باس پروكۋرورمەن سۇحبات: وليگوپوليامەن كۇرەس، شەتەلدەن اكتيۆتەردى قايتارۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر

اتالعان كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى، ق ر باس پروكۋرورى بەرىك اسىلوۆ قازاقپارات تىلشىسىنە وسى باعىتتاعى جۇمىس بارىسى تۋرالى سۇحبات بەرگەن ەدى.

- باس پروكۋرور مىرزا، زاڭسىز شورعىلانعان اكتيۆتى مەملەكەتكە قايتارۋ سياقتى كۇردەلى شارا ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت قولعا الىنىپ وتىر عوي. ەكونوميكالىق اكتيۆ دەگەن ا ق شا عانا ەمەس، قۇندى قاعازدار، جەر تەلىمدەرى مەن كەنىشتەر، قۋات كوزدەرى مەن عيماراتتار بولۋى دا مۇمكىن. ونداي دۇنيەلەردى قايتارۋدىڭ پروتسەدۋراسى ءارتۇرلى شىعار؟ وسى جۇمىستار قالاي رەتتەلىپ جاتىر؟

- كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋمەن قاتار پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءوز بەتىنشە تالداۋ جانە تەكسەرۋ شارالارىن جۇرگىزەدى. ول جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى دە بار.

اتاپ ايتقاندا، سوت ورگاندارىنا زاڭسىز يەلىكتەن شىعارىلعان وبەكتىلەردى، زاڭسىز بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن قايتارۋ تۋرالى 13 تالاپ ەنگىزىلدى. قاداعالاۋ اكتىلەرى بويىنشا جالپى كاداسترلىق قۇنى 5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن، جالپى اۋدانى 140 مىڭ گەكتاردان اساتىن زاڭسىز بەرىلگەن نەمەسە نىسانالى ماقساتى بويىنشا پايدالانىلماعان جەر تەلىمدەرى قايتارىلدى.

بۇدان بولەك، وليگوپوليا پايداسىنا نەگىزسىز شىعارىلعان سوت اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جويۋ جونىندە 23 نارازىلىق ەنگىزىلدى. پروكۋرورلىق تەكسەرۋلەر قورىتىندىسى بويىنشا قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى اكتيۆتى تەرىس پايدالانۋ، مەملەكەتتىك مۇلىك پەن بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ فاكتىلەرى بويىنشا 12 سوتقا دەيىنگى تەرگەپ- تەكسەرۋدى باستادى.

سونداي- اق ارنايى پروكۋرورلار وليگوپوليا وكىلدەرىنە قاتىستى سوتقا دەيىنگى 4 تەرگەپ- تەكسەرۋ شاراسىن جۇرگىزۋدە.

- زاڭسىزدىققا جول بەرىلگەنى دالەلدەنگەن ىستەردەن ناقتى مىسال كەلتىرە كەتسەڭىز.

- مىسالى، كەدەن سالاسىنداعى تەكسەرىس كەزىندە 10 يمپورتتاۋشى كومپانيانىڭ وزدەرىنە بەرىلگەن ارتىقشىلىقتى پايدالانىپ، قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان تاۋار اكەلۋ نارىعىن مونوپوليالاپ العانى بەلگىلى بولدى. سونىڭ سالدارىنان بۇل 10 كومپانيادان باسقا كاسىپكەرلەر ءوز بەتىمەن تاۋار اكەلە المايتىنداي احۋال تۋىنداعان. ياعني، وسى 10 كومپانيا ارقىلى عانا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولعان جانە ونداي «قامقورلىق» ءۇشىن پايداسىنىڭ كوپ بولىگىن بەرىپ كەلگەن.

اتالعان 10 كومپانيا كەدەندىك تولەمدەردەن جالتارۋ ءۇشىن شەكارادان وتەتىن تاۋارلاردىڭ قۇنىن جۇيەلى تۇردە تومەندەتىپ، مەملەكەتكە 107 ميلليارد تەڭگەدەن استام زالال كەلتىرگەن. بۇگىندە ول سومانىڭ 57 ميلليارد تەڭگەسى وتەلدى. جۇمىس جالعاسىپ جاتىر.

بۇلاردان باسقا كولىك-لوگيستيكالىق كومپانيا قىتايمەن شەكاراداعى كەدەن بەكەتى ارقىلى تاۋار تاسىمالداۋ نارىعىن مونوپوليالاپ العان.

ءوزىنىڭ ۇستەم جاعدايىن پايدالانىپ، كارتەلدىك كەلىسىم جاساسۋ ارقىلى قىزمەتتەرگە جوعارى باعا بەلگىلەپ، 4,3 ميلليارد تەڭگە مونوپوليالىق تابىس العان.

وسى فاكت بويىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 221-بابىمەن (مونوپوليالىق قىزمەت) سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ باستالدى. مۇنداي مىسالدار از ەمەس.

- ال ەل اۋماعىنان جىلىستاتىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا قانداي مەملەكەتتەرمەن ارىپتەستىك ورناتىپ ۇلگەردىڭىزدەر؟ ول ارىپتەستىكتەر ناقتى ناتيجە بەرىپ جاتىر دەپ ايتا الاسىز با؟

- اكتيۆتەردى قايتارۋ باعىتىندا ەل ىشىندە دە، ەلدەن تىسقارى دا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. مىسالى، كوميسسيا جۇمىس ىستەگەن بەس ايدىڭ ىشىندە مەملەكەتكە جالپى سوماسى 630 ميلليارد تەڭگەدەن استام زالال وتەلىپ، اكتيۆتەر قايتارىلدى. قىلمىستىق قۋدالاۋ اياسىندا شەتەلدىك يۋريسديكتسيالاردان 400 ميلليوننان استام ا ق ش دوللارى قايتارىلدى. اتاپ ايتقاندا، ليحتەنشتەيننەن 170 ميلليون ا ق ش دوللارى، گونكونگ پەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن شامامەن 3 ميلليون ا ق ش دوللارى قايتارىلدى. سونداي- اق، الىس شەت ەلدەردەن قۇنى شامامەن 230 ميلليون دوللار بولاتىن زەرگەرلىك بۇيىمداردى قايتارۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

سونىمەن بىرگە شەتەلدە اكتيۆتەردى ساتىپ الۋعا بولاتىن بارلىق قاراجات ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق قىزمەت ەسەبىنەن قالىپتاسقانىن ەسكەرۋ قاجەت. قىلمىستىق اكتيۆتەردى قايتارۋ جۇمىستارىن زاڭسىز ارەكەتتەردى انىقتاۋدان باستاۋ كەرەك ەكەنى انىق.

شەتەلدەگى اكتيۆتەردى قازاقستاننىڭ پايداسىنا تاركىلەۋ - ايتارلىقتاي ۇزاق پروتسەسس. ويتكەنى شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىز «تىيىم سالۋدى سۇرايمىز» دەگەن ءبىر اۋىز حاتتىڭ نەگىزىندە عانا مۇلىككە تىيىم سالا المايدى.

ەگەر ءبىز جىمقىرۋ نەمەسە باسقا دا پرەديكاتتىق قىلمىس فاكتىسىن انىقتاۋ، ۇرلانعان قاراجاتتى شەتەلگە شىعارۋ، ونىڭ ىشىندە وففشورلىق ايماقتارعا دا شىعارۋ، ول قاراجاتتى بەلگىلى ءبىر وبەكتىنىڭ تولەمىنە اۋدارۋ سياقتى بۇكىل تىزبەكتى دالەلدەمەسەك، كەز كەلگەن مەملەكەت مۇلىككە تىيىم سالۋدان دا، قايتارۋدان دا باس تارتادى. وسىلايشا، الدىمەن ىقتيمال زاڭسىز تابىس انىقتالادى. سودان كەيىن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ- تەكسەرۋ جۇرەدى. بۇدان كەيىن سوت شەشىم شىعارادى. سوت اكتيۆتىڭ زاڭسىزدىعىن مويىنداپ، ونى تاركىلەۋ تۋرالى شەشىم شىعارسا، سوندا عانا باس پروكۋراتۋرا مۇلىككە تىيىم سالۋ تۋرالى حالىقارالىق تەرگەۋ تاپسىرماسىن جىبەرەدى. بۇل وتە اۋىر جانە قيىن پروتسەسس ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى.

- ب ا ق- تا ءسىز باسقارىپ وتىرعان كوميسسيا «شاپاعات» بازارىن ساتۋ كەزىندەگى زاڭسىزدىقتاردى انىقتاعانى جازىلعان ەدى. وسى سيپاتتاعى ىستەرگە توقتالا كەتسەڭىز.

- ءيا، جەكەلەگەن نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ وليگوپوليا مۇددەلەرىنە «بەيىمدەلىپ»، تۇرلەنگەن جايتتارى بار. مىسالى، جاقىندا «كولىكتىك سەرۆيس ورتالىعى» ا ق- نى جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ كۇشى جويىلدى. بۇل قۇجات ناقتى ءبىر وليگوپوليانىڭ مۇددەسى ءۇشىن شىعارىلعانى دالەلدەندى جانە سوتتا انىقتالدى.

سوسىن اكتيۆتەردى تومەن باعامەن ساتىپ الۋدىڭ كوپتەگەن مىسالدارى دا بار. الماتىدا «بارىس-4» ءىرى كوتەرمە ساۋدا بازارىنداعى مەملەكەتتىك ۇلەس تومەندەتىلگەن باعامەن زاڭسىز ساتىلعان. اقىرى پروكۋراتۋرانىڭ جەكەشەلەندىرۋ شارتىن جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالابى ورىندالدى.

سونداي-اق استاناداعى «شاپاعات» كوممۋنالدىق بازارىن ساتۋ كەزىندە بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. سوت پروكۋراتۋرانىڭ مامىلەنى جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالابىن قاناعاتتاندىردى. سوت اكتىلەرى زاڭدى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن بۇل وبەكتىلەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتادى.

باسقا دا جەكەشەلەندىرىلگەن وبەكتىلەر بويىنشا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ جالعاسۋدا.

سوتتاردىڭ قاراۋىندا 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام سوماعا مۇلىكتى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى پروكۋراتۋرانىڭ تاعى 10 تالابى جاتىر.

ايماقتىق ورگاندار دا بەلگىلى ءبىر ادامداردىڭ پايداسىنا شەشىم قابىلداعان.

مىسالى، الماتى قالاسىنىڭ حالىقارالىق اۋەجايىندا ساۋدا دۇكەندەرى، بارلار مەن مەيرامحانالار ايماعىن زاڭسىز ساتۋ فاكتىسى انىقتالدى. 2003-جىلى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى بولعان ۆ. حراپۋنوۆتىڭ جەكە كومپانياعا 333,7 ميلليون تەڭگەنى قولدان جاسالعان بەرەشەكتىڭ وتەۋى رەتىندە زاڭسىز بەرگەنى اشىلدى. ءبىز سوتقا اۋەجاي تەرمينالىنىڭ اۋدانى 1601,1 ش. م. بولاتىن ءۇي-جايلارىنا قاتىستى قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇجاتتاردى زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ تۇسىردىك.

- وسى اتالعان ا ق شالار، اكتيۆتەر قايدا تۇسەتىنىن ايتا كەتسەڭىز. سەبەبى ەل ىشىندە، الەۋمەتتىك جەلىدە اكتيۆتەر ءبىر ادامنان تاركىلەنگەنىمەن، قولى ۇزىنداۋ ەكىنشى ادامنىڭ مەنشىگىنە وتەدى دەگەن پىكىرلەر بار.

- ارينە، ولاي ەمەس. ەگەر بۇرىن قايتارىلاتىن اكتيۆ زاڭسىز يەلىككە وتكەنگە دەيىن مەملەكەت مەنشىگىندە بولسا، كەرى قايتارىلادى. ال ۇلتتىق كومپانيانىڭ مەنشىگىندە بولسا، ۇلتتىق كومپانياعا بەرىلەدى. مىسالعا جەر ۋچاسكەلەرىن الايىق. ەگەر جەر ءبولۋ كەزىندەگى بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاساق، ونداي قۇجاتتاردىڭ كۇشىن جويىپ، مەملەكەتكە قايتارامىز. بۇگىنگە دەيىن قۇنى 5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن، 140 مىڭ گەكتاردان استام جەر مەملەكەت پايداسىنا قايتارىلعانىن جوعارىدا ايتتىم.

تاعى ءبىر مىسال، وليگوپوليا مۇددەسىنە جۇمىس ىستەيتىن ءبىر وكىل 600 دەن استام تەمىرجول تۇيىقتارىن ساتىپ العان. ساتىپ الۋ پروتسەسى ءبىر قاراعاندا زاڭدى سياقتى بولىپ كورىنەدى. ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسى بار، تەندەرلىك راسىمدەر، باعالاۋ جانە ت. ب. پروتسەدۋرالار قاعاز جۇزىندە تولىق ورىندالعان. ءبىز مۇندايدا ءاربىر پروتسەدۋرانى مۇقيات قارايمىز. باعالاۋدىڭ قانداي ءادىسى قولدانىلدى، راسىمدەر بۇزىلدى ما، تىزبەكتەن جەكە سەگمەنت سانالى تۇردە شىعارىلدى ما؟ وسىنىڭ ءبارىن ەكسەرە كەلىپ، مۇلىكتى زاڭدى يەلەرىنە، ياعني «ق ت ج» ۇلتتىق كومپانياسىنا قايتارىپ بەردىك.

- كوميسسيانىڭ اتى ايبىندى بولعاندىقتان با، حالىق سىزدەردەن ءبىراز اتىشۋلى ىستەر، مالىمدەمەلەر كۇتىپ ءجۇر. ول ۇمىتتەر اقتالۋى مۇمكىن بە؟ كەلەشەكتە قانداي ۇلكەن ىستەردىڭ بەتى اشىلۋى مۇمكىن؟

- زاڭ بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدىڭ دەرەكتەرى جاريا ەتۋگە جاتپايدى. ويتكەنى بەلگىلى ءبىر ادامنىڭ اينالاسىندا شۋ شىعا قالسا، ول بوي تاسالاپ ۇلگەرۋى مۇمكىن. نەمەسە بەلگىلى ءبىر اكتيۆتەردى قايتا راسىمدەپ، ءتىپتى ساتىپ جىبەرۋى ىقتيمال. وندايدا ءىس كۇردەلەنىپ، سوزىلا تۇسەدى. ءار نارسەنىڭ ءوز ۋاقىتى بار. قازىر دەرەكتەردى زەرتتەپ، تالداپ جاتىرمىز. ءتيىستى جۇمىستار جاسالۋدا، ناتيجەلەرى بولعان كەزدە ءبىز مىندەتتى تۇردە حابارلايمىز. ءاربىر قىلمىستىق ءىس بويىنشا تەرگەپ-تەكسەرۋ اياقتالعاننان كەيىن جۇرتقا قورىتىندىسى حابارلانادى.

- دەي تۇرعانمەن، وليگارح اتانىپ جۇرگەن جەكەلەگەن ادامداردىڭ شوتتارىنا تىيىم سالىنىپ نەمەسە شەكتەۋلەر قويىلۋى مۇمكىن بە؟

- كوميسسيا جۇمىسىندا قانداي دا ءبىر شەكتەۋ جوق. ءبىز ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ تار شەڭبەردىڭ قولىندا شوعىرلانۋى توقتاتىلعانشا جانە ادال باسەكەلەستىك پايدا بولعانشا، جۇمىس ىستەيمىز. ياعني بۇل ءىستى اياعىنا جەتكىزبەي توقتامايمىز جۇمىس تۇراقتى، دايەكتى، ءادىل جۇرگىزىلەدى.

قاراپايىم تىلمەن ايتساق، اكتۆيتەردى قايتارۋ دەگەن بەلگىلى ءبىر 50 ادامنىڭ ءتىزىمىن جاساپ الىپ، سولاردى قاماپ، اكتيۆتەرىن بۇعاتتاۋ دەگەن ءسوز ەمەس. مەملەكەت باسشىسى بىزدەن دايەكتى ءارى زاڭدى جۇمىستى تالاپ ەتىپ وتىر.

- ءسوز اراسىندا بىرنەشە ەلدەن زاڭسىز اكتيۆ قايتارىلا باستاعانىن ايتتىڭىز. بۇعان دەيىن قۇزىرلى ورگاندار بۇل ىستە بىرنەشە مەملەكەتپەن تىعىز ارىپتەستىك ورناتىپ جاتقانىن ءمالىم ەتكەن ەدى. سولاردىڭ ىشىندە بەلسەندى كومەكتەسىپ جاتقاندارى بار ما؟ بار بولسا، ول قاي ەلدەر؟

- شەتەلدەگى ارىپتەستەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزى - شارتتىق بازا. بۇگىنگى تاڭدا 33 ەلمەن قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادا 70 ەكىجاقتى شارت جاسالدى. بۇل - ۇستاپ بەرۋ، قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ جانە سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتار.

جاقىندا كيپر رەسپۋبليكاسىمەن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك بەرۋ تۋرالى شارتتارعا قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار بىزگە كۇدىكتىلەر مەن ايىپتالۋشىلاردىڭ كىناسى تۋرالى دالەلدەر الۋعا، سونىڭ ىشىندە قىلمىستىق جولمەن الىنعان اقشا مەن باسقا دا مۇلىكتەرگە تىيىم سالۋعا جانە ولاردى تاركىلەۋگە، سونداي-اق ىزدەۋدە جۇرگەن ادامداردى جاۋاپقا تارتۋ ءۇشىن ەكستراديتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ارىپتەستەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بيىلعى قىركۇيەكتە استانادا ش ى ۇ- عا مۇشە مەملەكەتتەر باس پروكۋرورلارىنىڭ 20-وتىرىسى ءوتتى. وندا دا قىلمىستىق اكتيۆتەردى قايتارۋ كەزىندەگى وزىق تاجىريبەلەر مەن پروبلەمالار تالقىلاندى.

سونىمەن قاتار ب ۇ ۇ- نىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىنىڭ كومەگىمەن اكتيۆتەردى قايتارۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىن ەۋروپاداعى «CARIN»، ازيا مەن مۇحيت ەلدەرىندەگى «ARIN- AP» ، باتىس جانە ورتالىق ازياداعى «ARIN- WCA» جەلىلەرىنە قوسىلدىق. بۇل جەلىلەردى پروكۋرورلار مەن تەرگەۋشىلەردىڭ بەيرەسمي كلۋبى دەۋگە بولادى. ولارعا مۇشەلىك ەتۋ ارقىلى الەمدەگى كەز-كەلگەن پروكۋرورمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا بولادى.

اتالعان شارالاردىڭ ارقاسىندا حالىقارالىق سۇراۋ سالۋلاردىڭ ورىندالۋى جەدەلدەدى. وففشورلىق ورتالىقتاردان قاجەتتى دالەلدەردى الىپ جاتىرمىز.

سونداي-اق، ءبىزدىڭ ەلدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى الەمنىڭ 166 قارجىنى بارلاۋ قىزمەتىن قامتيتىن «ەگمونت» توبىن بەلسەندى قولدانا باستادى. بۇل جەلى جەكەلەگەن جاعدايلاردا قىسقا مەرزىمدە شەتەلگە شىعارىلعان قىلمىستىق كىرىستەر، كۇدىكتى وپەراتسيالار جانە بانك شوتتارى تۋرالى اقپاراتتى جەدەل الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

شەتەلدە قىلمىستىق كىرىستەردى ىزدەۋ، ولارعا تىيىم سالۋ جانە تاركىلەۋ ادىستەمەسىن، قۇقىقتىق كومەك تۋرالى سۇراۋ سالۋدىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتىن ازىرلەدىك. بۇل قۇجاتتار ەۋروپالىق وداقتىڭ، ا ق ش- تىڭ، وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ تالاپتارىنا نەگىزدەلگەن جانە ولاردى ب ۇ ۇ مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ساراپشىلارى ماقۇلداعان.

- جۋرناليستەر تاراپىنان دا، قوعام بەلسەندىلەرى تاراپىنان دا جاڭا قازاقستاننىڭ مۇددەسى ءۇشىن قۇرىلعان كوميسسيالارىڭىزدىڭ جۇمىسى شەكتەن تىس جابىق ءجۇرىپ جاتقانى تۋرالى سىن كوپ ايتىلىپ ءجۇر. ول سىن كەلەشەكتە ەسكەرىلە مە؟

- كوميسسيا جۇمىسىنىڭ جاريالىلىعى تۋرالى ايتاتىن بولساق، ءبىز ءار قادامىمىزدى اشىپ كورسەتە المايمىز. تەكسەرۋ ءىس-شارالارى، اقپاراتتى مۇقيات تالداۋ جانە قۇجاتتاردى زەردەلەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار راستالعان اقپارات بولعان كەزدە ءبىز كوميسسيا جۇمىسىنىڭ جەكەلەگەن ناتيجەلەرى تۋرالى جۇرتشىلىقتى جۇيەلى تۇردە حاباردار ەتىپ وتىرمىز

تەرگەۋدىڭ قۇپياسى، كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى، ياعني ادال ازاماتتاردىڭ بەدەلىنە مەرزىمىنەن بۇرىن زيان كەلتىرمەۋدى كوزدەيتىن زاڭنامالىق شەكتەۋلەر بار ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت.

سوندىقتان ءبىز سوت شەشىمدەرىمەن راستالعان ناقتى فاكتىلەردى عانا جاريالاپ وتىرامىز.

كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى تاعايىنداپ، ۆەب-سايتىن اشۋداعى ماقساتىمىز دا سول بولاتىن.

- سۇحباتىڭىزعا راقمەت! ىستەرىڭىزگە تابىس تىلەيمىن!

اۆتور ەسىمجان ناقتىباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى