تۇڭعىش بالانى اتا-اجەسىنە بەرۋ دۇرىس پا؟
كەيىن ول «كەمپىر-شالدىڭ بالاسى» اتانىپ، اتا-اجەسىن اتا-اناسىنداي قابىلداپ، تۋعان اكە-شەشەسىنەن جەرىنىپ، ولاردى مويىنداماي جاتادى. اتا-انا دا بالاعا اعا-جەڭگەسى سەكىلدى كورىنىپ، جىلۋلىق، مەيىرىم كورسەتە المايدى. بۇل - كەيىنگى كەزدە ءۇزىلىپ قالىپ جاتسا دا، ءالى كۇنگە كەزدەسەتىن وتباسى ينستيتۋتىنداعى، بالا تاربيەسىندەگى ايتۋلى ماسەلەنىڭ ءبىرى.
Massaget.kz ءتىلشىسى پسيحولوگتار ءمولدىر توقجانوۆامەن جانە اسەم ىلەسبايمەن سۇحباتتاسىپ، بۇل ءۇردىس زاماناۋي قوعامعا قانشالىق ساي كەلەتىنىن سۇرادى.
كەيىن رەنىش پايدا بولادى...
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بالانى تۇبەگەيلى الىستاتىپ جىبەرۋ دۇرىس ەمەس. بۇل بالاعا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا اۋىر سوققى بولۋى مۇمكىن.
«بالانى اتا-اجەسىنە تۇبەگەيلى بەرۋ دۇرىس ەمەس. بالا اتا-اجەسىنىڭ جانىندا بولسا دا، اتا-اناسىنىڭ قولىنان ۇستاپ ءجۇرۋدى ارماندايدى. كەيىن بالادا رەنىش پايدا بولادى. ءبىر بالا اتا-اجەسىندە، ءبىر بالا اتا-اناسىندا بولسا، بالادا «اكە- شەشەممەن تۇرادى، جولى بولدى» دەگەن سەكىلدى ويلار پايدا بولادى. اركىم ءوزىنىڭ اتا-اناسىنىڭ جانىندا باقىتتى»، - دەيدى ءمولدىر توقجانوۆا.
ءمولدىر توقجانوۆا قازىرگى زامان مەن بۇرىنعى زامان مۇلدە بولەك ەكەنىن ايتىپ، بۇل بالا تاربيەسىنە دە اسەر ەتەتىنىن جەتكىزدى.
«اتا-اجەلەردىڭ زامانى مۇلدە بولەك. اتا-اجەمەن بالانىڭ اشىلىپ ايتاتىن اڭگىمەسى دە بولمايدى. سەبەبى اجەلەر كوبىنە بالانى تۇسىنبەي جاتادى، قانداي مۋلتفيلم كورىپ وتىر، قانداي ويىن ويناپ وتىر، ونى دا بىلمەيدى. ول تۋرالى ديالوگ قۇرۋ وتە قيىن. سەبەبى قازىر زامان بولەك. اتا-اجە تۇرماق اتا-انا دا قازىرگى زامانعا، تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا ۇلگەرمەي جاتادى. ءبىراز ۋاقىت اتا-اجەسىنىڭ جانىندا بولعان جاقسى. مىسالى، دەمالىس كۇندەرىندە. سەبەبى تەمپەرامەنتتەرى بىردەي. بالا دا، اتا-اجە دە ەشقايدا اسىقپايدى. اتا-انا ۇلگەرمەگەندە، اتا-اجەنىڭ قاسىندا بولسا، بالادا جان تىنىشتىعى ورنايدى»، - دەيدى ول.
سەپاراتسيانى دۇرىس ءتۇسىنىپ ءجۇرمىز بە؟
قازىر «سەپاراتسيا» دەگەن تۇسىنىك بەلەڭ الىپ بارادى. ياعني اتا-انادان ءبولىنۋ پروتسەسى. ال پسيحولوگ مۇنى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋ دەپ ءتۇسىنۋ دۇرىس بولاتىنىن ايتتى.
«اتا-انادان ءبولىنۋ دەگەن دۇرىس ەمەس. تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋ دەگەن نارسە بار. 10-12 جاسقا كەلگەن كەزدە بالا قالاسا دا، قالاماسا دا تۇلعا رەتىندە قالىپتاسا باستايدى. توسەگىن ايىرۋ، ومىراۋدان شىعارۋ دەگەن نارسەلەر بار. بالانى ادەتتە ەكى جاستان باستاپ ومىراۋدان شىعارادى. ءۇش جاسىنا دەيىن توسەگىن بولەمىز. ءبىراق بۇل رۋحاني تۇرعىدا ءبولىنۋ ەمەس. بۇل تەك فيزيكالىق تۇرعىدا بالاعا ءوزىنىڭ ومىردە ورنى بارىن، اتا-انا بولەك ادام ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ. وسى رۋحاني بايلانىستى دۇرىس ۇستاي الساق، بالا تابيعي تۇردە ءوزى بولىنە باستايدى. بالاعا «ءبولىنۋىڭ كەرەك» دەي بەرسەڭ، «مەنەن قۇتىلعىسى كەلەدى» دەپ تۇسىنەدى. بۇل دۇرىس ەمەس. بالانى سىيلاپ، شەكاراسىن ايقىنداي بىلسەك، تۇلعا بولىپ قالىپتاسىپ، ۋاقىتى كەلگەندە، ءوزى بولىنەدى»، - دەدى پسيحولوگ.
گەنوگرامما نەمەسە اركىمنىڭ ءوز ورنى
ال پسيحولوگ اسەم ىلەسبايدىڭ سوزىنشە، وتباسىندا اركىمنىڭ ءوز ورنى بار، بۇل الگوريتم بۇزىلماۋى شارت.
«پسيحولوگيادا «گەنوگرامما» دەگەن تۇسىنىك بار. وسىعان سايكەس، بالا - اتا-انا - باۋىرلارى - اتا-اجەسى. بۇل الگوريتمدە اركىم ءوز قىزمەتىن، ءرولىن ورىنداۋى قاجەت جانە ءبىر-ءبىرىنىڭ ورنىن باسپاۋى كەرەك. ورنىن باسسا، الگوريتم بۇزىلادى. سول سەكىلدى اتا-اجە اتا-انانىڭ ورنىن باسا المايدى. ءبىراق اتا-اجە بالا ومىرىندە ەرەكشە ورىن الادى. ولار دانا، قازىنا، بىلگەنى، كورگەنى كوپ. ءبارىن بالاعا ۇيرەتەدى. اتا-اجەمەن وسكەن بالا وتە مەيىرىمدى بولىپ وسەدى»، - دەپ ءتۇسىندىردى مامان.
پسيحولوگ اسەم ىلەسبايدىڭ ايتۋىنشا، ءۇش جاستان كەيىن بالامەن قارىم-قاتىناس اسا ماڭىزدى سانالادى. سەبەبى بۇل ونىڭ بولاشاعىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
«اتا-اجە اتا-انانىڭ ورنىن باسسا، ونىڭ پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دامۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. پسيحولوگيادا «پسيحولوگيالىق سەپاراتسيا» دەگەن نارسە بار. بالا ءۇش جاستان كەيىن اناسىنان اجىرايدى، قوعامعا ارالاسادى، بالاباقشاعا بارادى. ءۇش جاسقا دەيىن جالعىز قالماۋى كەرەك. اتا-اناسىمەن بولۋى قاجەت. جالعىز قالسا، تۇلعا بولىپ قالىپتاسقاندا، ماسەلەلەر تۋىنداۋى مۇمكىن. اتا-انا وسى كەزدە ءتۇرلى سەبەپپەن بالانى اتا-اجەسىنە تاستاسا، بالانىڭ پسيحولوگياسىندا ەرەكشەلىكتەر بولادى: كوپ كوڭىل ءبولىنۋىن تالاپ ەتەدى، كۇيگەلەك بولادى، تىنىمسىز بولادى. بالا اناسىنىڭ قاسىندا ۇيىقتاپ، اناسىنىڭ قاسىندا ويانۋى قاجەت. بالا اناسى قاسىندا ەكەنىن سەزىنۋى كەرەك. بۇل نارسە بولماسا، بالادا سەنىم قالىپتاسپايدى. بالا ساناسىندا «انام كەتىپ قالسا، كىمگە سەنەمىن؟» دەگەن نارسە تۋىنداپ، اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى سەنىم دۇرىس جۇزەگە اسپايدى»، - دەيدى اسەم ىلەسباي.
ومىردە ءتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان اتا-انا بالانى كەيىن ءوز باۋىرىنا باسقىسى كەلسە، ەكى جاقتان دا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا بۇل قادامعا دايىن بولماۋ نەمەسە سالقىندىق ساقتالۋى ابدەن مۇمكىن. پسيحولوگ اسەم ىلەسباي وسى جايتتى ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«بالادا كىشكەنتاي كەزىنەن سەنىم قالىپتاسپايدى. سەنىم بولماعان سوڭ بالا اشىلمايدى. پسيحولوگيالىق تۇرعىدا اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى قىزىل ءجىپ ءۇزىلىپ قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءۇش جاسقا دەيىنگى كەزەڭ وتە ماڭىزدى. ءبىر اپتاعا قالدىرسا دا، ول ۋاقىتتىڭ ورنىن تولتىرۋ قاجەت. بالا وتە سەزىمتال بولادى. ءتۇرلى جاعداي بولادى. اتا-اجەسىنە تاستاسا دا، كەيىن اتا-انا بالامەن 30 مينۋت ساپالى ۋاقىت وتكىزۋى كەرەك. بۇل ءبىر كۇننىڭ ورنىن تولتىرادى. ال ۇزاق ۋاقىت بولماسا، ءبىر كۇن بويى شارۋانىڭ ءبارىن ىسىرىپ تاستاپ، تەلەفون، Instagram-سىز بالامەن ۋاقىت وتكىزۋ كەرەك»، - دەپ تۇيىندەدى ول.
اتا-انا بالاعا قانداي جاقسىلىق تىلەسە، اتا-اجە دە سونداي جاقسىلىق تىلەيدى، ەشقاشان جاماندىق تىلەمەيتىنى تۇسىنىكتى جايت. الايدا قازىر قوعام دا، تۇسىنىك تە وزگەرگەنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان بالا تاربيەسىندە ءاربىر نارسەگە مۇقيات بولعان ارتىق ەتپەيدى.
