ەرتەدە قازاق بالالارىنىڭ شاش جانە كيىم ۇلگىسى قانداي بولعان؟

بالا دۇنيەگە كەلگەننەن باستاپ، جاقىن-دوس اراسىنان ءسۇيىنشى سۇراپ، بالاعا باسىرە اتاعان. قازاق بالاسىنىڭ تاربيەسىنە، كيىم كيىسىنە، كاسىبى مەن وينىنا دا اسا ءمان بەرگەن.

Massaget.kz ءتىلشىسى ەرتەدەگى قازاق بالالارىنىڭ بەينەسىنە شولۋ جاسادى.

دۋدين س. م. قازاقستان، سەمەي، 1899

شاش الۋ

بالالاردا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن جىنىستىق ايىرماشىلىقتار اسا بايقالماعان. قازاقتا بالا ءبىر جاسقا تولعاندا شاشقا ەرەكشە كوڭىل بولە باستاعان. ۇلدارعا ايدار قويسا، قىزدارعا تۇلىم قويعان. ءبىراق بۇل ءومىر بويىنا قويىلعان شاش ۇلگىسى ەمەس، كوبىنە بالا بەسكە كەلگەندە سۇندەتكە وتىرعىزىپ، قىزداردىڭ قۇلاعىنا سىرعا تاعىپ، شاشتارىن الادى. قازاق شاش العاندا دا، تۇلىم مەن ايدار قويعاندا دا جۇرتتى شاقىرىپ، جيىن وتكىزگەن.

بالانىڭ العاشقى شاشىن الۋعا اۋىل ۇلكەندەرى مەن دانالارىن شاقىرعان. ءتىپتى شاش الاتىن ۇستاراعا اسا ءمان بەرگەن.

«قارىن شاشتى ەكىنىڭ ءبىرى الا بەرمەيدى. ءسابيدىڭ شاشىن العاش رەت اتالاس تۋىستاردىڭ ىشىندەگى نەمەسە اۋىلداعى كوپتى كورگەن قاريا الۋى قاجەت. بالانىڭ شاشىنا ءبىرىنشى كىمنىڭ قولى تيسە، ءسابي سونىڭ مىنەزىنە ۇقسايدى دەپ ىرىمداعان»، - دەيدى ەتنوگراف بولات بوپاي ۇلى.

دۋدين س. م. قازاقستان، سەمەي، 1899

كەي دەرەكتەردە قىز بالانىڭ شاشىن 7-8 جاسقا دەيىن العانى ايتىلادى. كەيىن تۇلىمىن ورىمگە قوسا باستاعان. شاش ءورىمىن جوعارى جانە تومەنگى بولىككە ءبولىپ، ۇساق-ۇساق ەتىپ ورگەن.

دۋدين س. م. قازاقستان، سەمەي، 1899

كيىم

بالالاردىڭ كيىمدەرى جاسى مەن جىنىسىنا، وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراي، ال شاش ۇلگىلەرى مەن اشەكەيلەر ءومىر سالتىمەن ەرەكشەلەندى.

ءسابي تۋىلعاننان ءبىر جاسىنا دەيىن جىنىستىق ەرەكشەلىگىنە قاراپ كيىندىرمەگەن، تەك قىرقىنان شىققاندا ءيت كويلەك كيگىزگەن.

بالالار اراسىنداعى جىنىستىق ەرەكشەلىك 7-11 جاس ارالىعىندا بايقالعان. قىزدار قاراپايىم زەرگەرلىك بۇيىمدار - سىرعالار مەن جالپاق بىلەزىكتەردى تاعىپ، كوبىنە ۇكىسى بار تاقيا، تەلپەك، كەپەش نەمەسە تەرىدەن جاسالعان جىلى بورىك كيە باستاعان. ءاربىر قىزدىڭ كامزولى مەن جەڭسىزى كەستەلەنگەن جانە ورىلگەن، ول تيىندار مەن كەستەلەرمەن بەزەندىرىلگەن.

كاسىپ

قازاقتار 13-15 جاستاعى بالالاردى ەرەسەك دەپ ساناپ، قوعامدىق جينالىستارعا قاتىسۋعا، شارۋاشىلىق جانە وندىرىستىك جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋعا رۇقسات ەتكەن.

ەر بالانى ەرتەدەن اتقا وتىرعىزىپ، ەڭبەككە ارالاستىرعان. ماسەلەن بالالار قوزى باققان، ال كەيبىرى ءتىپتى ۇساق- تۇيەك ساتقان. سونداي- اق، زەرگەرلىككە، ساياتشىلىققا باۋلىعان.

دۋدين س. م. قازاقستان، سەمەي، 1899

ال قىزدارعا كيىز توقىپ، كيىم تىگۋ كاسىبىن ۇيرەتكەن.

دۋدين س. م. قازاقستان، سەمەي، 1899

ويىن تۇرلەرى

ەرتەدە بالالار ويىنى تەك اسىق، اقسۇيەكپەن شەكتەلمەگەن. ويىننىڭ كوبى زامانعا ساي باتىرلاردى دارىپتەۋدەن تۋىنداعان. ودان باسقا، اڭعا، مالعا، ءتۇرلى زات اتاۋلارىنا بايلانىستى، سونداي-اق، زەرەكتىلىكتى، ەپتىلىكتى جانە يكەمدىلىكتى دامىتاتىن ويىندار بولعان. مىسالى: اقسەرەك- كوكسە- رەك، اڭشىلار، اڭشىلار مەن قوياندار، كىرپىشە قارعۋ، قاس-قۇلاق، ورداعى قاسقىر. الارمان، اساۋ كوك، سوقىر-تەكە، جەمەكىل، ورامال تاستاۋ، ايگولەك، اتقۋما، قارامىرزا، تەڭ كوتەرۋ، تىمپي-تىمپي.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى