ۋران وندىرگەن جەر ەرتەڭ قانداي بولادى؟

ەلدە قازىر 26 كەن ورىنى جۇمىس ىستەپ تۇر. ال وسى ۋراندى قالاي وندىرەمىز؟ ءادىس- تاسىلدەرى قانداي؟ بۇگىن شيكىزات العان جەر ەرتەڭ قانداي بولادى؟ زيانى جوق پا؟

قازاقستاننىڭ ۋرانىنا سۇرانىس جوعارى. ءدال قازىر ءبىزدىڭ ءونىم ا ق ش، كانادا، رەسەي، قىتاي سىندى الپاۋىت ەلدەر مەن ەۋرووداققا ساتىلىپ جاتىر. وتاندىق وندىرۋشىلەر سوڭعى 5 جىل بويى ءونىم ساتۋدان الەمدە ءبىرىنىشى ورىننان تۇسكەن جوق. بىزدەگى ۋراندى ءوندىرۋ ءادىسى دە وزگەشە. شيكىزاتتى جەردىڭ استىنان قازىپ المايمىز. ياعني، توپىراقتىڭ توز - توزىن شىعارۋ دەگەن جوق. الدىمەن ارنايى قۇبىرلار ارقىلى ۋراندى جىبىتەدى، كەيىن ول سۇيىقتىق كۇيىندە سىرتقا شىعادى.

ارداق وسپانوۆ، گەوتەحنولوگيالىق الاڭنىڭ باسشىسى:

- ءبىزدىڭ ءادىس، وسى جەر استى ۇڭعىمالىق ءادىسى ءداستۇرلى ادىستەرگە قاراعاندا. ياعني، شاحتالىق، نەمەسە كارەرلىك ادىستەرگە قاراعاندا تابيعاتقا كەرى اسەرى وتە از. ويتكەنى ءبىز مۇندا تاۋ- كەندى جەر بەتىنەن كوتەرمەيمىز. جاتقان جەرىنەن وڭدەپ، قۇرامىنداعى ۋراندى عانا جەر بەتىنە كوتەرىپ الامىز. بۇل ۋراننىڭ ساپاسىنا اسەر ەتپەيدى. سۇيىق كۇيىندە جەر بەتىنە كوتەرىلگەن ۋران قۇبىر ارقىلى زاۋىتقا جەتكىزىلەدى. ناعىز قىزۋ تىرلىك وسى جەردە بولادى. سەبەبى مۇندا جاڭاعى سۇيىق ءونىمدى ۇنتاققا اينالدىرۋ پروتسەسى جۇرەدى. قاۋىپسىزدىك قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى. ويتكەنى ءمۇلت كەتۋگە بولمايدى.

ۋران سۇيىق كۇيىندە ءدال وسى زاۋىتقا جەتكىزىلەدى. مۇندا ونى كەپتىرەدى، حيميالىق قوسپالار قوسادى. قىسقاسى، ۇلكەن پروتسەستەردەن وتەدى. سوسىن جاڭاعى سۇيىق ۋران وسىنداي ۇنتاققا اينالادى. بۇل - بىزدە جارتىلاي دايىن ءونىم. ۋران جەردەن شىققان سوڭ، ونىڭ ورنىن وزگە سۇيىقتىقپەن تولتىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ماماندار وسىلاي دەيدى. جەر بەتىندەگى تىرشىلىككە دە ەش زيانى بولمايدى.

ماسەلەن، تۇركىستان وبلىسىندا ورنالاسقان بۇل كەن ورنىنداعى قازبا بايلىق شامامەن 10 جىلدان كەيىن تاۋسىلادى. سوسىن قيانداعى بۇل مەكەندە بۇرىنعىشا كوكونىس ەگىپ، مال جايۋعا بولادى.

عالىم نۇراليەۆ، ءوندىرۋشى مەكەمە ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:

- ۋران ءوندىرىسى بىتكەننەن كەيىن بۇل جەردەگى كەن ورنى، كومۋنيكاتسيا دەيمىز عوي، ترۋبالار الىنعاننان كەيىن، 3-5 جىلدان كەيىن بۇل جەرگە وسىمدىكتەر، جانۋارلار قايتا ورالادى. قايتىپ ءوزىنىڭ رەتىنە كەلتىرىلەدى. بىزدەگى ۋران ءوندىرۋ ءادىسى ءداستۇرلى تاسىلگە قاراعاندا ءبىرشاما ارزانعا تۇسەدى. قازاقستانداعى جەراستى بايلىعى دا وسىعان قولايلى. ايتا كەتەرلىگى، ءدال وسى ادىسپەن يگەرۋگە بولاتىن الەمدىك ۋران قورىنىڭ % 65- تەن استامى قازاقستان اۋماعىندا جاتىر.

www.24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى