قازاق بالانى نەگە قىرقىنان شىعارادى؟

ماماننىڭ ايتۋىنشا، قازاقتىڭ بالانى قىرقىنان شىعارۋ ءداستۇرى وتە ەرتە زامانداردان باستاۋ الادى.

«جاڭا تۋعان ءسابيدى 40 كۇن تولعاندا اۋىل انالارى جينالىپ، ءبىر اقسارباس ەركەك توقتىنى تويعا ارناپ شالىپ، مول داستارحان جايادى. ۇل بالانى 40 نە 41 كۇنگە، ال قىز بالانى 37 نە 39 كۇن تولعاندا «قىرقىنان شىعارۋ» ىرىمىن وتكىزەدى. قىز بالا ۇل بالاعا قاراعاندا تەز شيرايدى. ۇل بالا باياۋ شيرايدى. قىز بالا 9 جاسىندا، ۇل بالا 12 جاسىندا باليعاتقا تولاتىنى سودان»، - دەيدى ول.

ەتنوگراف بالانى نەگە قىرقىنان شىعاراتىنىن ءتۇسىندىردى. بۇعان عىلىمي جاۋاپ تا بار ەكەن.

«جالپى العاندا بالانى قىرقىنان شىعارۋدىڭ كەرەمەت عىلىمدىق جانە فيلوسوفيالىق تانىمى بار. جاڭا تۋعان بالانىڭ موينى 40 كۇندە بەكيدى، ەڭبەگى 40 كۇندە قاتايادى. 40 كۇندە بالا تولىق قارا قۇلاقتانادى. بالا تۋعان ۇيگە تۇندە تاڭ اتقانشا 40 كۇن شىراق جاعىپ قويادى. ول ءبىر جاعى قاۋىپ- قاتەردەن ساقتاسا، ەندى ءبىر جاعى ءومىر بويى جارىعى سونبەسىن دەگەن ىرىم. وتتاي مازداپ ءوسسىن دەگەن جاقسى ىرىمى. بوسانعان انانىڭ دا بەلى 40 كۇندە قالپىنا كەلەدى، 40 كۇندە تولىق قول- اياعىن باۋىرىنا الادى. قالجا جەپ قالجىراعانى باسىلادى. قازاق وسىنداي ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ بالانى قىرقىنان شىعارۋ دەگەن وتە تاماشا، كەرەمەت ماڭىزى بار ءداستۇر-سالتتى جاساعان»، - دەيدى ول.

بولات بوپاي ۇلىنىڭ سوزىنشە، قازاق ىرىمىندا بالانى قىرقىنان شىعارۋ تويىنا كوبىنە ايەلدەر، قىز-كەلىنشەكتەر قاتىسادى.

«الدىمەن كۇمىس تەگەنە نەمەسە اعاش، بولماسا سىرلى تەگەنەگە كۇمىس جۇزىك، بىلەزىك، سىرعا، القا سىندى زەرگەرلىك بۇيىمدار سالىپ، ونىڭ ۇستىنە 40 ايەل 40 قاسىق سۋ قۇيادى. ءار ايەل سۋدى ىدىسقا قۇيار بۇرىن داۋىستاپ ءۇش جاقسى تىلەك ايتادى. مىسالى، «ءومىرلى بول»، «ونەرلى بول»، «وركەندى بول» دەگەن ءتارىزدى. 40 انانىڭ بالاعا ارناپ ايتقان تىلەگى اياقتاپ، بالانى جۋىندىراتىنداي بولعاندا، بالانىڭ كىندىك اناسى بالانى سول سۋمەن تولىق شومىلدىرادى. سۋ بالانىڭ بارلىق دەنەسىنە جۇعۋى كەرەك. تولىق جۋىلماسا، كەيىن بالاعا شىلدە قوتىر شىققىش بولىپ قالادى دەپ سەنگەن»، - دەيدى بولات بوپاي ۇلى.

ونىڭ ايتۋىنشا، بالانى قىرقىنان شىعارار الدىندا ونىڭ 40 كۇن كيگەن «ءيت جەيدەسىن» شەشۋ ءراسىمىن دە وتەيدى. ول جەيدەگە تاتتىلەر، قۇرت، ىرىمشىك ءتۇيىپ، ءبىر جۋاس ءيتتىڭ موينىنا بايلاپ قويا بەرەدى.

«ول ءيتتى بالالار قۋىپ ءجۇرىپ ۇستاپ الىپ، الگى يتتەن جەيدەنى شەشىپ الىپ، ىشىندەگى داندەردى ءبولىسىپ جەيدى. سوسىن يتجەيدەنى ۇلكەندەرگە اكەلىپ بەرەدى. ول جەيدەنى سول اۋىلدا بالا كوتەرە الماي جۇرگەن جاس كەلىن بولسا، سوعان بەرەدى. ول جەيدەنى 40 كۇن باسىنا جاستاپ جاتسا، بالا كوتەرەدى دەپ ىرىم ەتەدى. ال ونداي جاعداي جوق بولسا، يتجەيدەنى بالانىڭ اكەسى تازا ساندىققا سالىپ ساقتايدى، الىس ساپار العاندا، جورىققا شىققاندا، اڭ اۋلاعاندا، داۋعا، جاۋعا بارعاندا تۇمار ەتىپ، وڭ جاق قولتىعىنا تىعىپ الىپ جۇرەدى، «سول كەزدە جولىم بولادى» دەپ سەنگەن. 40 كۇن پەرىشتە كۇزەتكەن جەيدە كيەلى دەپ ىرىمدايدى»، - دەيدى ول.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى