ءماھر دەگەن نە جانە ونى نە ءۇشىن سۇرايدى؟

نەكە قيار الدىندا كۇيەۋ جىگىت قالىڭدىعىنا بەلگىلى مولشەردە سىي تولەۋى كەرەك. ءماھر مولشەرى قانداي؟ ول قالاي تولەنۋى كەرەك جانە ونىڭ قانداي تۇرلەرى بار؟

بۇل تۋرالى Massaget.kz ءتىلشىسى ماتەريالىندا.

ءماھر - نەكە قيعاندا ايەلگە بەرىلەتىن سىي. ول ايەلدىڭ مۇلكى سانالادى، وعان ەشكىمنىڭ قول سۇعۋعا قۇقى جوق. ءبىراق ءماھر ءۋاجىپ سانالادى، ياعني نەكە شارتتارىنان ەمەس، نەكە ءماھردى اتاماي-اق، قيىلا بەرەدى.

«ءماھر - ەر ادامنىڭ قالىڭدىعىنا جاسايتىن سىيلىعى. ول كەيبىرەۋلەر ويلاعانداي قالىڭدىقتىڭ قۇنى نەمەسە اقىسى ەمەس. ەر ادام ءماھردى بەرىپ، قالىڭدىقتى مەنشىگى سياقتى ساتىپ الىپ جاتقان جوق. كەرىسىنشە، ءماھر ەر-ازاماتتىڭ ايەل ادامعا دەگەن مۇقتاجدىعىن بىلدىرەدى، ونىڭ بولاشاق قالىڭدىعىنا شىنايى سەزىمىن كورسەتەدى. كۇيەۋ جىگىت قالىڭدىعىنا بەلگىلى ءبىر مولشەردە سىيلىق جاسايدى»، - دەلىنگەن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىندا.

ءماھر قۇنى

حانافي ءمازحابى بويىنشا، ءماھر قۇنى - 10 ديرحام كۇمىس اقشا. ءبىر ديرحام - 14 كارات نەمەسە 3 گرام كۇمىس، سوندا جالپى 32 گرام كۇمىس، 4 گرام التىن، شامامەن 60-100 مىڭ تەڭگە. بۇل ماھرگە تاعايىندالاتىن از مولشەر، ال ونىڭ شەگى جوق. ەگەر قالىڭدىق 10 ديرحامنان از اقشا نەمەسە سىيلىق سۇراسا، كۇيەۋ جىگىت 10 ديرحامعا تولتىرىپ بەرۋى كەرەك. يمام قۇدۋريدىڭ «ءال- كيتابىندا» ەگەر ايەل 5 ديرحام تۇراتىن جۇزىك سۇراسا، كۇيەۋى سۇراعان جۇزىگىمەن قوسا، 5 ديرحامىن قوسىپ بەرۋ كەرەك دەلىنگەن.

ءبىراق ءدىنتانۋشى ابدۋسامات قاسىم مۇحاممەد پايعامباردىڭ «ايەلدەردىڭ ەڭ حايىرلىسى - ءماھرى جەڭىل بولعانى» ءسوزىن كەلتىرىپ، «پاتەر»، «كولىك» دەپ ءماھرىن شارىقتاتپاعانى دۇرىس دەيدى. ول، اسىرەسە، كەڭ ەتەك جايعان «قالىڭمال» ءداستۇرىن بارىنشا جەڭىلدەتكەن دۇرىس دەپ سانايدى.

سونداي-اق، جىگىت پەن قىز كەلىسە وتىرىپ، «قالىڭمالدى» ءماھر دەپ اتاۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ال قىز ءماھر مولشەرىن ازايتا نەمەسە مۇلدە ودان باس تارتا الادى. مۇنداي جاعدايدا ەر ادامنان ءماھر بەرۋ پارىزى الىنادى. بۇل تۋرالى باۋىرجان ءابدۋالىنىڭ «وتباسى عىلىمحالى: ءماھر ماسەلەسى» دارىسىندە ايتىلعان.

ءماھر ايەلدىڭ كەلىسىمىنە قاراي، اقشا نەمەسە زات بولۋى دا مۇمكىن. ءماھردىڭ ماڭىزى تۋرالى قۇراندا («نيسا» سۇرەسى، 24-ايات) باياندالادى. ءماھر قالىڭدىققا بەرىلەتىن ءتۇرلى باعاداعى قۇن عانا ەمەس، كەرىسىنشە قوعامداعى ايەلدىڭ بەدەلى جانە اقىسى سانالاتىن سىياقى. يسلامنان بۇرىنعى داۋىردە ارابتاردا «ءنيھلا» دەپ اتالاتىن قىزدىڭ قۇنى بەرىلەتىن بولعان. ونى تەك قىزدىڭ وكىلدەرى الاتىن. ال يسلامدا ايەل ادام ءماھردىڭ قۇنىن ءوزى بەلگىلەپ، ءوزى جۇمسايدى. «ولاردىڭ بىرىنە (ايەلدەرگە) جۇك-جۇك ءماھر بەرسەڭدەر دە ودان بىردە-ءبىر نارسەنى كەرى الماڭدار» («نيسا» سۇرەسى، 20-ايات).

ءماھر تۇرلەرى

ءماھر ءمۋعاججال - نەكە قيۋ بارىسىندا، ۋاقىتىلى بەرىلگەن ءماھر ءتۇرى.

ءماھر ءمۋ'اججال - ەكەۋارا كەلىسىپ، سىيدى بولاشاقتا بەرۋدى جوسپارلاۋ، ۋاقىتى كەيىنگە قالعا ءماھر ءتۇرى. ءبىراق ءماھر ناقتى كۇنگە بەلگىلەنسە، كەلىسىلگەن كۇنى بەرىلۋ كەرەك. شاريعاتتا ەرلى-زايىپتى اراسىندا ءماھر بەرۋ كۇنىن سوزۋعا رۇقسات ەتىلگەن، ءبىراق اجىراسقان نە ەرلى-زايىپتىنىڭ بىرەۋى ومىردەن وزسا، وندا ۋاقىتىن كەيىنگە قادىرۋعا بولمايدى. اجىراسقان بولسا، سول كۇنى، ال ايەلدىڭ كۇيەۋى قايتىس بولسا، ونىڭ مۇلكى ءماھر رەتىندە ايەلىنە قالۋى كەرەك.

ءماھر تۋرالى قۇراندا بىلاي دەلىنگەن:

«...ولارعا نەكەلەسۋ شارتىمەن ءتيىستى مالىن تولەڭدەر» («نيسا» سۇرەسى، 24-ايات). «ايەلدەردىڭ ماھرلەرىن ىقىلاسپەن بەرىڭدەر. ەگەر ايەلدەر ءوز ەرىكتەرىمەن سەندەرگە ءماھردىڭ ءبىر بولىگىن بەرسە، ودان ءسىڭىمدى تۇردە جەڭدەر» («نيسا» سۇرەسى، 4-ايات).

يسلام دىنىندە ايەل ادامعا ءوز ومىرىندە ۇلكەن ماڭىزعا يە بولاتىن تۇرمىس قۇرۋ ماسەلەسىندە وعان تەڭ قۇقىقتار بەرەدى. ءماھر - سونىڭ ءبىر كورىنىسى. سونداي-اق، ول ادال نەكەنىڭ بەلگىسى. ەرتەدە ءماھر ايەلگە كۇيەۋىمەن اجىراسىپ نەمەسە كۇيەۋى قايتىس بولعان جاعدايدا ءوزىن اسىراۋعا كومەك بولعان.

ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن ماھرگە قىمبات كولىك سۇراعان قىزدىڭ وقيعاسى جەلىدە داۋ تۋعىزعانىن جازعان ەدىك.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى