بالانىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋىن قالاي ارتتىرامىز؟
بالانىڭ، اسىرەسە، جاس ءوسپىرىم بالانىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋى تومەن ەكەنىن قالاي بىلۋگە بولادى؟ ول ونىڭ قانداي ەكەنىن، وعان نە ۇنايتىنىن، ءوزىنىڭ ءالسىز جانە مىقتى تۇستارىن ايتۋعا قينالادى. سونىڭ سەبەبىنەن ول كوپتەگەن جاعدايلاردا ءوزىن سەنىمسىز ۇستايدى.
ءوزىن-ءوزى باعالاۋىمەن پروبلەماسى بار جاس وسپىرىمدەرگە مىنا سوزدەر ءتان:
- ەگەر ونىڭ جەتىستىگىن ايتسا: «مەنىڭ جاي جولىم بولدى. بۇل سونداي ەرەكشە دۇنيە ەمەس»
- وعان العىس بىلدىرسە: «مەن ەشتەڭە جاساعان جوقپىن. قويا سالىڭىز»
- ەگەر قوشەمەت ءسوز ايتسا: «قوي، مەنىڭ بەتىمدە بەزەۋ بار، ءىشىم شىعىپ كەتكەن»
- ەگەر قيىنىراق بىردەڭە ۇسىنسا: «مەن ءبارىبىر ىستەي المايمىن. قولىمنان كەلمەيدى»
- ءجيى قولدانىلاتىن ءسوزى — «بىلمەيمىن».
كەيدە بالا ودان ءارى ماقتاعانىن قالاپ تۇرعانداي كورىنۋى مۇمكىن، ءبىراق نەگىزىندە ول ءوزىن مويىنداۋعا تۇرارلىقتاي ادام رەتىندە سەزىنبەيدى. ول ىشىنەن بارلىعى مەنىڭ سونشالىقتى جاقسى ەمەس ەكەنىمدى قاشان تۇسىنەدى دەپ ويلاۋى دا مۇمكىن.
ءوزىن-ءوزى باعالاۋى تومەن بالاعا كومەكتەسۋگە بولادى. بۇل جەردە اتا-انا ماڭىزدى ءرول اتقارادى، سەبەبى بالا كەز كەلگەن جاستا ولاردىڭ ويىنا جانە ارەكەتىنە سۇيەنەدى.
1-كەڭەس: بالاعا جوعارى تالاپ قويماڭىز
ءبىز ءجيى بالا ءوز قالاۋلارىمىزدى ورىنداعانىن قالايمىز، ءتىپتى، كەيدە تالاپ ەتەمىز. ءبىز ونىڭ «دۇرىس» ارەكەت ەتكەنىن جانە «دۇرىس» ءومىر سۇرگەنىن قالايمىز. الايدا بۇل ءجيى بالانىڭ مۇمكىندىگىنە جانە شىن قالاۋلارىنا قارسى شىعادى. ەگەر وعان قوسا، ونى سىناساڭىز نەمەسە باسقالارمەن سالىستىرساڭىز، ونىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋى ءتۇسىپ كەتەدى. بالانى سىناماي، ونى تىڭداۋعا تىرىسىڭىز. ونىمەن سويلەسۋ كەزىندە قىزبالىق كورسەتپەڭىز.
2-كەڭەس: بالانى باسقالارمەن سالىستىرماڭىز
كوپشىلىك اتا-انا بالانى باسقا بىرەۋمەن (سىنىپتاسىمەن نەمەسە قۇرداسىمەن) سالىستىرۋ ارقىلى وعان موتيۆاتسيا بەرەمىن دەپ ويلايدى. ولار بالا سول كەزدە كۇشتىرەك تىرىسادى دەپ سانايدى. ءيا، باسەكەلەسكەندى جاقسى كورەتىن كەي بالالارعا بۇل ءادىس كومەكتەسەدى. ءبىراق مۇنداي كەزدە كوپشىلىك بالانىڭ، كەرىسىنشە، ەڭسەسى تۇسەدى. سوندىقتان بالاڭىزدى ەشقاشان باسقالارمەن سالىستىرماڭىز.
3-كەڭەس: بالانى ماقتاڭىز
«جارايسىڭ» دەگەن ءبىر سوزبەن شەكتەلىپ قانا قويماي، جەتىستىگىن ايتىپ، ءوز ەموتسياڭىزدى كورسەتكەن دۇرىس. جاس ءوسپىرىم ءۇشىن ماڭىزدى نارسەنى ايقىنداپ ايتىڭىز. بۇل جاستا ولاردى ساباقتان قانداي باعا العانى اسا قىزىقتىرمايدى. ولارعا، ادەتتە، قوعامداعى ورنى، قۇرداستارىنىڭ ويى، بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى ماڭىزدى. وعان سەنەتىنىڭىزدى كورسەتىڭىز، قازىرگى جەتىستىكتەرىن كورىپ تۇرعانىڭىزدى جانە ونىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن بايقاپ جۇرگەنىڭىزدى ايتىڭىز.
4-كەڭەس: باسقالاردىڭ كوزىنشە بالاعا ەسكەرتۋ جاساماڭىز
جاس وسپىرىمدەر ءۇشىن ولاردىڭ باسقالاردىڭ كوزىنشە قالاي كورىنەتىنى ماڭىزدى، سوندىقتان كەز كەلگەن ەسكەرتۋدى ولار اۋىر قابىلداپ، بۇل ءوزىن-ءوزى باعالاۋىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. بالانىڭ كوزقاراسى بويىنشا، كەز كەلگەن سىن جانە «كىشكەنتاي بالاعا سەكىلدى» قاتىناس ونىڭ مارتەبەسىن تۇسىرەدى، مازاققا نەمەسە ۇياتقا قالۋىنا اكەلەدى. بۇل اۋىر كەزەڭدە بالانىڭ بەدەلىن ساقتاڭىز.
اتا-اناعا جاس ءوسپىرىم بالاسى ونىڭ ەسكەرتۋلەرىن ەلەمەيتىندەي كورىنۋى مۇمكىن. ءبىراق نەگىزىندە جاس وسپىرىمدەردىڭ مۇنداي ارەكەتى ىشكى كۇردەلى پروتسەستەردىڭ باستالۋىنا بايلانىستى. بالا بۇل كەزەڭدە ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن، ءوز شەكاراسى مەن سۇيەنىشىن تۇسىنۋگە تىرىسىپ جۇرەدى. سوندىقتان قانداي دا ءبىر جاعدايدا وعان باسقالاردىڭ كوزىنشە ۇرىسپاي، سابىرلىلىق ساقتاپ، ۇيگە كەلگەن سوڭ وڭاشادا سويلەسۋگە تىرىسىڭىز.
5-كەڭەس: بالاعا سەزىمدەرىڭىزدى اشىق ءبىلدىرىڭىز
بالاڭىزعا ونى جاقسى كورەتىنىڭىزدى ءجيى ايتىڭىز. سىزگە كومەكتەسسە، العىس ءبىلدىرۋدى ۇمىتپاڭىز. وعان وزىڭىزگە ۇنايتىن تۇستارىن ايتىپ تۇرىڭىز: «سەنىڭ وسىنداي قامقور (مەيىرىمدى، ادال، باتىل جانە ت. ب) بولعانىن ۇنايدى».
6-كەڭەس: ونىڭ پىكىرىمەن ساناسىڭىز
بالا ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزگە قۇلاق سالعانىن قالايسىز با؟ وندا ءبىرىنشى قادام جاساڭىز - ونىڭ قالاۋى مەن كووقاراستارىن قۇرمەتتەڭىز. كيىمدى ءوزىڭىز ساتىپ اكەلىپ بەرمەي، ونىمەن بىرگە تاڭداۋعا تىرىسىڭىز، دەمالىس كۇندى جوسپارلاعاندا بالانىڭ دا ويى مەن ۋاقىتىن ەسكەرىڭىز. ومىرىڭىزدە بولىپ جاتقان كەيبىر جاعدايلارعا ونىڭ كوزقاراسىن سۇراڭىز. بالا وتباسى مۇشەسى رەتىندە ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزىنۋى كەرەك.
بالانىڭ ءوزىن-ءوزى باعالاۋى جاقسى بولسا، ونىڭ قولىنان مىنا نارسەلەر كەلەتىن بولادى:
- جاڭا نارسەلەردى مەڭگەرەدى؛
- قۇرداستارىمەن ەركىن سويلەسەدى؛
- تابىستى بولادى؛
- ءوزىن قورعاي الادى؛
- قاجەت جەردە ءوز قىزىعۋشىلىقتارى مەن قۇقىقتارىن قورعايدى؛
- دۇرىس قارىم-قاتىناس قۇرا الادى؛
- جاقسى كورەتىن ىسىمەن اينالىسادى.
