قىتاي عالىمدارى اشينا اۋلەتىنە بايلانىستى گەنەتيكالىق زەرتتەۋدىڭ الدىن الا قورىتىندىسىن جاريالادى
اقپارات كوزىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، شاڭحايداعى فۋدان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى ۆەن شاوتسين باستاعان زەرتتەۋ توبى تۇرك قاعاناتىنىڭ ءامىرشىسى مۇقان قاعاننىڭ قىزى قىتايلىق چجوۋ اۋلەتىنە ۇزاتىلىپ، قىتاي تاريحىنا اشينا پاتشايىم دەگەن اتپەن ەنگەن تاريحي تۇلعانىڭ سۇيەگىنە جاسالعان گەنەتيكالىق ساراپتاما جۇمىستارىن اياقتاعان.
زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى الداعى كۇندەرى «Ancient Genome of Empress Ashina reveals the Northeast Asian origin of Gِktürk Khanate» دەگەن اتپەن «Journal of Systematics and Evolution» باسىلىمىندا جارىق كورمەك.
ۆەن شاوتسيننىڭ ايتۋىنشا، قىتايلىق عالىمدار سوڭعى كەزدە تۇرىك، سيانبي جانە باتىس سيا ەلدەرىن بيلەگەن ءامىرشى اۋلەتتەردىڭ گەنومىن زەرتتەۋدە تىڭ جەتىستىكتەرگە جەتىپ، الەم بويىنشا العاش رەت كونە تۇركىلەردىڭ بيلەۋشى اۋلەتىنىڭ گەنوم تىزبەگىن انىقتاعان.
عالىمنىڭ پىكىرىنشە، بۇعان دەيىن اشينا اۋلەتىنىڭ شىققان تەگى تۋرالى بىرنەشە بولجام ايتىلىپ كەلدى. ال اشينا پاتشايىمنىڭ سۇيەگىنەن الىنعان گەنەتيكالىق دەرەكتەر اشينا اۋلەتىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس ەۋرازيادان شىققانىن كورسەتەدى.
«ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا قول جەتكەن گەنەتيكالىق دەرەكتەر اشينا اۋلەتىنىڭ ەۋرازيانىڭ سولتۇستىك-شىعىس ولكەسىنەن، ناقتىراق ايتقاندا، بۇگىنگى سولتۇستىك-شىعىس قىتايدان رەسەيدىڭ بايقال وڭىرىنە دەيىنگى ايماقتان شىققانىن ناقتىلايدى. سونىمەن قاتار، اشينالار گەنەتيكالىق تۇرعىدان كەيىنگى تەمىر داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن تۇنعىس جانە كوشپەندى موڭعول حالىقتارىنا، مىسالى، جۋجان، سيانبي، قىتان جانە موحە تايپالارىنا كوبىرەك جاقىن دا، كەرىسىنشە، تۇركى حالىقتارىمەن ايتارلىقتاي ايىرماشىلىققا يە، بۇل تۇرك قاعاناتىنىڭ قۇرامىنىڭ كوپتۇرلىلىگىن كورسەتەدى. سونداي-اق، اشينا اۋلەتىنىڭ قازىرگى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ گەنەتيكالىق ءار الۋاندىعىنا قوسقان ۇلەسى وتە شەكتەۋلى، بۇل تاعى ءبىر قىرىنان تۇركىلەنۋ ۇدەرىسى پوپۋلياتسيالىق كەڭەيۋدىڭ ەمەس، مادەني ديففۋزيا مودەلىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن كورسەتەدى»، - دەيدى ۆەن شاوتسين.
قىتاي جىلنامالارىنا سۇيەنسەك، 565-جىلى سولتۇستىك چجوۋ اۋلەتى 120 ادامنان قۇرالعان ەلشىلىك جاساقتاپ، ۋاعدا بويىنشا تۇرىك حانشايىمىن الىپ كەلۋگە اتتاندىرادى. ءبىراق، سولتۇستىك تسي اۋلەتىنىڭ ەلشىلەرى ولاردان بۇرىن جەتىپ ۇلگەرىپ، حانشايىمعا قۇدا تۇسەدى. مۇقان قاعان ەكى تاراپتىڭ دا ەلشىلەرىن قايتارماي ۇستاپ قالادى. ۇزاق كەلىسسوزدەردەن كەيىن، 568-جىلى ناۋرىزدا مۇقان قاعاننىڭ ون ءتورت جاستاعى قىزى سولتۇستىك چجوۋ اۋلەتىنىڭ سارايىنا كەلىن بولىپ تۇسەدى، يمپەراتور ۋ-دي ونى سالتاناتتى تۇردە قارسى الىپ، اشينا پاتشايىم دەگەن اتاق بەرەدى.
قىتاي دەرەكتەرى بويىنشا، اشينا پاتشايىم بەت بىتكەننىڭ سۇلۋى ەدى، سوندىقتان، يمپەراتور ونى ايرىقشا ۇناتىپ، ءاردايىم سىيلاپ، قۇرمەتتەپ وتىرادى. ونىڭ قىتاي سارايىنداعى مارتەبەسى وتە جوعارى بولادى، شاح-انا، شاح-اجە دەگەن قۇرمەتتى اتاقتارى سونىڭ دالەلى.
اشينا پاتشايىمنىڭ باس سۇيەگى نەگىزىندە ۆەن شاوتسين كومانداسى ۇسىنعان رەكونسترۋكتسيالىق سىزبا
گەنەتيكالىق ساراپتاما ناتيجەسى اشينا اۋلەتىنىڭ اتاتەگىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس ەۋرازيا ولكەسىنەن شىققانىن كورسەتتى
