روزا باعلانوۆا تۋرالى ءسىز بىلمەگەن قىزىق دەرەكتەر
Massaget.kz ءتىلشىسى اتى اڭىزعا اينالعان ونەر يەسى تۋرالى ءسىز بىلمەگەن قىزىق دەرەكتەر جينادى.
روزا ءتاجىباي قىزىنىڭ دۇنيەگە كەلگەندە ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى - ءۇربيبى. ءبىراق ۇيىندە نەمىس كۇتۋشىسى ونى روۋز دەگەن سوڭ، جۇرت تا ونى روزا دەپ اتاپ كەتكەن. قازاقتىڭ كۇمىس كومەيىن انگە باۋلىعان - تۋعان اجەسى كۇندەي. ءانشى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، قىزىلورداداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتقا تۇسەدى. ءبىراق اكەسى دۇنيەدەن ەرتە كەتىپ، وتباسىمەن وزبەكستانعا، تاشكەنتكە كوشىپ كەتەدى. ءانشى ونىڭ باعىن اشقان - وزبەكستان ەكەنىن ايتقان.
«بىردە دالادا ايقايلاپ ءان ايتىپ تۇرعانىمدا، بويى ۇزىن، ۇستىنە كوستيۋم كيگەن ەر ادام ولەڭ ايتقان كىم دەپ سۇراپ، ءۇيدىڭ ەسىگىن قاقتى. ەرتەڭ فيلارمونياعا كەلىڭىز، مەن فيلارمونيانىڭ ديرەكتورىمىن دەدى. كەيىن ونىڭ كاري ياكۋپوۆ اكا ەكەنىن ءبىلدىم»، - دەگەن ەكەن ءانشى ءبىر سۇحباتىندا.
روزا ءتاجىباي قىزى تاشكەنت وپەرا تەاترىنا بارىپ، العاشقى كۇنى-اق سوليست بولعان.
«سوعىستا كوزىم قاراۋىتىپ، ەشتەڭە كورمەي قالدىم»
سوعىستا ءان شىرقاپ، اسكەرلەردىڭ كوڭىلىڭ كوتەرۋ شىن مانىندە انشىگە سونداي قيىن بولعان. ول ەستەلىكتەرىندە ءار ءانىن كوزىنە جاس الىپ شىرقاعانىن ايتقان.
«تەمنايا نوچ» ءانىن باستاعانىم سول ەدى، فاشيستەردىڭ بىرنەشە ۇشاعى بومبا تاستاعاندا، سول ءبىز ورنالاسقان ەسكى ءۇي سولق ەتتى دە، توبەسى ورتاسىنا ءتۇستى. جارىلىس توقتاعاندا كوزىمدى اشسام، ءالى دە سول ءاندى بار داۋسىممەن شىڭعىرىپ ايتىپ تۇر ەكەنمىن»، - دەدى ءانشى ءبىر سۇحباتىندا.
1943-جىلى مايدانداعى كەزەكتى كونسەرتىندە ءان سالىپ تۇرعان جەرگە كەنەتتەن بومبا تۇسكەن. سول كەزدە ءانشىنىڭ كوزىنە اينە سىنىعى ءتيىپ، ەشتەڭە كورمەي قالعان. كەيىن كوزىنە وتا جاساپ، جانارىن قالىپقا كەلتىرگەن.
روزا ءتاجىباي قىزى ەكىنشى قاتاردا، وڭنان سولعا ساناعاندا ءۇشىنشى تۇر.
ونى ستالين ءسۇيىپ تىڭدايتىن
«ستاليننىڭ تۋعان كۇنى ەدى. بارلىق ءارتىس ءبىر-بىردەن ءان ايتىپ شىقتى. بارىنە شاپالاقتاپ جاتقاندا قاتتى ۋايىمدادىم. ساحناعا شىعىپ ءانىمدى ايتتىم. مولوتوۆ (كەڭەس وداعىنىڭ ساياسي قايراتكەرى-ە س ك.): روزوچكا باعلانوۆا، ستالينگە بارىڭىز، قولىن الىڭىز دەدى. ءسويتىپ ستاليننىڭ دە، قاسىندا تۇرعان ماۋ زۇدڭنىڭ دا قولىن الدىم»، - دەدى ءتاجىباي قىزى سۇحباتىندا.
روزا باعلانوۆا ستالين، كيم ير سەن، ماۋ زۇدڭ، چايبولسون، نەرۋ، ينديرا گاندي، حرۋشيەۆ، برەجنيەۆ سىندى مەملەكەت باسشىلارى مەن جوعارى لاۋازىمدى ادامداردىڭ الدىندا ونەر كورسەتتى. ءتىپتى كورەيا حالىق رەسپۋبليكاسىندا بولعاندا روزا باعلانوۆاعا كيم ير سەن ءوزىنىڭ ۇشاعىن بەرگەن. ال ەليزاۆەتا پاتشايىم گاسترولدەپ بارعان ورىس قىزدارىن كوزگە ىلمەي، بىردەن قازاقي ناقىشتا كيىنگەن سۇلۋ باعلانوۆاعا قاراي بارعان.
«وعان تەڭ كەلەر ەشكىم جوق ەدى. ونى ستالين ءسۇيىپ تىڭدايتىن. 1963-جىلى قازاقستان ك و ك پ- نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحامەد قونايەۆ باعلانوۆانى شاقىرىپ: «سەن - قازاقتىڭ بۇلبۇلىسىڭ. سەنى ماسكەۋ پاتشاسى (نيكيتا حرۋشيەۆ – ە س ك) ءۇندىستانعا سپەكتاكل قويۋعا شاقىردى. كەيىن باعلانوۆانى كورگەن حرۋشيەۆ ورنىنان تۇرىپ، ونىڭ قولىن ءسۇيدى»، - دەپ ەسكە الادى التىنبەك قورازبايەۆ.
«كوزى كورمەي قالعانىن ەستىدىم»
قازاقتىڭ بۇلبۇلى ءار كونسەرتىنە ەرەكشە دايىندىقپەن قارايتىن. 1980-جىلى وقۋشىلار سارايىندا قورىتىندى كونسەرتىنە ەكى كۇن قالعاندا كوزى مۇلدە كورمەي قالعان.
«كونسەرتكە ەكى كۇن قالعاندا كوزى دۇرىس كورمەي قالعانىن ەستىدىك. كونسەرت مۇلدە بولمايدى دەپ ويلادىم. ول كىسى حالىق كەلەدى، حالىق كۇتىپ وتىر دەدى. روزا باعلانوۆا كونسەرت باستالماس بۇرىن قانشا قادام جۇرە الاتىنىن ساناپ الدى. كەيىن ساحناعا قارسى جارىق قويدىق، سول جارىقتى عانا كوردى»، - دەپ ەسكە الدى كەڭەس دۇيسەكەيەۆ.
«سوندا قازاقتار قايدا بارىپ ءومىر ءسۇرۋى كەرەك؟»
روزا باعلانوۆا قازاقتى بۇكىل الەمگە تانىتتى. ول گاسترول ساپارىندا كونسەرتىن قازاق انىمەن باستاپ، سول ەلدىڭ تىلىندەگى انمەن اياقتاعان. ول 25 تىلدە ءان سالا بىلگەن.
روزا ءتاجىباي قىزى - تەك ونەر يەسى ەمەس، حالقىنىڭ، ەلىنىڭ جاناشىرى. ول 1988 ارال رەكۆيەمى كەزىندە مىنبەرگە شىعىپ، قازاق حالقىنىڭ جاعدايىن ايتقان.
«مەن سوعىستى دا كوردىم، ءبىراق ارالداعى جاعداي ودان دا اۋىر، ونى ءبىر اۋىز سوزبەن ايتۋ مۇمكىن ەمەس. سوعىستى دا، اتوم بومباسىن دا توقتاتۋعا بولادى، ءبىراق ارالداعى جاعداي - سۇمدىق. تىرناقشاداعى عالىمدارىمىز بۇكىل حالىقتى قىرىپ جاتىر. سەمەيدە - پوليگون، بايقوڭىردا - عارىش ايلاعى، ارالدا - ۋ. سوندا قازاقتار قايدا بارىپ ءومىر ءسۇرۋى كەرەك؟ مەن سول وڭىردە بولدىم، جانىم اشىدى»، - دەدى مىنبەردە تۇرعان روزا ءتاجىباي قىزى.
ورتالىق مەملەكەتتىك دىبىس جازبا مۇراعاتى
ءبىر قىزىعى، روزا باعلانوۆا ات قويۋعا شەبەر بولعان. كەلىنى مارالدى «بوزتورعايىم» دەسە، نەمەرەسى ءتاجىبايدى «التىن ساقا» دەپ اتاعان. ال 1996-جىلى جەتىم بالالار مەن مۇگەدەكتەرگە قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتەتىن «التىن ساقا» قايىرىمدىلىق قورى اشىلدى.
كۇمىس كومەي ءانشىنىڭ كەلىنى مارالدىڭ ايتۋىنشا، ول وزىنە كۇتىم جاساۋدى ۇناتقان. ونىڭ سۇيىكتى ءيىس سۋى - Palomo Picasso.
ىڭكارىم-اي
بىردە روزا باعلانوۆا اقىن باكىر تاجىبايەۆ پەن كومپوزيتور تولەگەن مۇحامەدجانوۆتى شاقىرىپ، ماعان «ىڭكارىم» دەگەن ءسوز ۇنايدى، سوعان ءبىر ءان جازىپ بەرسەڭدەر دەپ وتىنگەن.
«ەكەۋىڭ كورە بەرىڭدەر مەن سەندەرگە كەرەمەت پالاۋ باسىپ بەرەمىن» دەپ اپامىز اس بولمەگە كىرىپ كەتتى. باس-اياعى ءبىر ساعاتقا جەتەر-جەتپەستە ءان دايىن بولىپ، اپامىزدى شاقىردىق. ول كىسى العاشقى اككوردتى بەرگەننەن-اق ىقىلاستانا كەتتى. ال ءبىز ءاندى ورىنداي باستادىق»، - دەيدى تولەگەن مۇحامەدجانوۆ ءبىر سۇحباتىندا.
روزا باعلانوۆانىڭ «اح، سامارا-گورودوك»، «ادەمى-اۋ»، «اقماڭدايلىم»، «بارىنەن دە سەن سۇلۋ»، «ىڭكارىم-اي»، «ساۋلەم-اۋ»، «اقكوگەرشىن»، «مەنىڭ قازاقستانىم»، «بەيبىتشىلىك تۋى بەرىك قولدا»، «جاساسىن سوۆەت حالقى»، «جان قۇشتارىم»، «تۋعان ايداي»، «قايىقتا»، «مارجان قىز»، «جايلاۋ ءانى»، «ماحاببات ءۆالسى» اندەرى بار.
