جاستاردىڭ كوبى وندىرىسكە ەمەس، كرەسلودا وتىراتىن ماماندىققا قۇشتار - داۋرەن مەرگەنباي ۇلى
اسىرەسە ءوندىرىس سالاسىن دامىتۋ - جۇمىسسىزدىقتى جويۋدا، نارىققا قاجەتتى تاۋارلاردى جەتكىزۋدە ماڭىزى زور. ءبىز ادەتتە «قازاقستان ەشتەڭە وندىرە المايدى، بايپاق شىعارۋدى دا بىلمەيمىز» دەپ نالىپ جاتامىز. الايدا، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وتىن جاعۋعا بەلسەنىپ، ءوندىرىس سالاسىنا بىلەك سىبانا كىرىسىپ جۇرگەن ازاماتتار جەتەرلىك. سوندىقتان، نولدەن باستاپ ءوز كۇشىمەن قۇرىلىس تۇرعىزىپ، شەتەلدەن ءتۇرلى اپپاراتتار اكەلىپ، پاكەت وندىرىسىمەن اينالىسىپ جاتقان كاسىپكەر داۋرەن مەرگەنباي ۇلىمەن بولعان سۇحباتتى ۇسىنامىز.
- داۋرەن مەرگەنباي ۇلى، اۋەلى ءوزىڭىز تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟ قايدا تۋدىڭىز، قايدا وقىدىڭىز؟
- مەن شىنجاڭنىڭ تارباعاتاي ايماعىندا دۇنيەگە كەلدىم. قازاقشا وقىدىم، اتامنىڭ قولىندا ءوستىم، قازاقى تاربيەدە بولدىم. اپام مەنى قاسىنا الىپ، ۇنەمى قيسسا- داستاندار، ەرتەگىلەر وقىتاتىن ەدى. بالامىز 1-سىنىپقا باراتىن 2013 -جىلى «ۇرپاعىمىز قازاق ەلىندە وقىپ، ءوسسىن» دەگەن نيەتپەن وتباسىمىزبەن كوشىپ كەلدىك. ءوزىم «بيزنەس باسقارۋ» ماماندىعى بويىنشا وقىعانمىن. وسىندا كەلگەسىن نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمدى جالعاستىرىپ، ماگيستراتۋرا وقىدىم. وسى ماماندىق بويىنشا امەريكانىڭ Duke ۋنيۆەرسيتەتىندە 2 اي تاجىريبەدەن ءوتتىم.
- كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقانىڭىزعا نەشە جىل بولدى؟ نەدەن باستادىڭىز؟
- 2002 -جىلدارى باستادىم. قىتايدىڭ گۋاڭجوۋ قالاسىندا chinauni.com دەگەن ءبىزدىڭ قازاقتەلەكوم سەكىلدى بايلانىس كومپانياسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. كوپ ادامدار بىلەدى، گۋاڭجوۋ قالاسى - الەمدەگى ەڭ ۇلكەن وندىرىستىك قالالاردىڭ ءبىرى. ول جەردە وندىرىلگەن تاۋار بۇكىل الەمگە تارالادى. مەن سول قالادا 12 جىلداي تۇردىم. ول كەزدە الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاقسى دامىپ تۇرعان كەزى ەدى. قازاق ەلىنەن دە كوپتەگەن كىسىلەر گۋاڭجوۋ قالاسىنا ءارتۇرلى زاتتار الۋعا بارىپ تۇراتىن. سول كىسىلەرگە كومەكتەسىپ، قىزمەت كورسەتۋ بارسىندا ول كىسىلەردىڭ شىعاراتىن زاتتارىن رەتتەپ، قۇجاتتارىن دايىندايتىن ترانسپورت، لوگيستيكالىق كومپانيانىڭ قاجەتتىلىگىن بايقادىم. سونىمەن 2005 -جىلى لوگيستيكالىق كومپانيا اشتىم. وسى كومپانيا اياسىندا قازاقستاننان كەلگەن كىسىلەردىڭ زاتتارىن جەتكىزىپ بەرىپ وتىردىق. كەيىن 2011 -جىلى قىتايعا بارىپ، زات اكەلۋگە مۇمكىندىگى جوق كىسىلەرگە قولجەتىمدى بولسىن دەگەن ويمەن استانادا جيھاز دۇكەنىن اشتىم. بۇل دۇكەن پاندەمياعا دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇردى.
- ءوندىرىس سالاسىنا قالاي بەت بۇردىڭىز؟
- قازاقستاندا ءوندىرىستىڭ كەنجەلەپ تۇرعانى بارىمىزگە بەلگىلى. ءوندىرىس سالاسىنا وزىندىك ۇلەسىمىزدى قوسقىمىز كەلەدى. ءبىز كوپ زاتتى شەتەلدەن تاسيمىز. ەل بولعان سوڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن زاتتى ءوزىمىز وندىرگەنىمىز دۇرىس. ويتكەنى كەشەگى پاندەميا بىزگە وتاندىق ءوندىرىستىڭ ەرەكشە قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. شەكارا جابىلىپ قالعان كەزدە، جەتىسپەۋشىلىك تۋىنداپ، كوپتەگەن قيىندىقتار بولدى.
ءبىز شەتەلدەن زات ساتىپ العان كەزدە ۇنەمى كەزدەسەتىن قيىندىق - ۆاليۋتا باعامىنىڭ وزگەرىسى. تەڭگە ونشا تۇراقتى ەمەس. مەن وسىندا جۇمىس باستاعالى تەڭگە باعامى دوللارمەن 145 تەڭگەدەن 500 تەڭگەگە دەيىن سەكىردى. مىسالى تاۋاردى 145 تەڭگەدەن الىپ كەلەمىز، ونى ساتىپ قايتا تاۋار الۋعا بارعاندا دوللار 185 كە شىعادى، ال 185 تىڭ زاتىن الىپ، ونى ساتىپ قايتا بارعاندا دوللار 250 بولىپ كەتەدى. ۇنەمى وسىلاي تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىن قۋىپ جەتە الماي كەلەمىز. ال وسى قيىندىققا ۇشىراماۋ ءۇشىن ءوزىمىز ءوندىرىس اشۋىمىز كەرەك. مەنى دە وسى يدەيا يتەرمەلەدى. ال، ءوندىرىس سالاسىندا تەحنيكا ءوندىرىپ، شەتەلمەن جارىسا المايمىز، ماشينا شىعارىپ تا جاپونيامەن باسەكەلەسە المايمىز. سوندىقتان كۇندەلىكتى تۇرمىسقا كەرەك زات ءوندىرۋىمىز كەرەك دەپ شەشتىم. وزىمىزدەن ءونىم شىعارۋ شەتەلگە اعىلىپ جاتقان اقشانى ءوز ەلىمىزدە ۇستاۋعا، ەكونوميكامىزدىڭ ورنىقتى بولۋىنا، اقشامىزدىڭ قۇندى بولۋىنا ۇلەسىن تيگىزەر ەدى.
- بۇعان دەيىن «وتاندىق ءونىم شىعارامىز» دەپ قانشاما زاۋىتتار اشىلىپ، مەملەكەتتەن كومەك الىپ، ارتىنشا جابىلىپ قالدى. ءسىزدىڭ ءوندىرىس ورنىڭىزدىڭ ولاردان ايىرماشىلىعى قانداي؟
- مەملەكەتتىك باعدارلامامەن اشىلىپ جاتقان ۇلكەن زاۋىتتار مەن فابريكالار تۋرالى ەشتەڭە ايتا المايمىن. ال، بۇل ءبىزدىڭ تابان ەت، ماڭداي تەرىمىزدىڭ جەمىسى. تيىنداپ جيناپ، بىرتىندەپ ىستەپ جاتىرمىز. قۇرىلىستى تۇرعىزىپ، تەحنيكالاردى اكەلىپ، العاشقى پاكەتتى شىعارۋ قۋانىشىنا يە بولعانشا ءبىراز جىلدار كەتتى. ءقازىر شىعارىپ جاتقان بۇل ونىمدەرگە ءوزىمنىڭ بالام سەكىلدى قارايمىن.
- وسى سالانى باستار الدىندا قانداي دا ءبىر زەرتتەۋلەر جاسادىڭىز با؟
مەنىڭ وسى پاكەت ءوندىرىسىن تاڭداۋداعى سەبەبىمنىڭ ءبىرى - اتىراۋدا زاۋىت سالىنىپ جاتتى. ءبىز ودان پوليەتيلەن الادى دەپ سەندىك. «قازىرشە شيكىزاتتى شەتەلدەن اكەلە تۇرساق، كەيىن وزىمىزدەن الامىز» دەپ ويلادىق. الايدا ول زاۋىت كەيىن پوليپروپيلەن وندىرەتىن بولىپ شىقتى. وكىنىشكە قاراي ءبىز شيكىزاتتى ءالى شەتەلدەن اكەلىپ وتىرمىز.
بۇل ءونىمنىڭ 90 پايىزى قىتايدان كەلەدى. ول جاقتا كوبنەسە پاكەت جاساۋدا قالدىقتار پايدالانىلادى. بۇل پاكەتتەرگە تاماق ونىمدەرىن سالۋ دەنساۋلىق ءۇشىن وتە زياندى بولۋى مۇمكىن. ال، ءبىز تەك قوسپاسىز تازا شيكىزات قولدانامىز. وتاندىق ءونىمنىڭ شەتەلدىك ونىمنەن ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى - وسى. پاكەت جاساۋ ءبىزدىڭ تۇپكىلىكتى ماقساتىمىز ەمەس، وسى ارقىلى جالپى پلاستيك سالاسىنا وتكىم كەلەدى. پلاستيكالىق ىدىستار جانە باسقا ونىمدەر شىعارۋدى ماقسات ەتەمىز.
- پاكەتتىڭ نەشە ءتۇرىن جانە كۇنىنە قانشا دانا پاكەت شىعاراسىزدار؟
پاكەتتىڭ نەگىزگى جاعىنان 3 ءتۇرىن شىعارامىز. ال كليەنتتەردىڭ تاپسىرىسىنا قاراي ونىڭ كولەمىن ءارتۇرلى ەتىپ شىعارىپ بەرەمىز. شاعىن قۇرت سالاتىن پاكەتتەردەن باستاپ، كىلەم ورايتىن ۇلكەن كولەمدەگى پاكەتتەرگە دەيىن دايىنداپ بەرۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. قازىرگى ءوندىرىس قاۋقارىمىز، 2-2,5 تونناعا جەتەدى.
- بۇل كورسەتكىش استانانىڭ تۇتىنۋ كولەمىنىڭ قانشا پايىزىن قاناعاتتاندىرا الادى؟
- بۇل 1-2 پايىز عانا بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى، حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن زاتى بولعاندىقتان بۇعان سۇرانىس وتە جوعارى. بۇل وندىرىسپەن اينالىستاتىن استانادا مەن عانا ەمەس، كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارى بار. بارلىعىنىڭ ءوندىرىس كولەمى بىزبەن قارايلاس بولۋى ىقتيمال. ءبارىمىزدىڭ ءونىمىمىز قوسىلسا دا بۇل ءبىزدىڭ استانانىڭ ىشكى سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرا المايدى. ءبارىبىر سىرتتان پاكەتتەر اكەلۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان مەملەكەت جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى قولداسا دەگەن ارمان تىلەگىمىز بار.
مەنىڭ جەكە كوزقاراسىم، مەملەكەت ءوندىرىس سالاسىن جانداندىرعىسى كەلسە، اۋەلى دايىن ءوندىرىس ورىندارىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ كەرەك. شەكارادان كىرىپ جاتقان ەلدىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىسىنا قاجەتتى يمپورتتىق ونىمدەردى قاراپ، زەرتتەي وتىرىپ، سول ءونىمدى شىعارىپ جاتقان وتاندىق وندىرۋشىلەرگە كومەكتەسۋ كەرەك. ونىڭ ءوندىرىس كولەمىنە قاراي سۋبسيديا بەرۋ كەرەك. بۇل وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە ۇلكەن سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. «ءونىم شىعارامىز»، «زاۋىت پەن فابريكا اشامىز» دەپ مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتىنەن قانشالاعان قاراجات ءبولىپ، ەرتەڭ ول اقشانىڭ قايدا كەتكەنىن بىلمەي جۇرگەننەن گورى، كوز الدىندا ءىسى ءجۇرىپ تۇرعان، ءونىم شىعارىپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارىن قارجىلاندىرعان دۇرىس دەپ ويلايمىن.
- مامان ماسەلەسى قالاي شەشىلىپ جاتىر؟
- بىزدەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلە - ءوندىرىس سالاسىندا مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلگى. ويتكەنى بىزدەگى جاستاردىڭ كوبى جاقسى كرەسلودا وتىراتىن ماماندىقتاردى تاڭداعىسى كەلەدى. مەملەكەت قولداسا، ءوندىرىستىڭ كوبەيۋىنە قاراي بۇل ماسەلە شەشىلەدى دەپ ويلايمىن.
قازىرگى تاڭدا ءبىز تاجىريبەسى جوق ادامداردى جۇمىسقا قابىلداپ، ءوزىمىز ۇيرەتىپ جاتىرمىز. كومپانيامىزدىڭ اتى «باسپاي» دەپ اتالادى. بۇلاي اتالۋى سەبەبى - باسپاي اتامىز الەمگە ايگىلى جومارت بايلاردىڭ ءبىرى بولعان. ءبىز دە سول كىسىنىڭ ىزگىلىگىن جالعاستىرايىق دەگەن نيەتپەن «باسپاي» حالىقارالىق قورىن قۇرعانبىز. ءوزىمىزدىڭ كومپانيامىزدىڭ جىلدىق تابىسىنان 10 پايىز كولەمىندە قورعا اۋدارىپ، الداعى ۋاقىتتا وسى قوردى مامانداردى تاربيەلەۋگە جۇمساساق دەگەن جوسپارىمىز بار. ءوندىرىس سالاسىنداعى ماماندىقتارعا گرانت بولسەك دەگەن نيەتتەمىز.
- كوپ جاعدايدا وتاندىق ءونىمنىڭ يمپورتتىق ونىمنەن قۇنى جوعارى بولىپ جاتادى؟ بۇنىڭ سىرى نەدە؟
- بىزدە «شوعىرلى» ءوندىرىس جوق، بەلگىلى ءبىر وندىرىستىك ايماق جوق. مىسالى، ءوزىم ۇزاق جىلدار تۇرعان قىتايدىڭ گۋاڭجوۋ ولكەسىندە قوشان دەگەن قالا بار. سول قالادا 25 قالاشىق بار. ءار قالاشىقتىڭ ءوزىنىڭ شىعاراتىن ءبىر ءونىمى بولادى. جيھاز وندىرىسمەن اينالىساتىن قالاشىقتا، جيھازعا بايلانىستى بۇكىل ءوندىرىس وسى جەردە شوعىرلانعان. ءار ولكەدەن اعاشتاردىڭ ءتۇر- ءتۇرى وسى جەرگە اكەلىنەدى. وسى سالاعا قاتىستى ناعىز ماماندار جينالادى. ءارتۇرلى جيھازدىڭ تۇتقالارىن، مەحانيزىمدەرىن، جاقتاۋلارىن وندىرەتىن نەشە مىڭداعان ءوندىرىس وشاقتارى وسى جەردەن تابىلادى. سوندىقتان بۇل قالاشىقتان جيھاز ءونىمىنىڭ ارزان ءارى ساپالى تۇرلەرى بۇكىل الەمگە تارالادى.
ال، بىزدەگى ءونىمنىڭ قىمبات بولۋ سەبەبى، تۋرا سونداي ءبىر زاتتى شىعارۋ ءۇشىن، مەحانيزىمدەرىن شەتەلدەن اكەلسەڭ، اعاشتى باسقا وبلىستان ءوزىڭ جەتكىزۋگە تۋرا كەلەدى. ءبىر ءونىمدى ارزان ءوندىرۋ ءۇشىن، سول ونىمگە قاتىستى ءوندىرىس كوبەيگەندە، ولار ءبىر جەرگە شوعىرلانعاندا عانا جۇزەگە اسادى. قىسقاسى وندىرىستىك ايماقتار قۇرىلۋى كەرەك. مىسالى بىزدە تەمىرتاۋدان مەتال ونىمدەرىن شىعارۋ ءتيىمدى بولار ەدى. ويتكەنى شيكىزاتى قاسىندا تۇر. سول سەكىلدى ءار وبلىستان زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ كەرەك.
- ءوندىرىس سالاسىنا بەت بۇرعىسى كەلەتىن جاستارعا نە ايتار ەدىڭىز؟
- باسقالار ىستەگەندى ءبىز دە ىستەي الامىز. سىرتىنان قاراساڭ ءبارى تىلسىم دۇنيە سەكىلدى بولعانىمەن، بەل شەشىپ كىرىسسەڭ ءبارى قاراپايىم. «كوز قورقاق، قول باتىر» دەيدى، قورىقپاۋ كەرەك، تاباندىلىق كەرەك. وندىرىسكە دەگەن ماحاببات كەرەك، «جاقسى نارسە ىستەيمىن»، «ساپالى دۇنيە شىعارامىن» دەگەن نيەت، جىگەر بولۋ كەرەك.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
اۆتور
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
