رەسپۋبليكا كۇنىن قايتارۋ - تاريحي ءادىل شەشىم
وسىلايشا، ون جىلدان استام ۋاقىت بويى ۇمىت قالعان مەرەكە قايتا تويلانباق. مەرەكە قارساڭىندا رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ ءمان-ماڭىزى، نەلىكتەن ۇلتتىق مەرەكە قاتارىنا ەنگەنى، سونداي-اق بيىل مەرەكەگە بايلانىستى قانداي ءىس-شارالار وتەتىنىنە توقتالاۋدى ءجون سانادىق. تولىعىراق قازاقپارات ساراپشىسىنىڭ ماتەريالىندا.
ەل پرەزيدەنتى سۋ جاڭا وبلىستا وتكەن ءىس-شارادا بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىندى.
«ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە ءبىرقاتار وزگەرىس ەنگىزگەن ءجون. مەن رەسپۋبليكا كۇنىنە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋدى ۇسىنامىن. سوندىقتان قازاننىڭ جيىرما بەسى كۇنى جىل سايىن ەگەمەندىك كۇنىن ەلىمىزدىڭ باستى مەرەكەسى رەتىندە اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. 1990-جىلى 25 - قازاندا قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداندى. بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى بولاتىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكا كۇنى ەلدىڭ مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تاريحي قادامىنىڭ سيمۆولى بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتىپ، تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ باستاپقى ءمانى ساقتالاتىنىن دا ەسكە سالىپ وتكەن بولاتىن.
رەسپۋبليكا كۇنىنىڭ تاريحى
25- قازان - ەلىمىز ءۇشىن قازاقستان تاريحىنداعى ەڭ ماڭىزدى داتالاردىڭ ءبىرى. 1990-جىلدىڭ ءدال وسى كۇنى قازاق ك س ر- ءنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانعان بولاتىن. شىندىعىندا، بۇل ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جولىنداعى العاشقى قادامى ەدى.
قازاق ك س ر ەگەمەندىگىن جاريالاپ، قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە ساياسي-قۇقىقتىق نەگىزدەرىن جاريالادى. وندا تۇڭعىش رەت اۋماقتاردىڭ تۇتاستىعى، بولىنبەيتىندىگى جانە تاتۋلىعى، قازاقستان حالىقتارى مەن ولاردىڭ تىلدەرىنىڭ مادەنيەتىن دامىتۋ، ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋ سياقتى مەملەكەتتىلىكتىڭ قاعيدالارى بەكىتىلدى. بۇل تاريحي جانە وتە ماڭىزدى شەشىم. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى شىنىمەن دە وسى كۇننەن باستالادى.
سونداي-اق قۇجاتتا ساياسي، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى دەربەس شەشۋ ءپرينتسيپى جاريالاندى. قازاق ك س ر ءوزىنىڭ ىشكى اسكەرىن، مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىن قۇرۋ قۇقىعىن الدى. ال پرەزيدەنت ەل باسشىسى، اكىمشىلىك-اتقارۋشى جوعارعى بيلىكتىڭ باسشىسى بولىپ تانىلدى.
ال 2001-جىلى اتالعان مەرەكە مەملەكەتتىك مەرەكەلەر تىزىمىنە ەندى. الايدا كەيىنىرەك 2009-جىلى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ول مەملەكەتتىك مەرەكەلەر تىزىمىنەن الىنىپ تاستالعان ەدى.
ۇلتتىق مەرەكە مەن مەملەكەتتىك مەرەكەنىڭ قانداي ايىرماشىلىعى بار
زاڭناماعا سايكەس ۇلتتىق مەرەكەلەر - ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتكەن ەرەكشە تاريحي ماڭىزى بار وقيعالاردى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن. ۇلتتىق مەرەكە كەزىندە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردا مىندەتتى تۇردە رەسمي ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. وسىلايشا، زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردەن كەيىن رەسپۋبليكا كۇنى ەلىمىزدىڭ جالعىز ۇلتتىق مەرەكە ساناتىنا ەنىپ وتىر.
تاريحشى جاقسىلىق ءسابيتوۆتىڭ پىكىرىنشە، رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسىن قايتارۋ - تاريحي ءادىل شەشىم.
«25- قازان كۇنى بۇرىن تويلانىپ، كەيىن كولەڭكەدە قالىپ كەتتى. ەندى ونى قايتادان تويلايتىنىمىز قۋانتادى. راسىندا، 25- قازان - ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ەگەمەندىك العان، ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك العان كۇنى. قازاقستان ەكونوميكادا ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن شىن مانىندە جۇزەگە اسىرا باستادى. سوندىقتان بۇل داتا ماڭىزدى، ارينە. قازاقستان ءوز ەگەمەندىگىن جاريالاپ، تاۋەلسىزدىك جولىن باستادى. ال دەكلاراتسيا (1990 ج. 25- قازان) قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق سالاداعى ۇلتتىق مۇددەلەرىن بەلگىلەگەن تاۋەلسىزدىك الۋ جولىنداعى العاشقى قادام ءارى ماڭىزدى كەزەڭ بولدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى تاريحشى» ، - دەدى جاقسىلىق ءسابيتوۆ.
سونىمەن قوسا ول 25- قازان نەلىكتەن ۇلتتىق مەرەكە ساناتىنا ەنگەنىنە توقتالدى.
«مەرەكەنى مەملەكەتتىك نە ۇلتتىق مەرەكەلەر ساناتىنا ەنگىزۋ الەمدەگى بارلىق مەملەكەت پەن ەلدە بار تاجىريبە. بۇل ەل تاريحىنداعى وقيعالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى»، - دەدى جاقسىلىق ءسابيتوۆ.
رەسپۋبليكا كۇنى قالاي تويلانادى
بيىل رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي قازاقستاندىقتار ءۇش كۇن – 23، 24 جانە 25- قازاندا دەمالادى. مەرەكەگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا ارنايى باعدارلامالار وتەدى.
«قىران ەلىم - قازاقستانىم!» سپورتتىق چەللەندجى. رەسپۋبليكا كۇنىنە بايلانىستى ەلوردالىق سپورتشىلار «قىران ەلىم - قازاقستانىم!» سپورتتىق پاتريوتتىق چەللەندجىن باستادى. پاتريوتتىق اكسياعا قاتىسۋشىلار مەملەكەتتىك رامىزدەر الاڭىنا جينالىپ، ەلىمىزدىڭ سپورت سالاسىندا جەتكەن جەڭىستەرىن تويلادى. اكسيا پاتريوتتىق سەزىمدى وياتۋ، حالىقتىڭ بىرلىگىن سپورت الاڭىندا كورسەتۋ، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى جەتىستىكتەرىن اتاپ ءوتۋ ماقساتىندا وتكىزىلىپ جاتىر.
پاتريوتتىق اكتسياعا كەز كەلگەن ادام قاتىسا الادى. ول ءۇشىن ازاماتتار وزدەرىنىڭ جەكە پاراقشالارىندا #رەسپۋبليكاكۇنى، #دەنرەسپۋبليكي حەشتەگتەرىن جازىپ، بەينەروليكتەر جاريالاۋ قاجەت. چەللەندج قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. ەستافەتانى ءبىرىنشى بولىپ اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى الدى. جالپى، چەللەندج وتاندىق سپورتتىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەيدى ۇيىمداستىرۋشىلار.
«قازاقستان - تۋعان جەرىم، تۋعان ەلىم!» سىنىپ ساعاتى. 21- قازاندا ەلىمىزدىڭ بارلىق مەكتەپتەرى مەن كوللەدجدەرىندە رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي سالتاناتتى جيىن ءوتىپ، وندا وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءانۇراندى ورىندايدى، سونىمەن قاتار «قازاقستان - تۋعان جەرىم، تۋعان ەلىم!» تاقىرىبى بويىنشا رەسپۋبليكالىق سىنىپ ساعاتى وتەدى.
«ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا رەسپۋبليكا كۇنىن مەرەكەلەۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. رەسپۋبليكا كۇنى - مەملەكەتتىلىكتىڭ سيمۆولى بولىپ سانالاتىن ماڭىزدى مەرەكە. بالالاردىڭ بويىنا وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى، مەملەكەتتىك رامىزدەردى، مەملەكەتتىك جانە ۇلتتىق مەرەكەلەردى قۇرمەتتەۋگە تاربيەلەۋدىڭ بالا كەزىنەن ماڭىزى زور. سوندىقتان ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپكە شىعارماشىلىق، تانىمدىق، سپورتتىق، مەرەكەلىك شارالاردى جوسپارلاپ قويدىق»، - دەدى ءبىلىم مينيسترلىگى ورتا ءبىلىم كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلميرا كارىموۆا.
ءىس-شارالار اياسىندا وقۋشىلار «اتامەكەن» تاقىرىبىنا جالپىۇلتتىق ديكتانت جازادى، 5-11- سىنىپ وقۋشىلارى رەسپۋبليكالىق ەسسە بايقاۋىنا قاتىسادى، ال جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن تاقىرىپ بويىنشا پىكىرسايىستار جانە باسقا دا ءىس- شارالار ۇيىمداستىرىلادى.
دەمالىس كۇندەرى قايدا بارۋعا بولادى
25- قازان كۇنى ساعات 11:00 دە مەدەۋدەگى الاڭدا «پاتريوتتيزم داۋىسى» پاتريوتتىق اكسياسى اياسىندا مەملەكەتتىك تۋ كوتەرىلىپ، ءانۇران ورىندالادى. بۇل كۇنى ءانۇران قالانىڭ كوپتەگەن نىساندارىندا جانە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە شىرقالماق.
باسقا قالالاردا، ماسەلەن، شىمكەنتتە تەاترلارداعى قويىلىمدار رەسپۋبليكا كۇنىنە ورايلاستىرىلعان. بالالار ءۇشىن 26-27- قازان كۇندەرى ساعات 18:30 دا ج. شانين اتىنداعى شىمكەنت قازاق اكادەميالىق دراما تەاترىندا ءشانيننىڭ 130 جىلدىعىنا ارنالعان ساي قاسىمبەكتىڭ «ات جالمان عاسىر» دراماسى قويىلادى.
ال ەلوردادا جاپپاي مەرەكەلىك شارالار مەن كونتسەرتتەر وتەدى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا Mلńgilik El Daysy ۇلتتىق مۋزىكالىق شوۋى وتەدى. ونىڭ ساحناسىندا قازاقستاننىڭ ۇزدىك ونەرپازدارى بۇكىل ەل ءسۇيىپ تىڭدايتىن اندەردى ورىندايدى.
ەكسپو الاڭىندا اشىق اسپان استىندا مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيا ۇيىمداستىرعان «قازاقستانىم مەنىڭ!» مەرەكەلىك كونسەرتى وتەدى.
مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونيانىڭ (بۇرىنعى كونگرەسس-حولل) كونسەرت زالىندا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن اقىندار ايتىسى ۇيىمداستىرىلادى.
سونداي-اق مەرەكەلىك كەشتە Qazaqstan ورتالىق كونسەرت زالىندا روزا رىمبايەۆانىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كونسەرت وتەدى.
سونىمەن قاتار 20-26- قازان ارالىعىندا قالا تۇرعىندارى ساكەن سەيفۋللين مۇراجايىنداعى «تاۋەلسىزدىك - ەلىمنىڭ ەرلىك جولى» تاقىرىپتىق كورمەسىن تاماشالاي الادى.
جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا قانداي مەرەكەلىك ءىس- شارالار بولواتىنى تۋرالى بۇعان دەيىن دە جازعان بولاتىنبىز.
