قاراش ءبيدىڭ تاپقىرلىعى
ارتىنان ىزدەپ بارعان جوقشىلاردى قايتا- قايتا ساباپ قۋىپ جىبەرەدى ەكەن. سودان ىلەنىڭ بويىندا قارالى كوپىر دەگەن جەردە وتىرعان بايشەگىر ءبيى كىسى سالىپ قاراشقا سالەم ايتىپتى. سالەمىندە: «اتقا قونىپ داۋ داۋلايتىن جايىم جوق، ءبىراق مىڭعا تارتا كادىمگىدەي ۇلكەن قول جيناپ قويدىم. بوسقا قان توگىسپەلىك. سەن ارا اعايىن بولىپ ۇزاققا بارىپ ەسەمدى الىپ بەر!» دەپتى. قاراش قارت ءبيدىڭ سالەمىن قابىل الىپ، جولعا شىعۋعا بەل بايلايدى. ءبىراق نوكەرلىككە ءتورت- اق ادام الىپتى. ءتورتىنشى ادامى ەرەزەن ماستاقتىڭ ون ءتورت جاسار بالاسى قاجان ەكەن. بالا بولعانمەن ەتجەندى، سۇيەكتى بولسا كەرەك. ونىڭ اكەسى ماستاق تا، اعاسى اقجول دا بالقاش بويىنان جولبارىس الىپ جۇرگەن كىسىلەر ەكەن. قاجان اعايىندى ەكى جىگىتتىڭ كىشىسى ەكەن. ۇزاق باتىردىڭ اۋىلىنا جەتكەندە قاراش بي اتقوسشى بولىپ جۇرگەن قاجانعا: «بالام، سەن ۇيگە كىرمە. ەرتوقىم مەن اتتارىمىزعا قارا. بۇلار ءبىزدى سىپىرىپ الىپ جاياۋ قالدىرىپ جۇرمەسىن. مەن ءوزىم شاقىرماي كەلمە!» دەپ ەسكەرتىپ سىرتتا قالدىرىپتى.
ۇزاق باتىر ول كەزدە اتى شىعىپ قالعان قاراش ءبيدى جاقسى قارسى الىپتى. جالايىر بايشەگىرگە قاتىسى جوقتىعىن، ارا اعايىندىقپەن كەلگەنىن سەزسە كەرەك. قوناق ەتىپ، الدىنا استاۋمەن ەت تارتىپتى. ءىشتىڭ جىلانىن قايتارىپ، مول ەتتى «سەن جە، مەن جە» دەسىپ وتىرعاندا ۇزاق باتىر: «ەي، مىناۋ قوناقتاردىڭ سىرتتا قالىپ قالعان ادامدارى جوق پا؟ « دەسە قىزمەتشىلەرى «ءبىر بالا بار ەكەن، سول كەل دەسەك كەلمەيدى» دەپتى. ول تاپسىرما ورىنداپ تۇر عوي. قاراش ءبي ارنايى بەلگى بەرىپ شاقىرتادى. بالاڭ جىگىت ۇيگە كىرىپ كەلگەندە ۇزاق باتىر ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ، جيناۋلى جۇكتىڭ ارتىنا تىعىلىپتى. قاجان بالا «وتىرىڭىز، وتىرىڭىز!» دەگەن قولپاشتاۋمەن استاۋداعى ەتكە تويىپ، ءبىر اياق سورپانى ءسىمىرىپ، ءۇن- ءتۇنسىز ورنىنان تۇرىپ كەتەدى. سويتسە ۇزاق باتىردىڭ كيەسى قاسقىر ەكەن. جولبارىس كيەلى بالا كىرىپ كەلگەندە قاسقىر كيەلى ۇزاق باتىر ورەشەنىڭ ىشىنە كىرىپ كەتكەنى سول كورىنەدى. تاڭەرتەڭ جولعا شىعاردا تاعى دا داستارقان جايىلادى. سول كەزدىڭ سالتىندا داستارقان مازىرىندەگى قۇرمەتتى ءدامنىڭ ءبىرى - تارى- جەنت. قاراش ءبي ۇلكەن اعاش قاسىقپەن تارى الىپ جەيدى. جەيدى دە الگى قاسىقتى ۇزاق باتىردىڭ الدىنا شالقاسىنان تاستايدى. ۇزاق تا سول قاسىقپەن تارىدان ەكى اساپ، قاسىقتى توڭكەرىپ قايتارىپ قاراشتىڭ الدىنا قويىپتى. سونىمەن تاڭعى اس ءىشىلىپ بولىپ، ەكى جاق ءبىر بىرىنە اماندىق- ساۋلىق تىلەسىپ قاراش بابا ەلىنە قايتادى. سوندا جولدا بىرگە كەلە جاتقان سەرىكتەرى «وي، وسىنى دا ءبي دەپ اكەلدىك پە. بىتىرگەن تۇگى جوق!» دەپ كۇڭكىلدەسىپتى. قاراش ءبي جولاي قارالىكوپىردە وتىرعان بايشەگىردىڭ قارت بيىنە جولىعىپ: «مالىڭنىڭ كوزى ءبارىنىڭ كوزى كەلەدى، كوزى جوعىنىڭ قۇنى تولەنىپ كەلەدى. قىل قۇيرىعىڭ جوعالمايدى» - دەپتى.
بايشەگىردىڭ قارت ءبيى سىنايىن دەگەنى بولار: «ەندەشە مال كەلگەنشە جات» دەپ مالدىڭ قايتۋىن كۇتكىزىپ جاتقىزىپ قويادى. شىنىندا دا كوپ ۇزاماي ۇزاق باتىر مالىن تۇگەل ايداتىپ اكەلىپ بەرەدى. وعان بايشەگىردىڭ قارت ءبيى قاتتى ريزا بولىپ «قاراشتاي ءبيى بار قاڭلىعا دا كۇن تۋار» دەپتى. سويتسە قاراش بي ۇزاق باتىرمەن بار داۋدى ءبىر قاسىقپەن عانا شەشكەن ەكەن. ءمانىسى قاراش بابامىز تارىنى ءبىر اساپ قاسىقتى ۇزاق باتىردىڭ الدىنا قويعانى «سەن وسى ماڭداعى رۋلاردىڭ شىرقىن بۇزىپ وسىلاي بارىمتالاپ جەي بەرەسىڭ بە، جوق الدە دوعاراسىڭ با؟ !» دەگەنى ەكەن. الدىڭعى كەشتە جولبارىس كيەلى قاجان بالانى سوڭىنان كىرگىزۋى ۇزاق باتىردىڭ سەسىن قايتارۋ كورىنەدى. ءارى ءسويتىپ ۇلكەن قولدىڭ سوعىسۋعا دايىن تۇرعانىن دا اڭعارتقان. «اسقانعا- توسقان» بولاتىنىن سەزگەن ۇزاق باتىر الدىنا قويعان قاسىقپەن ەكى رەت اساپ، ونى توڭكەرىپ قايتارعانى: «مىنا تىرشىلىكتە كورشىلەرگە ىستەگەن قياناتىم جەتەر، مەن ەندى وسىمەن دوعارىپ، العانىمدى قايتارايىن. سونىمەن ءىس تامام بولسىن!» دەگەنى ەكەن. ءسويتىپ قاراش بابا ۇلكەن داۋدى ءبىر قاسىقپەن- اق شەشىپتى. وسى مىسالدىڭ ءوزى- اق قاراش ءبيدىڭ تاپقىر، ساياساتكەر، ءادىل تورەشى جان بولعاندىعىن ايگىلەيدى.
Massaget.kz
