قازاق ايەلدەرى قانداي كاسىپپەن اينالىسقان؟

كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەت بۇيىمدار كوشىپ- قونۋعا ىڭعايلى ەتىپ جاسالعان.

كوشپەلى قازاقتا سۇلۋى مەن جىلۋى قاتار جۇرگەن كيىزدەن جاسالعان بۇيىمداردىڭ ورنى ەرەكشە. ءتىلشى ءتۇرلى تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنىپ، قازاق ايەلدەرىنىڭ اينالىسقان كاسىبىنە، كيىز باسۋ ونەرىنىڭ تاريحىنا شولۋ جاسادى.

كيىز باسۋ

بۇل 1920 -جىلى جەتىسۋدا كيىز باسىپ وتىرعان قازاق ايەلدەرىنىڭ سۋرەتى.

ادەتتە، بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن، بەينەتى كوپ شارۋاعا بىردەن التى، كەيدە سەگىز ايەل كىرىسكەن. بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن الەكساندر يونوۆ دالا شەبەرلەرىنىڭ ويۋلى تەكەمەتتى شيگە وراپ، دومالاتىپ جاتقان ءساتىن ءتۇسىرىپ العان.

كيىز باسۋ تەحنولوگياسى بويىنشا، ايەلدەر كيىزدى شيراتۋ ءۇشىن الدىمەن ورامدى اشىپ، سۋ نەمەسە ىركىت قۇيادى، بەتىندەگى ويۋلاردى جوندەيدى، شەتىنىڭ قيسىق جەرلەرىن الىپ تاستايدى. كەيىن ورالعان كيىزدى دومالاتىپ، باسۋعا 3-4 ساعات جۇمسايدى. ادەتتە كيىز باسىپ بولعان سوڭ، ولاردىڭ الاقاندارى مەن شىنتاقتارىنىڭ تەرىسى ويىلىپ قالاتىن بولعان.

ءجۇن ساباۋ

تۋلاق - ۇستىنە ءجۇن ساباۋ ءۇشىن نەمەسە وتىرۋ ءۇشىن كەپتىرىلگەن شيكى تەرى. كەپكەن تۋلاقتى پاي̆دالانار الدىندا ءسۇت بۇركىپ جىبىتەدى. سوندا ءجۇن ساباۋ كەزىندە تۋلاق سىنىپ كەتپەي̆دى.

ال تۋلاقتى اينالا وتىرىپ، 4 ادام ءجۇن سابايدى. ايەلدەر ءجۇن ۇلبىرەپ كوپسىپ، جازىلعان ساتتە توقتايدى. ءبىر كيىز نەمەسە تەكەمەتتىڭ استىڭعى بەتىنە وسىنداي 7 سابام ءجۇن كەرەك. ال ۇستىڭگى بەتىنە قويدىڭ وڭكەي كۇزەم جۇنىنەن 9 سابام ءجۇن كەتەدى.

بۇل سۋرەتتى XIX عاسىردا گەنەرال- گۋبەرناتور فون كاۋفماننىڭ تاپسىرىسىمەن شىعارىلعان «تۇركىستان البومىنا» ارناپ، شىعىستانۋشىلار الەكساندر كۋن مەن نيكولاي بوگايەۆسكي تۇسىرگەن.

جارتى ساعات بىلەكتەپ، جارتى ساعات الاقاندايدى

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، جالپى كيىز باسۋ، تەكەمەت ويىستىرۋ ىسىنە كىرىسپەس بۇرىن، الدىمەن ءجۇن سۇرىپتالادى. نەگىزىنەن كيىز باسۋعا كوبىنە قويدىڭ كۇزەم ءجۇنى مەن قوزى ءجۇنى قولدانىلادى.

اشىق دەرەككوز مالىمەتتەرىندە كيىز باسۋدا الدىمەن ءجۇن تۋلاققا سالىنىپ سابالىپ، ءشيدىڭ ۇستىندە شاباقتالاتىنى ايتىلادى. سودان كەيىن قايناپ تۇرعان ىستىق سۋدى ءشيدىڭ ءبىر جاق شەتىنەن باستاپ سەبەلەپ قۇيادى.

كيىز باسۋشىلار كيىزدى اق ءشيدىڭ ۇستىنە سالىپ، اينالا وتىرادى. قۋسىرىلعان كيىزدىڭ ءار جەرىنەن ۇستاپ، وڭدى-سولدى قارپيدى. ەگەر تەكەمەتكە ءتۇرلى ورنەك سالىنسا، ءشيدىڭ وراۋى جازىلىپ، قيسايىپ قالماۋى قاداعالانادى. وسىدان كەيىن 7-8 ادام كيىزدى ءشيدىڭ تىگىسىنە قارسى جارتى ساعات بىلەكتەپ، جارتى ساعات الاقاندايدى.

كيىز قالاي پايدا بولعان؟

ەلميرا گيۋلدىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، كيىزدىڭ پايدا بولۋى نۇح پايعامبارمەن بايلانىستى. ول بۇدان سەگىز مىڭ جىل بۇرىن سۋ تاسقىنى بولعاندا، كەمەسىندە قويدىڭ تۇياعىنا تاپتالعان ءجۇندى كورگەن. اڭىز بويىنشا، بۇل تاپتالعان ءجۇن كىلەمگە اينالعان.

ال الكەي مارعۇلان ەڭبەگىندە ەجەلگى مالشىلاردىڭ ءداستۇرلى سىرت كيىمى كيىزدەن جاسالعانى ايتىلعان. ماحمۇد قاشقاري سىرتكيىمنىڭ كيىزدەن جاسالعانىن العا تارتسا، ال رۋبرۋك كۋمانيادا كيىزدەن جاسالعان باس كيىمدەر تۋرالى جازعان. XVI عاسىر پاۆەل يوۆي نوۆوكومسكيدىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس، جازىق دالانى مەكەن ەتكەندەر ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى باعۋ مەن ايگىلى ءجىپ ەمەس، جۇننەن توقىلعان ماتەريال دايىنداۋمەن اينالىسقان. ول جاڭبىر مەن قولايسىز اۋا رايىنان قورعانۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالى بولعانىن ايتقان. ال جۇقا كيىزدەن جاسالعان جەڭىل شاپاندى العاش رەت شىڭعىس ءۋاليحانوۆ 1867 -جىلى ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كورمەسىنە ۇسىنعان.

Massaget.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى