ازىق-تۇلىك باعاسىن قالاي تومەندەتۋگە بولادى؟ ساراپشى جاۋابى
ياعني، اگرارلىق سالا بولاشاقتىڭ مۇنايىنا اينالادى. ال، ازىق- تۇلىك قىمباتتاپ جاتىر. سوندىقتان قازاقستاندا ء«ارى تارتسا وگىز ولەدى، بەرى تارتسا اربا سىنادى» دەگەن كۇيدى كەشىپ جۇرگەن ءاربىر فەرمەرگە ەسكەرتكىش تۇرعىزۋعا بولادى. مۇنداي پىكىردى ۇلتتىق پالاتا اگروونەركاسىپ كەشەنى جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنەيەۆ ءبىلدىردى.
شارۋالارعا سۋبسيديا ءبولۋ ارقىلى ازىق- تۇلىك باعاسىن رەتتەۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە، جالپى ەلدەگى سۋبسيديا كولەمى از - فەرمەرلەرگە تاراتقاندا تيىن- تەبەن قالادى. ساراپشى سۋبسيديا بولۋدە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇستانىمىنا قىسقا توقتالدى.
ارينە، شارۋالارعا سۋبسيديا كەرەك. مەملەكەت بارىنە بىردەي سۋبسيديا بەرمەيدى. بەلگىلى ءبىر سالاعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ بولەدى. بۇل - دۇرىس جۇيە. جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزىپ، زاماناۋي ادىستەر ارقىلى ءونىم كولەمىن ارتتىراتىن نەمەسە پوتەنتسيالى جوعارى سالاعا سۋبسيديا بار. سونىمەن قاتار، شارۋالار «مەن فەرمەرمىن، دەمەك ماعان سۋبسيديا بەرۋ كەرەك» دەگەن ءبىرجاقتى ويدان اۋلاق بولۋ كەرەك. نارىق بار جەردە سۇرانىس پەن تالاپ بولادى. سول سەبەپتى مەملەكەت وسىمگە باسىمدىق بەرەدى جانە ۇلتتىق پالاتا بۇل ۇستانىمدى قولدايدى، - دەدى ەربول ەسەنەيەۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىز 5 ميلليارد دوللارعا ازىق- تۇلىك يمپورتتايدى، ال بار بولعانى 3 ميلليارد دوللارعا ەكسپورتتايدى. بالانس جوق.
ءبىز تونناسى 1-1,5 مىڭ دوللارعا باعامەن ءونىم كىرگىزەمىز. ءبىراق سول زاتتىڭ شيكىزاتىن 300-350 دوللارمەن ساتامىز. مىسالى، بيداي، ەت، كوبىنە ءتىرى قارا مال سولاي تەپە- تەڭدىكتى ساقتامايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. الداعى 5-10 جىلدا وسى تەپە-تەڭدەكتى رەتتەۋ كەرەك. ءبىز ەڭ الدىمەن ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. ناقتى باعىت بار - يمپورتتى الماستىرۋ. وتاندىق ءونىمدى ارتتىرۋ قاجەت، - دەپ ءتۇسىندىردى ماسەلەنى ۇلتتىق پالاتا وكىلى.
سونداي-اق، ساراپشى ازىق-تۇلىك باعاسىن نارىق رەتتەيتىنىن جەتكىزدى. ال، ەكسپورتقا تىيىم سالۋ، قويمادا «ۋاقىتى كەلگەنىن كۇتۋ» - تاعى باسقا امالدىڭ ءتيىمسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
وكىنىشكە قاراي، قازىر مەملەكەت ەكسپورتتى رەتتەۋگە ءجيى ارالاسادى. مىسالعا، بيداي، ماي، تۇقىم مايىنا، ەتتى ەكسپورتتاۋعا بىردە تىيىم سالادى، بىردە الىپ تاستايدى. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ونسىز دا نارىق قۇبىلمالى، ونىڭ ۇستىنە تاعى ءبىر تىيىم قوسىلعان كەزدە شارۋالار بۇل سالامەن اينالىسۋدى دوعارعىسى كەلەدى. ال، ازىق-تۇلىك باعاسىن تومەندەتۋ ءۇشىن ءونىمدى كوبىرەك ءوندىرۋ كەرەك. باسقا فورمۋلا ويلاپ تابۋدىڭ كەرەگى جوق، - دەدى ول.
مامان بۇدان بولەك تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنىنا تەحنيكا، ەڭبەك كوزى، قاجەتتى قۇرال- سايمانداردىڭ قىمباتتاۋى، لوگيستيكا سەكىلدى اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ ەكەنىن دە ەسكەرتتى. سول سەبەپتى ساراپشى «باعانىڭ قۇبىلمالى ەكەنىنە ءاردايىم دايىن بولۋىمىز كەرەك» دەگەندى ايتتى.
ارينە، قوعامنىڭ كەيبىر بولىگى ءۇشىن بۇل باعا تىم قىمبات بولۋى مۇمكىن. ءبىراق كاسىپكەر باعانى جايدان-جاي كوتەرمەيدى. ونىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىن بەلگىلەگەندە وندىرىستەگى نەگىزگى شىعىندارى مەن ساتۋ سورەسىنە دەيىنگى شىعىندى ەسەپتەپ قويادى. مىسالى، بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تەحنيكاسى قىمباتتادى. بىلتىر ك 700 باعاسى 40 ميلليون تەڭگەدەي بولسا، بيىل 86 ميلليون تەڭگە بولدى. وتكەن جىلى ەڭ قاراپايىم كومباين 70 ميلليون تەڭگە بولسا، بيىل 140 ميلليون تەڭگە تۇرادى. بۇل تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. سول سەبەپتى تۇتىنۋشى ازىق-تۇلىك باعاسى تىم ارزان نەمەسە تەگىن بولادى دەپ ويلاماۋى كەرەك، - دەپ ءتۇسىندىردى ەربول ەسەنەيەۆ.
ۇلتتىق پالاتا وكىلى ەلىمىزدەگى شارۋالاردىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. فەرمەر اياق استىنان كۇن سۋىپ كەتسە، ەگىندى ۇسىك الماسىن دەپ شابالاسا، قۋاڭشىلىق جايلاسا، قالاي سۋارام دەپ تاعى ءبىر قينالادى. بۇل دەگەنىڭىز تابيعي فاكتورلاردىڭ ءوزى شارۋانىڭ ونىمىنە تىكەلەي اسەر ەتىپ، سول كەزدەن- اق باعاسىنا ىقپالىن تيگىزبەي قويمايدى. ادامي فاكتورلارمەن الىسىپ جۇرگەندە مۇنداي قيىندىقتارعا تاپ بولسا، بۇل تىعىرىقتان دا جالعىز شىعۋعا تىرىساتىن تاعى سول - شارۋا.
قازاقستانداعى ءاربىر فەرمەرگە ەسكەرتكىش تۇرعىزۋعا بولادى. شارۋالار بالانس ىزدەيدى، بىردەڭەلەر وندىرۋگە تىرىسادى. سول سەبەپتى مەملەكەتتىڭ قولداۋىن كۇتىپ جۇرمەيدى. ويتكەنى، مەملەكەتتىڭ قولداۋى بۇگىن جاريالانسا، ەرتەڭ باسقا ادام كەلىپ جويادى. ىشكى نارىقتا ارزان وتسە، سىرتقا شىعارعىسى كەلەدى. سەبەبى ىشكى نارىقتى قامتىپ وتىر. ال ەكسپورتقا اپارايىن دەسە، شەكتەۋ قويا سالادى. وسىلايشا، تەحنيكانى جاڭارتۋ، كادرلاردى دايارلاۋ كەيىنگە قالا بەرەدى. ال، فەرمەردىڭ كوز الدىندا الداعى 5 جىلعا ناقتى جوسپارى تۇرسا، مەملەكەت قولداۋىن تۇراقتى كورسەتسە، وندا شارۋاشىلىق داميدى. وندا ءبارىمىز ەگىن ەگىپ، مال باعۋعا قۇشتار بولار ەدىك، - دەپ تۇيىندەدى پىكىرىن ەربول ەسەنەيەۆ.
baq.kz
