتى. ەسەسىنە ۆوكزالدا سۇيىسۋگە اۋەس ادامدارعا ارنايى ورىن بولىنگەن.

* رومانتيكاعا تولى ۆەنەسيادا كەپتەردى تاماقتاندىرۋعا بولمايدى ەكەن. بۇل زاڭ ەسكى عيماراتتاردى ساقتاۋ ءۇشىن قابىلدانعان. كەپتەرگە ءدان سەبە قالساڭىز، زاڭ بويىنشا 600 ا ق ش دوللارى كولەمىندە ايىپپۇل تولەيسىز. سونداي-اق ۆەنەسيادا جەيدەسىز كوشەدە جۇرۋگە تىيىم سالىنادى. تروتۋاردا وتىرىپ سەندۆيچ جەۋگە بولمايدى. جازدىگۇنى سۋبۇرقاقتاردىڭ استىندا جۇرگەن ادامدى ءجيى بايقايتىن شىعارسىز، ال ريمدە مۇنداي ارەكەتكە زاڭ تىيىم سالادى.

* يتاليانىڭ تروپەيا قالاسىنىڭ زاڭناماسى بويىنشا «سەمىز، ۇسقىنسىز ايەلدەرگە جاعالاۋدا كيىمسىز جۇرۋگە بولمايدى».

* تايلاندتا جەيدەسىز موتوسيكلمەن جۇرسەڭىز - زاڭدى بۇزعانىڭىز. جالاڭاش توسپەن قالانى ارالاي قالساڭىز، قالتاڭىزدان 10 ا ق ش دوللارى كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل ەلدە، سونداي-اق اقشانى اياقپەن باسۋعا تىيىم سالىنعان. ونىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار. تايلاندتىڭ كەز كەلگەن كۋپيۋراسىندا كورولدىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن. مونارحتىڭ سۋرەتىن اياقپەن تاپتاۋ - ەل باسشىلىعىنا قۇرمەت كورسەتپەۋدىڭ بەلگىسى. ءتىپتى مۇنداي ارەكەت ءۇشىن تايلاند ازاماتتارى اباقتىعا دا قامالادى.

* «ايەل - ۇيدىڭ ۇيىتقىسى، ەر ادام - ءۇيدىڭ تىرەگى» دەگەن اتالى ءسوز بار. الايدا وتاعاسى زايىبىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالسا، نە ىستەمەك كەرەك؟ گونكونگتا بۇل ماسەلە زاڭمەن شەشىلگەن. تاڭعالماڭىز، گونكونگ زاڭناماسى بويىنشا ەگەر كۇيەۋى ايەلىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالسا، وندا ايەلى كۇيەۋىن ولتىرۋگە ەرىكتى. تەك مۇندا ءبىر شارت ساقتالۋى ءتيىس. الدانعان ايەل كۇيەۋىن ەشبىر قارۋسىز، قولىمەن جازالاۋى كەرەك.

* بۇل كۇندە كيىم اتاۋلىنىڭ نەبىر ءتۇرى شىقتى. دەموكراتيالىق زاڭنامالارعا سايكەس كوشەدە نە كيىپ جۇرسەڭىز دە ەرىكتىسىز. ال گرەنادا مەملەكەتىندە سۋعا تۇسكەندە كيەتىن كيىم (كۋپالنيك) مەن ىشقىرى تومەن ورنالاسقان دجينسى كيگەن ازامات 270 ا ق ش دوللارىنداي ايىپپۇل تولەيدى.

* سينگاپۋر - تازالىقتى قاتاڭ باقىلايتىن ەل. ەگەر دەمالىسىڭىزدى وسى ەلدە وتكىزەم دەسەڭىز، قوقىس سالاتىن دورباڭىزدى بىرگە الا ءجۇرىڭىز. سەبەبى سينگاپۋرلىق قۇقىق قورعاۋشىلار كىشكەنتاي قوقىس ءۇشىن سىزدەن 500 ا ق ش دوللارىن قاعىپ الۋى مۇمكىن.

* ال اۆستراليادا قارا كيىم كيۋگە تىيىم سالىنعان. كوشەدە قارا كيىممەن، اياق كيىمىن قارا مايمەن جىلتىراتىپ، بەتىن قارا تۇسپەن بوياپ جۇرگەن ادام ۇرى سانالادى. بۇل - اۆستراليا ۇرىلارىنىڭ داستۇرلى كيىمىنە ۇقسايدى.

* يزرايلدىڭ كيريات-موسكين قالاسىندا دەمالىس كۇندەرى جارىقتى جاعۋعا جانە داۋىس كوتەرىپ سويلەسۋگە زاڭ تىيىم سالادى.

* ايەلدەردىڭ كولىك ايداۋى ءبىز ءۇشىن تاڭسىق ەمەس. ال ساۋد ارابياسى نازىك جاندىلارعا كولىك ايداۋعا تىيىم سالادى. سونداي-اق ساۋد ارابياسىندا تۇراتىن ايەل ازاماتى دارىگەر ماماندىعىن يەمدەنە المايدى. بۇعان زاڭ ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى.

* جول پوليسياسى جەمقورلىققا ءبىر قادام جاقىن دەگەن تۇسىنىك قالىپتاستى بۇگىندە. دەسەك تە، الا تاياعىن ۇستاپ، كوشە بويىندا تۇرعان پوليسيا قىزمەتكەرىنىڭ كىمنەن جانە قانشا پارا الاتىنى ءبىر قۇدايعا عانا ايان. ال وڭتۇستىك كورەيانىڭ زاڭى بويىنشا جول پوليسياسى قىزمەتكەرى كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنەن العان پاراسى تۋرالى كۇندەلىكتى باسشىلىققا حابارلاپ تۇرۋى ءتيىس. بۇل جەمقورلىقپەن كۇرەس پە، الدە جاريالىلىقتىڭ ءبىر ءتۇرى مە ەكەن؟ بەلگىسىز.

ايگەرىم باقىت قىزى

دەرەككوزى: «ايقىن» گازەتى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى