مەنى قازاقستانعا جەتەلەپ كەلگەن بويىمداعى قازاقتىڭ قانى - اسەمعازى قاپان ۇلى
ودان بەرىدە ءار تەلەارنانىڭ ءوز تالپىنىسىمەن قۇرىپ العان «دۇمشە دۋبلياجدارىنان» شىققان، ءتارجىماسى سوراقى فيلمدەر كورەرمەندى جەرىنتىپ جىبەرگەن ەدى. ءبىراق ايتەۋىر سوڭعى كەزدەرى «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى مەن استانالىق «ەرا» تەلەارناسى سەكىلدى جەكەلەگەن تەلەارنالاردا وسى دۋبلياج سالاسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە تالپىنىس بارى بايقالادى.
قازاقپارات ءتىلشىسى سوعان وراي، وسى سالانىڭ مامانى، قىتاي تەلەارناسىندا ۇزاق جىل جۇمىس ىستەگەن، ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى ۋاقىتتا اتامەكەنگە ورالعان، قازىر رەسپۋبليكالىق «جەتىنشى» تەلەارنانىڭ دۋبلياج ءبولىمىنىڭ باستىعى اسەمعازى قاپان ۇلىمەن سۇحباتتاسقان ەدى. ( 2009- جىل)
(مارقۇم اسەمعازى قاپان ۇلىنىڭ بۇل سۇحباتىنداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بۇگىنگى كۇنى دە ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتا قويعان جوق.)
- اسەمعازى قاپان ۇلى، جالپى دۋبلياج ۇعىمىن بىرەۋ بىلگەنىمەن، بىرەۋ بىلە بەرمەيدى، اڭگىمەنى وسىدان باستاساڭىز.
- دۋبلياج ءوز الدىنا ءبىر دۇنيە. دۋبلياجدى تەاتردىڭ قالقاسىندا قالدىرۋعا بولمايدى. ونىڭ تەحنيكالىق جانە شىعارماشىلىق بولىمدەرى بار. شىعارماشىلىق ءبولىمنىڭ ىشىندەگى اۋدارما سالاسىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. بىلايشا ايتقاندا، اۋدارماشىلار توبى مەن ارتىستەر توبى جانە تەحنيكالىق ماماندار توبى جۇمىس ىستەيتىن، كوپ قىرلى ارنايى ءبولىم. اۋدارماشىلار اۋدارىپ بەرەدى، ال رەداكتورلار وڭدەيدى، رەجيسسەرلەر اۋىزعا ءتۇسىرىپ، ەمەۋرىنگە كەلتىرۋ جاعىن رەتتەيدى. ارى قاراي دىبىس اكتەرلارى سەزىمدىك بوياۋىن جەتكىزە وتىرىپ دىبىستاۋى كەرەك. ءسوزدىڭ ءمانىن بىلمەسەڭ، قالاي بولسا، سولاي سويلەي سالۋعا بولمايدى. بارلىعى ءوز جۇمىسىن جاقسى ىستەۋى كەرەك. تەحنيكالىق جاعى وتە ماڭىزدى. قوسانجار داۋىستار (ينتەرشۋم) دەگەن بار، ماسەلەن، تابيعاتتىڭ دىبىستارى، جەلدىڭ سوققانى، ءشوپتىڭ سىبدىرى، سيىردىڭ موڭىرەۋى، ادامنىڭ جۇرگەن دىبىستارى ت.ب. بۇلاردى دا ۇيلەستىرە ءبىلۋ كەرەك. بارلىعىنىڭ ءوز ولشەمى بار، سونىڭ بارلىعىن ءوز ورنىن تاۋىپ، ۇيلەستىرگەندە عانا جاقسى كينو شىعادى.
- دىبىس اكتەرلەرىنە قانداي تالاپتار قويىلادى؟
- دۋبلياجدىڭ ءتىلى قاراپايىم سويلەۋ ءتىلى. ونىڭ ىشىندە اسكەردىڭ ءسوزى بار، قاراقشىنىڭ ءسوزى بار، دارىگەردىڭ ءسوزى بار، لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءسوزى بار. اۋدارماشىلار وسىنىڭ بارلىعىن ءوز ماعىناسىنداعى بوياۋىن بەرە وتىرىپ اۋدارۋى، ال دىبىس اكتەرى ونى ءتۇسىنىپ ايتۋى كەرەك. مىناداي ءبىر «جاقسى ءارتىس جامان سوزگە جان كىرگىزەدى، جامان ءارتىس جاقسى ءسوزدىڭ جانىن الادى» دەگەن ءسوز بار. ياعني ادەمى مارجانداي ءسوزىڭدى دۇرىس دىبىستاماساڭ، ءسوزدىڭ جانىن العانمەن بىردەي. اۋەلى دىبىستالاتىن ءسوزدىڭ ماعىناسىن دۇرىستاپ ءتۇسىنىپ الۋ كەرەك، الدىن الا دايىندالۋ كەرەك، قاي جەرىندە كۇلەدى، قاي جەرىندە جىلايدى، قاي جەرىندە تىنىس الادى، سونىڭ ءبارىن الدىن الا ءبىلىپ تۇرۋى كەرەك. ماسەلەن مەن شىڭعىسحاننىڭ داۋىسىن دىبىستاۋىم كەرەك بولسا، ول ءۇشىن مەن الدىن الا شىڭعىسحان اقىرىپ سويلەي مە، جاي بيازى سويلەي مە، سونى ءبىلىپ الۋعا مىندەتتىمىن جانە ءارتىستىڭ تۇرىنە قاراي داۋىسىمدى بەيىمدەۋىم كەرەك. مىسالى، ول دەنەسى ۇلكەن ادام بولسا، جىڭىشكە داۋىسپەن شىڭكىلدەپ تۇرساڭ بولمايدى. تويعا بارساڭ، كيىنىپ باراتىنىڭ سەكىلدى، دىبىس بەرەر الدىندا دىبىسىڭدى دۇرىستاپ، ساحنالىق تۇرگە كەلتىرىپ الۋ قاجەت. ويتكەنى بۇل فيلمدى ەرتەڭ بۇكىل قازاقستان كورەدى. سەنىڭ ءسوزىڭ ءاربىر ادامنىڭ قۇلاعىنا ناقتى ءارى جاعىمدى ەستىلۋى ءتيىس. دىبىستاۋشى دۋبلياجشىمىز سۇلە-ساپا وقي سالسا، ەرتەڭ حالىقتىڭ الدىنا سولاي جەتەدى.
ادەتتە كينوداعى بارلىق ارتىستەردىڭ ءارقايسىسىنا ءبىر-بىر ادامنان دىبىس بەرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان، ءبىر ادام بىرنەشە داۋىستى دىبىستاي ءبىلۋى كەرەك، سوندا عانا ول ناعىز دۋبلياجشى بولا الادى. ول ءۇشىن رەجيسسەرلەر ارتىستەرگە باعىت بەرە وتىرىپ، جۇمىس ىستەۋى كەرەك. قوسانجار دىبىستىڭ ءبارىن بەرىپ، اكتەرلەردىڭ داۋىس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي دىبىستاردى بولۋ قاجەت بولادى. باستىققا، بالاعا، شالعا، كەمپىرگە كەلەتىن دىبىس بولادى، سونىڭ بارلىعىنا ءوز رولىن تاۋىپ بەرۋ قاجەت. جالپى ءاربىر نارسەگە ماحاببات كەرەك. اللا تاعالا ادامدى ماحابباتپەن جاراتتى. ءبىز دە ءوز جۇمىسىمىزدى ماحابباتپەن ىستەسەك قانا ناتيجە شىعادى. سوسىن ءار نارسەنى ءوز مامانى ىستەۋى كەرەك. «التىندى زەرگەر سوقسىن» دەگەندەي، دۋبلياجدى دۋبلياجشىنىڭ ءوزى ىستەسىن، سوندا ول كورەرمەننىڭ دە كوڭىلىنەن شىعادى.
- بىزدە دۋبلياجشىلاردى تاربيەلەيتىن ارنايى وقۋ ورنى بار ما؟
- قازىر بىزدە نەگىزىنەن ارنايى دۋبلياج سالاسىنا تاربيەلەيتىن ورىن جوق. ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىندا ساحنالىق ءتىل ءبولىمى بار، سودان وتەدى. سول دۋبلياجشى بولىپ ەسەپتەلىپ ءجۇر. مەنىڭشە، بۇعان بەيىم جاستاردى تاربيەلەيتىن ارنايى ورىن اشۋ كەرەك. مۇمكىن، سول ونەر اكادەميياسىنا ارنايى جەكە ماماندىق رەتىندە قوسۋعا بولاتىن شىعار. شەت ەلدەردە دۋبلياج سالاسىنا ارنايى تاربيەلەيتىن ورىندار بار.
- قازىرگى اۋدارىلىپ جاتقان كينولارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
- قازىر ەلىمىزدە تەلەارنالار كوبەيدى، ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەسە دامۋ ءۇستىندە. بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا، ءتىل مەن سويلەۋ جاعىنان بولسىن، اۋدارما جاعىنان بولسىن، دەڭگەيلەرى جوعارى. جالپى اۋدارمانىڭ جاقسى-جامان بولۋى اۋدارماشىعا بايلانىستى. كەيبىرەۋلەر شۇرايلى تىلمەن جاقسى اۋدارادى. اۋدارمانىڭ ءتىلىن كوركەم ەتىپ، تىگىسىن جاتقىزىپ اۋدارسا، جاقسى ناتيجە شىعادى. بۇل ءۇشىن بىلىكتى مامان كەرەك. كينونىڭ ءوزىنىڭ قالپى، سويلەۋ ءتىلى دەگەن بولادى. مىسالى «دوروگا» دەگەندى «جول» دەپ الاسىڭ با، الدە «سوقپاق» دەپ الاسىڭ با؟ سول كورىنىسكە قايسىسى ءدال كەلەدى؟ سول تۋرالى ويلانۋ كەرەك. سوزبە-سوز اۋدارۋعا بولمايدى. كورىپ ءجۇرمىن. كەيدە ادام ۇيالاتىن قاتەلىكتەر كەتىپ جاتادى. دايەكسىز پىكىر بولماسىن، مىسال كەلتىرە كەتەيىن. «كوزىمە شوپ سالدىڭ» دەگەننىڭ ورىسشاسى «ты мне изменил» ەكەنى بەلگىلى. مەن وسىنى سوزبە-سوز اۋدارىپ، «سەن مەنى وزگەرتتىڭ» دەپ قولدانعانىن كوردىم. سوندا بۇل سوزدەن نە تۇسىنۋگە بولادى. كينودا ايەلىمەن سويلەسىپ وتىر: «سەن مەنى وزگەرتتىڭ!» «جوق، مەن سەنى وزگەرتكەن جوقپىن». بۇنى كىمنىڭ قالاي تۇسىنەتىنى بەيمالىم. ءبىراق قازاقتىڭ قۇنارلى تىلىمەن سۋسىنداپ، انا ءتىلىن قۇرمەتتەي بىلەتىن، ءسوزدىڭ قادىرىن تۇسىنەتىن كەز-كەلگەن قازاق مۇنى كورسە، قورلاناتىنى، اشىناتىنى انىق. قازاق كورەرمەندەرى وسىلاي-وسىلاي ۇيىندەگى «كوك جاشىكتەن» قازاقشا كينو كورۋدەن قالىپ بارادى. مەنىڭشە، اۋدارماداعى مۇنداي سوراقىلىقتاردىڭ بارلىعى ورىسشا ويلاۋدىڭ، ورىسشا سويلەمنىڭ جەتەگىندە كەتۋدىڭ اسەرىنەن. ءبىز كوبىندە كينونى ورىس تىلىنەن اۋدارامىز، اۋدارما سالاسىنداعى قاتەلىكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى دە سودان بولادى. مىسالى، تۇرىكتىڭ كينوسىن ورىسشاعا اۋداردىق. «اسسالامۋالەيكۇم» دەگەندى ورىسشادا «زدراستۆۋيتە» دەپ اۋدارعان، ال ونى ورىسشادان قازاقشاعا اۋدارعاندار «سالەمەتسىز» قىلىپ جىبەرگەن. مىنە قاتەلىك قايدا جاتىر؟ بۇنىڭ بارلىعى تۇپكى ماعىناسىمەن باستاپقى انا تىلىنەن اۋدارماعاننىڭ سالدارى. سوندىقتان مەنىڭ ايتارىم، ءار كينونى مۇمكىندىگىنشە ونىڭ تۇپنۇسقا تىلىنەن اۋدارۋعا كۇش سالعانىمىز ءجون.
- قىتايدا وقىدىڭىز، قىتاي تەلەارنالارىندا جۇمىس ىستەدىڭىز. قازاقستانعا كەلىپ دۋبلياج سالاسىندا جۇمىس ىستەگەنىڭىزگە دە ءبىراز ۋاقىت بولىپتى. ەكى ەلدىڭ تەلەونەر سالاسىندا قانداي وزگەشەلەلىكتەر مەن ارتىقشىلىقتار بار دەپ ويلايسىز؟
- ءار ەلدىڭ وزىنىڭ ارتىقشىلىعى بار عوي، قىتايدىڭ تەلەديدار سالاسىنىڭ تاجىريبەسى مول، ال ءبىزدىڭ تەلەارنالارىمىزدىڭ ەندى-ەندى دامىپ، بىر ىزگە ءتۇسىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. كوپتەگەن جاقتارى ءالى دە اقساپ جاتىر. بىرىنشىدەن، ءتىل جاعى، ەكىنشىدەن ۇرپاققا ۇلگى بولاتىن ۇلتتىق بوياۋى جوعارى كينولاردىڭ ازدىعى ادامدى ويلاندىرادى. جالپى اقپارات سالاسى بويىنشا ءبىر ەلدە ءبىر ۇلت باسىم ورىندا تۇرۋى كەرەك. ول ارينە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت بولۋى ءتيىس. قىتايدا قىتاي تەلەارناسى قىتاي ۇلتى ءۇشىن تولىققاندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءوز ۇلتىن وتانشىلدىققا تاربيەلەيتىن كينولارىن قويادى، بالالار كورەتىن قۋىرشاق فيلمدەردىڭ ءوزى ىزگىلىككە، ءتالىم-تاربيەگە قۇرىلعان. ال ءبىزدىڭ كەي تەلەارنالار بيلىكتىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن عانا قازاق ءتىلىنىڭ ەفيردەگى ۋاقىتىن 50 پايىزدىق كورسەتكىشكە جەتكىزگەن بولىپ وتىر. سول جارتى ساننىڭ ساپاسى دا جارتى كۇيىندە قالىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. باسقاسىن ايتپاعاندا، ەكى ميلليونداي قازاق تۇراتىن شىنجاڭ جەرىندە 24 ساعات قازاقشا سويلەيتىن ءۇش تەلەارنا بار. وسىمەن سالىستىرعاندا قازاق شاڭىراعىندا ءوز تىلىمىزدىڭ وسىنشالىق اقساۋى ۇلكەن ولقىلىق.
- مۇمكىن، ءبىزدىڭ تەلەارنالاردىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋى كەمشىن بولار؟
-تەحنيكالىق جاعىنان سالىستىرعاندا، وتاندىق تەلەارنالار قازىر ەشكىمنەن كەم ەمەس، الەمدىك دەڭگەيدەگى ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان دەپ ايتا الامىن. ءبىراق تەحنيكا ءبارىن شەشە المايدى عوي، وعان جاقسى مامان كەرەك. قۇر تەمىردىڭ كىمگە كەرەگى بار؟ تەحنيكا جوق كەزدە دە تۇسىرىلگەن قانشاما تارتىمدى كينولارىمىز بار.
- تەحنيكانىڭ سوڭعى مۇمكىندىگىمەن قارۋلانعان بولسا، وندا نەگە ۇيدەگى «كوگىلدىر جاشىكتەن» ۇلتتىق بولمىسىمىزعا جاقىن، دىلىمىزبەن ۇندەس فيلمدەردى كورە الماي ءجۇرمىز؟
- جالپى ۇلتتىق باعىتتاعى كينولاردى تۇسىرۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاسىمىزدىڭ جوعارى ەكەنىندە ءسوز جوق. ءبىراق قازىرگە دەيىن جاسالعان ءبىراز فيلمدەردىڭ ءاربىرىنىڭ باسىنان ءبىر كەم دۇنيە بۇلتيىپ شىعىپ قالادى. ءبىز كەيبىر كينولارىمىز شەتەلدەن جۇلدە الىپ كەلدى دەپ ماقتانىپ جاتامىز. كورسەڭ تۇككە كەرەگى جوق، ىلعي باسقا ۇلتتاردىڭ شاشباۋىن كوتەرگەن كينولار. قازاقتا تەكتىلىك دەگەن ۇعىم بار. قانشا مىقتى بولسا دا تەكتىلىگىن جوعالتقان نارسە قازاققا، ۇلتقا دۇشپان. ونداي كينو بىزگە ەشتەڭە اكەلمەيدى، سوندىقتان كينودا دا تەكتىلىكتى ساقتاۋ كەرەك. قازاقتىڭ سويىلىن سوقپاعان كينونىڭ بىزگە كەرەگى دە شامالى.
شەتەلدىڭ ءبىر جىگىتى قازاقتىڭ قىزىن اتقا مىنگەستىرىپ بارا جاتسا، بۇنى جاقسىلىققا جورىماۋىمىز كەرەك. ءبىز ءوز اسىلىمىزدى باعالاي الماي ءجۇرمىز. مەنىڭشە تاربيەلەسە، قازاقتا ونەرلى ادامدار جەتەرلىك! شەتەلگە جۇگىرىپ كەرەگى قانشا؟ اللا تاعالا ءبىزدىڭ ءارقايسىمىزدى تانىپ الۋ ءۇشىن ۇلتقا ءبولىپ جىكتەدى. قۇراندا ايتادى: «حالقى زۇلىم بولعاندىعى ءۇشىن، ءوزىن-ءوزى بىلە الماعاندىعى ءۇشىن، مەن ولاردى قۇرتىپ جىبەردىم» - دەيدى. بۇنى ءاربىر قازاق ءبىلۋى كەرەك. ءوزىنىڭ ءتىلىن، ءدىلىن ساقتاماسا، ول ءبىر كۇنى قۇدايدان قارعىس الادى. قازاقستاندا قانشاما مىقتى ارتىستەر بار. شەتەلدىك ارتىستەردى شاقىرۋدىڭ ەشقانداي قاجەتى جوق. قازاقتى تەك قازاق بالاسى كوتەرەدى.
- ءوز ەلىڭىزگە قانداي ءبىر جاڭا جەتىستىكتەر الا كەلدىم دەپ ويلايسىز؟
- مەن قىتايدا 10 جىلداي قازاقشا تەلەفيلم جاساۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەدىم، سول ەلدەگى 24 ساعات قازاقشا تاراتىلاتىن تەلەارنالارعا اتسالىسقان ازاماتتاردىڭ ءبىرىمىن. قىتايدا جۇرسەم دە تەڭىزدە جۇرگەن بالىقتاي جۇزە بەرەر ەدىم. ءبىراق قانشا دەگەنمەن قازاقتىڭ بولاشاعى - قازاق جەرىندە. مەنىڭشە، بويىندا قازاقتىڭ قانى بار ءاربىر ازامات ەرتەرەك ەلگە ورالىپ، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءبىر كىرپىشى بولىپ قالانىپ، قولىنان كەلەر ۇلەسىن قوسۋى ءتيىس. مەنى دە قازاقستانعا جەتەلەپ كەلگەن بويىمداعى قازاقتىڭ قانى. ەلگە كەلگەلى ءوزىم بىلەتىن ماماندىعىم بويىنشا تەلەارنا سالاسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. 2004 جىلى تاڭجارىق جولدى ۇلى تۋرالى تۇسىرگەن دەرەكتى تەلەفيلمىم «استانا-بايتەرەك» فەستيۆالىندە جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. فيلمنىڭ رەجيسسەرى جانە سەناريشىسى رەتىندە ماراپاتتالدىم. بۇل مەنىڭ اتامەكەندەگى العاشقى جەڭىسىم ەدى. دۇنيەءجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعىندا پرەزيدەنتتىڭ: «قىتاي قازاقتارى ادەبيەتىنىڭ جارىق جۇلدىزى تاڭجارىق جولدى ۇلى تۋعان ادەبيەتىمىزدىڭ تورىنەن ورىن السىن» - دەگەن ءسوزى بار ەدى. بۇل فيلمدى تۇسىرۋىمە سەبەپشى بولعان ەلباسىنىڭ وسى ءسوزى بولاتىن.
ەندى مەن پالەندەي ءبىر جەتىستىك اكەلدىم دەپ تە ايتا المايمىن. ونى حالىق باعاسىن بەرىپ ايتا جاتار، باعالاماسا كوپتىڭ ءبىرىمىن. قىتايدا ۇزاق جىلدار جۇمىس ىستەدىم، بىلگەن تاجىريبەمدى اكەلىپ وسىندا سالىپ جاتىرمىن. اۋدارما سالاسىندا وزىمشە ءبىر تۇسپەن جۇمىس ىستەيمىن. دۋبلياج توڭىرەگىندەگى اۋدارمانىڭ تابيعاتىن قازاقىلاندىرۋعا، ورىسشا قالىپتاعى «قازاقشانى» قازاق قالپىنا تۇسىرۋگە تىرىسىپ كەلەمىن. «مودەل قىز» دەگەن ءسوزدى «ءسان بيكە» دەگەن قازاقي سوزبەن الماستىردىم. قازىر بۇل سوز كوپتەگەن كينولاردا قولدانىسقا ءتۇسىپ ءجۇر. سول سەكىلدى «ۆيزيتكا» ءسوزىنىڭ ورنىنا دا «ايگى» دەگەن ءسوزدى قولداندىم. قىسقاسى، دۋبلياج اۋدارماسىندا ءجيى كەزدەسەتىن شەتەلدىك سوزدەردى مەيىلىنشە قازاقى ۇعىمداعى سوزدەرمەن بەرۋگە تالپىنىپ ءجۇرمىن. وس تۇرعىدان العاندا، وزىندىك ءبىر جاڭالىقتارىم دا بار شىعار دەپ ويلايمىن.
ادامدا ارمان كوپ قوي. ءبىراز جۇمىستار ىستەگىم كەلەدى. جوسپارىم كوپ. «كۇلتەگىن» دەرەكتى فيلمىن ءتۇسىرىپ جاتىرمىن، 90 پايىز دايىن. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى دەگەن عالىم، تاريحشى، ۇلتجاندى اعامىز بار. سول كىسىنىڭ كومەگىمەن، دەمەۋىمەن وسى فيلمدى قولعا الىپ جاتىرمىن. قۇداي قالاسا، از ۋاقىتتا حالىقپەن قاۋىشادى دەپ ويلايمىن. ۇلى تۇلعالار جونىندە دەرەكتى فيلم تۇسىرگىم كەلەدى، شەتتەگى قازاقتار اراسىندا ساقتالىپ قالعان قازاقتىڭ ۇلكەن مادەنيەتى بار، سونى اشىپ ەلگە دارىپتەگىم كەلەدى. ءوزىم قانىعىراق بىلەتىن قىتاي قازاقتارىنىڭ اراسىندا وتكەن ارقانىڭ ءتول تۋماسى اسەت نايمانباي ۇلى جونىندە دەرەكتى كينو ءتۇسىرۋ ويىمدا بار. وعان 60-70 پايىز دايىنمىن، ويتكەنى، اسەتتىڭ باسى جاتقان كوكقامىر جايلاۋىنان كەلىپ وتىرمىن. قىتاي قازاقتارىنا وتە تانىمال اقىت ءۇلىمجى ۇلى دەگەن عۇلاما كىسى بولعان. سول اتامىز جونىندە دايىندىقتامىن. كۇيشى ءاشىم جونىندە كينو ءتۇسىرۋ ويىمدا بار. استانا قالالىق مادەنيەت دەپارتامەنتىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقتىڭ ۇلتتىق بيلەرى» دەگەن فيلم ءتۇسىرىپ جاتىرمىن. جاقىندا عانا قىتايدا «قارا جورعا» بيىن 13 مىڭنان استام ادام بيلەپ ۇلكەن جەتىستىككە جەتتى. ول ىنتىماقتىڭ، بىرلىكتىڭ، قازاقتىڭ ونەرىنىڭ ارقاسى. قازاق ەرتەدەن ونەرلى حالىق. بۇل فيلمدە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان «ايۋ بيى»، «بۇركىت ءبيى» سياقتى قازاقتىڭ ەجەلگى ۇلتتىق بيلەرىن الىپ شىقسام دەگەن ويدامىن.
- ءسوز سوڭىندا ءتىل ماسەلەسىنە قايىرا ورالساق. شەتەلدىك سوزدەردى، حالىقارالىق تەرميندەردى اۋدارۋ-اۋدارماۋ ماسەلەسىنە قالاي قارايسىز؟
- باسقا ۇلتتىڭ ماتىندەرىن العاندا «حالىقارالىق تەرمين عوي» دەگەنگە شاش-تىرناعىممەن قارسىمىن! قازاقتىڭ قۇنارلى ءتىلى ماعىناسىن، ۇعىمىن بەرە الاتىن بولسا، نەگە اۋدارماسقا؟! ءتىلدى قازاقشا ۇردىسكە كەلتىرۋ كەرەك. تىلدەردى جالپى تورتكە بولەدى عوي: قوپارما ءتىل، قورىتپالى ءتىل، جالعامالى ءتىل جانە بۋىندى ءتىل. ءبىز جالعامالى تىلدەن، ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتتارىنىڭ تىلدەرىنەن الايىق.
- راحمەت.
اۆتور: ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
(2009-جىل)
