پرەزيدەنتتىڭ جۇمىس ساپارى: الماتىدا قانداي وزەكتى ماسەلەلەر بار
اسىرەسە، ايماقتاعى اۋىز سۋ جانە باسپانا ماسەلەسى، جول-كولىك جۇيەسىنىڭ قولايسىزدىعى، بالاباقشا مەن مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگى، ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار عيماراتتارىنىڭ ەسكىرۋى، عىلىم جانە تەحنولوگيا ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋداردى. سونىمەن قوسا قاڭتار وقيعاسىنا دا توقتالىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى مەن ۇكىمەتكە قانداي تاپسىرما بەردى؟ جاقىن بولاشاقتا وڭتۇستىك استانا قالاي داميدى؟
تولىعىراق قازاقپارات ساراپشىسىنىڭ ماتەريالىنان وقي الاسىزدار.
مەملەكەت باسشىسى قالا جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا الماتىنىڭ ەل تاريحىندا ايرىقشا ورىن الاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ول ءوز سوزىندە قالانىڭ وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرەتىن ءبىرقاتار ماسەلەگە توقتالىپ، باسىم باعىتتا اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىستاردى اتادى. سونداي-اق ول ءوڭىر «قاسىرەتتى قاڭتاردان» كەيىن تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلگەنىن جەتكىزدى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، ەڭ الدىمەن قالا ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى ونىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ويتكەنى، جالپى ىشكى ءونىمنىڭ بەستەن ءبىر بولىگى، بيۋدجەت كىرىسىنىڭ 25 پايىزدان استامى جانە قازاقستاننىڭ ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى وسى قالاعا تيەسىلى.
«بۇگىنگى تاڭدا الماتى «قاسىرەتتى قاڭتاردان» كەيىن تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلدى، قالا ەكونوميكاسى تۇراقتى تۇردە دامۋدا. جىل باسىنان بەرى قالا ەكونوميكاسىنا 930 ميلليارد جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. كاسىپكەرلىك دايەكتى دامىپ كەلەدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 30 پايىزعا وسكەن. الايدا، قالا ەكونوميكاسىن تۇبەگەيلى ءارتاراپتاندىرۋ قاجەت. وڭدەۋ ونەركاسىبىن، تۋريزمدى، IT سەكتورىن جانە كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدەرىنە الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ اياسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن بىرلەسىپ دامىتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق وسى ماقساتتا جىل اياعىنا دەيىن ەكى ايماقتىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىعىنا نەگىز بولاتىن «اگلومەراتسيالاردى دامىتۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداناتىنىن ايتتى.
اۋىز سۋ جانە باسپانا ماسەلەسى
مەملەكەت باسشىسى اۋىز سۋ جانە باسپانا ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن الداعى 2 جىلدا قارعالى، اقساي وزەندەرىنەن سۋ الاتىن 2 ءىرى قۇرىلعى ىسكە قوسىلماق. ناۋرىزباي، الاتاۋ اۋداندارىندا سۋ جينايتىن جاڭا ورتالىقتار سالىنادى. بۇل 150 مىڭ ادامدى اۋىز سۋمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قوسا ول جاستار ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە باسپانا ەكەنىن تىلگە تيەك ەتىپ، ەڭبەك جولىن ەندى باستاعان جاستاردىڭ بىردەن پاتەر ساتىپ الا المايتىنىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرلى. وسى وزەكتى جايتتى شەشۋ تىكەلەي مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى ەكەنىن ەسكە سالىپ، باسپانا تاپشىلىعىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ازايتۋدى تاپسىردى.
«ءبىرقاتار اۋداندا ورتالىقتان بەرىلەتىن سۋ جوق. الماتىنىڭ 30 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى سۋدى تاسىپ ىشەدى. اكىمدىككە 3 جىلدىڭ ىشىندە بارلىق تۇرعىندارعا ورتالىقتان سۋ بەرۋدى تاپسىرامىن. جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن ينۆەستورلارعا ءتيىمدى تاسىلدەر ويلاستىرىلۋ كەرەك. ءبىراق جالدامالى ۇيلەر تىم قىمباتقا تۇسپەۋى كەرەك. پاتەرلەر، ەڭ الدىمەن، قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس. جاستار ءۇشىن باسپانالى بولۋ قول جەتپەس ارمان بولماۋى كەرەك. كەلەسى جىلدان باستاپ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جىل سايىن 10 پايىز- عا ارتتىرۋ قاجەت. قالادا 1500 گە جۋىق ەسكى ءۇي بار. شاعىن اۋدانداردا تۇرعان مۇنداي ۇيلەرگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزگەن ءجون. ال جاڭعىرتۋعا كەلمەيتىندەرىن ءسۇرىپ تاستاۋ قاجەت»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
جول-كولىك جۇيەسىندەگى كەمشىلىكتەر
پرەزيدەنت الماتىنىڭ جول-كولىك جۇيەسىنە دە ارنايى توقتالىپ ءوتتى. بىرنەشە ساعاتتىق كولىك كەپتەلىستەرى ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتىپ قانا قويماي، قالا ەكونوميكاسى مەن ەكولوگياسىنا دا ايتارلىقتاي زيان كەلتىرەدى. وسى تۇستا ول ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن ۇلكەن الماتى اينالما جولىنا اۋىستىرۋدى ۇسىندى.
«قوعامدىق كولىكتەردىڭ تارتىمدىلىعىن دايەكتى تۇردە ارتتىرا وتىرىپ، جەكە كولىكتەردى پايدالانۋدى ازايتۋدى ويلاستىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن مەترو جەلىسىن كەڭەيتۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. ەسكىرگەن جانە ەكولوگياعا زيان كەلتىرەتىن كولىك تۇرلەرىنەن باس تارتۋ كەرەك. 2025-جىلدان كەيىن الماتى كوشەلەرىندە ديزەلدى اۆتوبۋستار قالماۋعا ءتيىس. ولاردى گازبەن جانە ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن كولىكتەر الماستىرادى. ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىنىڭ باسىم بولىگىن ۇلكەن الماتى اينالما جولىنا كوشىرۋ دە قالاعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. بۇل ءۇشىن 6 راديالدى جانە 4 ىشكى نەگىزگى كوشە سالۋ قاجەت»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازىرگى تاڭدا الماتىدا 136 ساياباق بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ، اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جوسپارلى تۇردە جۇرگىزۋدى تاپسىردى. سونىمەن قوسا 2030-جىلعا دەيىن 2,5 ميلليون اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. ەڭ باستىسى، اباتتاندىرۋ جۇمىستارى سۋارمالى سۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن قالا جوسپارىن ەسكەرە وتىرىپ، مازمۇندى ءارى بىركەلكى جۇرگىزىلۋى كەرەك.
بالاباقشا جانە مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگى
مەملەكەت باسشىسى الماتىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. ول شۇعىل تۇردە بالاباقشا سانىن كوبەيتۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ، بۇل ماسەلەنى 2025-جىلعا دەيىن شەشۋدى تاپسىردى. ء«قازىر قالاداعى بالاباقشالاردا 19 مىڭنان استام ورىن جەتپەيدى. بۇل تاپشىلىقتى ازايتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك بالاباقشالار سالۋ كەرەك. سونداي-اق بالالاردى مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسى ارقىلى مەكتەپكە دەيىنگى جەكە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ورنالاستىرۋ قاجەت. اكىمدىككە ۇشتەن التى جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 97 پايىزىن مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋدى تاپسىرامىن. بۇل مىندەتتى 2025-جىلعا دەيىن ورىنداۋ كەرەك»، - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە، الماتىدا وقۋشىلاردىڭ سانى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 12-15 مىڭعا ارتىپ كەلەدى. سول سەبەپتى مەكتەپتەردە دە ورىن تاپشىلىعى جوعارى بولىپ وتىر.
«قازىر 29 مىڭنان استام وقۋشىعا ورىن جەتپەيدى. بۇل احۋال وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا كەرى اسەر ەتەدى. مەنىڭ تاپسىرماممەن الماتىدا الداعى ەكى جىل ىشىندە «جايلى مەكتەپ» جوباسىمەن 37 مىڭ ورىندىق 22 مەكتەپ سالىنادى. باستى مىندەت - 2030-جىلعا قاراي ءبىر اۋىسىممەن وقىتۋعا تولىق كوشۋ»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردى جاڭارتۋ جۇمىستارى
پرەزيدەنت الماتىدا ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردىڭ ابدەن ەسكىرگەنىن جەتكىزدى. سونىمەن قوسا ول تۇرعىن ۇيلەر سالعان كەزدە الەۋمەتتىك نىساندار دۇرىس جوسپارلانبايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. اكىمدىك جاڭا مەديتسينالىق نىساندار سالىپ، ەسكىلەرىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ارنايى جوسپار ازىرلەۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.
«قازىر الماتىدا 55 مىڭداي مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام تۇرادى. ونىڭ 13 مىڭى ەركىن ءجۇرىپ-تۇرا المايدى. ولارعا كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل جۇمىس مۇمكىندىگى شەكتەۋلىگى جاندار عانا ەمەس، قارت كىسىلەر جانە بالالار ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى. سوندىقتان اكىمدىك قالاداعى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ءبارىن وسىنداي جانداردىڭ قاجەتتىلىگىنە بەيىمدەۋى كەرەك. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىن، اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردى، ءبىلىم بەرۋ جانە سپورت مەكەمەلەرىن وسى تالاپقا ساي ىڭعايلاۋ قاجەت»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن دامىتۋ
مەملەكەت باسشىسى قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ، قالالىق باسقارما جۇيەسىن سيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنايى توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بيىل قازاقستاندا تىركەلگەن جالپى قىلمىستىڭ بەستەن ءبىرى الماتىدا جاسالعان. وسى تۇستا ول اكىمدىككە 2025-جىلعا دەيىن قالا كوشەلەرى مەن قوعامدىق ورىنداردى ءجۇز پايىز جارىقپەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
«تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت - بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن دامىتۋ. بۇگىنگى تاڭدا الماتىدا 128 مىڭنان استام جەكە بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلدى، ونىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. اكىمدىك جەكە بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىن ءبىرىڭعاي ديسپەتچەرلىك پۋنكتكە بىرىكتىرۋ جونىندە ەرەجە قابىلداۋى كەرەك. ارينە، جەكەمەنشىك يەسىنىڭ كەلىسىمى ارقىلى. سونىمەن قاتار بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىلارىمەن قامتىلماعان ۋچاسكەلەرگە 20 مىڭعا جۋىق كامەرا ورناتۋ قاجەت»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
عىلىم جانە تەحنولوگيالار ماسەلەسى
مەملەكەت باسشىسى الماتى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ورتالىعى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. زاماناۋي قوعامدا وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ - وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. الايدا عىلىم سالاسىندا جاس ماماندار وتە از. وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت جانىنان عىلىم مەن تەحنولوگيا ماسەلەلەرى جونىندە ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلاتىنىن مالىمدەدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، عىلىم اكادەمياسىنا عىلىمعا جانى اشيتىن، عىلىمي الەۋەتى زور ازاماتتاردى كوپتەپ تارتۋ قاجەت.
«ەلىمىزگە ءومىر جولىن عىلىمعا ارناعان، ناقتى عىلىمي جەتىستىگى بار ادامدار كەرەك. وتاندىق عالىمدار قۇرامىن جاسارتۋ قاجەت. بۇل - ۋاقىت تالابى. سوندىقتان عىلىم اكادەمياسىنا عىلىمعا جانى اشيتىن، عىلىمي الەۋەتى زور ازاماتتاردى عانا كوپتەپ تارتۋ قاجەت. عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگى ساپالى ءونىم شىعارۋعا نەمەسە ءوندىرىستى تيىمدىرەك ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزۋگە ءتيىس. سوندا عانا ەكونوميكامىز داميدى. وسى ورايدا مەن تاعى ءبىر ماڭىزدى باستاما - پرەزيدەنت جانىنان عىلىم مەن تەحنولوگيا ماسەلەلەرى جونىندە ۇلتتىق كەڭەس قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
جيىندا پرەزيدەنت ايەلدەردىڭ قۇقىعى جونىندە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جانە ەڭبەك سالاسىنداعى كەمسىتۋشىلىكتى جويۋ بويىنشا ءبىرقاتار شارالار قابىلدانعانىن ايتتى. بۇدان بولەك، ول ەلىمىز ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋعا، الەمدە بەيبىتشىلىكتى، ءوزارا سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان بەلسەندى سىرتقى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«حالىقارالىق ماسەلەلەردە قازاقستان ءارقاشان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ امبەباپ قاعيداتتارىن ءسوزسىز قولدايدى. قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق جاعدايلاردا ب ۇ ۇ- نىڭ ءرولى بىرنەشە ەسە ارتىپ كەلەدى. وعان بالاما جوق ەكەنىنە سەنىمدىمىز»، - دەدى پرەزيدەنت.
«قاڭتار قاسىرەتى» سىناق قانا ەمەس، ۇلكەن ساباق بولدى
مەملەكەت باسشىسى قاڭتار وقيعاسىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن زور سىناق بولعانىن اتاپ ءوتتى. قاڭتاردا بۇزاقىلىق جاساعان ادامداردى دارىپتەپ، قولدان قاھارمان جاساۋعا بولمايتىنىن ايتتى. سونىمەن قوسا ول اۋىر قىلمىس جاساماعان جانە ارانداپ قالعان جاندارعا كەشىرىم بەرىلگەنى دۇرىس دەي كەلە، قاندى وقيعادان قازا بولعانداردىڭ جاقىندارىنا تاعى دا كوڭىل ءبىلدىردى.
«قاڭتار وقيعاسىنىڭ استارىنا ۇڭىلسەك، ونىڭ سەبەپتەرى ايقىن كورىنەدى. ەلىمىزدە ۇزاق ۋاقىت الەۋمەتتىك ادىلدىك نازاردان تىس قالدى. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ اراسى الشاقتاپ كەتتى. جىلدار بويى شەشىلمەگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردەن جۇرت ابدەن قاجىدى. بۇل - تۇسىنىكتى جايت. الايدا، قىلمىسكەرلەردىڭ كوزدەگەنى باسقا ەدى. ولار بەيبىت شەرۋدى جاپپاي تارتىپسىزدىككە اينالدىرعىسى كەلدى. الدىن-الا ازىرلەگەن ارانداتۋشىلار، بۇزاقىلار، ءتىپتى قاراقشىلاردى پايدالاندى. ەل تاعدىرى سىنعا تۇسكەن جاۋاپتى ساتتە حالقىمىز مىزعىماس بىرلىگى مەن قايتپاس قايسارلىعىن تانىتتى. مەملەكەتتىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءبىز قانداي تاۋەكەلگە دە باراتىنىمىزدى ايقىن كورسەتتىك»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
پرەزيدەنت كەزدەسۋ سوڭىندا ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ەرەن ەڭبەگىمەن ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءبىرقاتار الماتىلىق ازاماتتى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
مەملەكەت باسشىسى الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا الدىمەن، اعارتۋشى، ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مۋزەي- ۇيىنە باردى. مۇندا ۇلى تۇلعانىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى 500 گە جۋىق ەكسپونات جيناقتالعان. سودان كەيىن قاسىم-جومارت توقايەۆ احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتى اشتى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى الماتىلىق ستۋدەنتتەرمەن جانە جاس عالىمدارمەن كەزدەستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ساپالى ءارى قولجەتىمدى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ءبولۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە لايىقتى كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك، ول كەشە «Changan» ، «Chery» ، «Haval» ماركالى اۆتوموبيلدەر شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ راسىمىنە قاتىسقان بولاتىن.
