ەرتەدە قازاق ايەلى قانداي جاعدايدا اجىراسۋعا قۇقىلى بولعان؟
ەر ادام ايەل وزىنە ۇناماعانىن ايتىپ، تالاق ايتىپ، پاتەردەن كەتىپ قالعان.
ال اشۋعا بۋلىققان ايەل جالعا الىنعان پاتەردى ورتەپ جىبەرگەن. ءدىني تۇسىنىك بويىنشا، «تالاق ايتۋ» ادەبى بار.
Massaget.kz ءتىلشىسى ق م د ب دەرەكتەرىنە شولۋ جاساپ، ەتنوگراف مەرۋەرت قارپىق قىزىمەن سۇحباتتاستى.
تالاق دەگەن نە؟
اشىق دەرەككوز مالىمەتىنە سۇيەنسەك، تالاق - نەكە بۇزۋ. بۇل جاعدايدا كۇيەۋىنەن العان مۇلىكتەر جۇبايىندا قالادى، ال كۇيەۋى شارتتى ۋاقىت بىتكەنگە دەيىن ايەلدى اسىراۋعا مىندەتتى سانالادى ەكەن، تەك وسىدان كەيىن ايەل تاعى دا تۇرمىسقا شىعا الادى. يسلامدا تالاقتان باسقا دا اجىراسۋ تۇرلەرى بار. وعان فاسح (كۇيەۋى نەكە بويىنشا كەلىسىم ۋادەلەرىنىڭ ءبىرىن ورىنداماسا، ايەلدىڭ تالابى بويىنشا اجىراسادى)؛ حۋل (ايەلدىڭ تالابى بويىنشا اجىراسۋ، بۇل جاعدايدا نەكەنى قايتادان جالعاستىرۋعا بولمايدى)، ليان (ەكى جاقتان بىردەي كىنا تاعۋ) جاتادى. مۇنداي اجىرسۋ تۇرلەرى يسلام رەسپۋبليكالارىنىڭ ءبىرقاتار ەلىندە ساقتالعان.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىندا قانشا تىرىسسا دا، ەكى ادام بىرگە تۇرا الماعان جاعدايدا شاريعات بويىنشا اجىرسۋعا رۇقسات بەرىلەتىنى ايتىلادى. سونداي-اق، شاريعاتتا تالاق ەتۋ بيلىگى ەر ادامدا ەكەنى كورسەتىلگەن. الايدا بەلگىلى ءبىر سەبەپتەر بويىنشا ايەل قازيعا شاعىمدانۋى ارقىلى دا كۇيەۋىنەن اجىراسا الادى.
«ايەل مىنا جاعدايلاردا اجىراسا الادى:
1. كۇيەۋى بەلسىزدىك، سپيد سەكىلدى ايىقپاس قاتەرلى دەرتكە شالدىققاندا؛
2. ەرى ايەلىنە ءناپاقا تاۋىپ بەرە الماعان جاعدايدا؛
3. كۇيەۋى وتباسىن سەبەپسىز ۇزاق مەرزىمگە تاستاپ كەتكەن جاعدايدا؛
4. ەرى ايەلىن ۇدايى دەنەسىنە ءىز قالدىراتىنداي ۇرىپ-سوعاتىن بولسا؛
5. ەرى ءتورت اي نەمەسە ودان دا كوپ ۋاقىت ايەلىنە جاقىنداماۋعا انت ءىشىپ، سول ۋاقىت ارالىعىندا مۇلدەم جاقىندامايتىن بولسا؛
6. ەرى ايەلىن «زينا جاسادى» دەپ نەمەسە «مىناۋ مەنىڭ بالام ەمەس» دەپ ايىپتاپ، ءىس قازيدىڭ قۇزىرىندا قارالىپ، قازي ءبىر-بىرىنە لاعىنەت ايتقىزعاندا؛
7. ەرى ايەلىن قاراۋسىز قالدىرىپ، ايەلىنە تالاق بەرمەستەن سەبەپسىز ۇزاق ۋاقىت اۋرەلەسە»، - دەلىنگەن ق م د ب سايتىندا.
«تالاق ايتۋ» قازاق تانىمىنا ساي ما؟
ەتنوگرافيالىق مالىمەتتەرگە، ح. ارعىنبايەۆتىڭ ەڭبەكتەرىنە سۇيەنسەك، قازاق حالقى قىزدارىن 13-14 جاسىندا ۇزاتقان، ال ەر بالالاردى 15-16 جاسىندا «باليعات جاسىنا جەتتى» دەگەن ەسەپپەن ۇيلەندىرە باستاعان.
قۇرالاي باۋدياروۆانىڭ ەڭبەگىندە كورشىلەس قىرعىزدار قىزدارىن 13-15 جاستا قۇتتى ورنىنا قوندىرعانى، ال تۇرىكمەندەر 12-13 جاسىندا ۇزاتقانى كەلتىرىلگەن. قازاق حالقىندا ءدام-تۇزى جاراسپاي ەكىگە كەتكىسى كەلگەن ەكى جاس قالاي اجىراسقان، بۇل جاعدايدا قانداي امال قولدانىلعان؟ ەتنوگرافتىڭ سوزىنشە، قازاقتا «تالاق» بولعان.
«قازاقتا «تالاق» بولعان. ونى نەگىزىنەن ەر ادامدار ايتقان، مولدانىڭ الدىنا بارىپ 3 رەت «تالاق» دەگەن. نەكەگە وتىرۋ، تالاق تا شاريعات بويىنشا جاسالعان»، - دەيدى ەتنوگراف مەرۋەرت ەگىزبايەۆا.
ايتا كەتەيىك، Ranking.kz مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، 2022-جىلعى قاڭتار مەن ماۋسىم ارالىعىندا قازاقستاندا 55,1 مىڭ جۇپ نەكە قيعان. بىلتىرمەن سالىستىرعاندا، بۇل 15,2 پايىزعا از. ال بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا اجىراسقاندار سانى 9 مىڭ بولعان، بىلتىرمەن سالىستىرعاندا، 5 پايىزعا تومەندەگەن. قالالاردا اجىراسۋ دەرەگى 3,1 پايىزعا، ياعني 7,1 مىڭعا دەيىن، اۋىلداردا 11,8 پايىزعا، ياعني 1,9 مىڭعا دەيىن قىسقارعان.
ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن اجىراسۋعا ءبىر سەبەپ وتباسىلىق كيكىلجىڭ ەكەنىن، ەنەنىڭ بالاسىن كەلىننەن قىزعانۋى تۋرالى ماتەريال جاريالاعان بولاتىنبىز.
