ەرتەدە كەلىسىمسىز قىز الىپ قاشقاندارعا قانداي جازا قولدانىلعان؟
تاريحتا كەلىسىممەن قىز الىپ قاشۋ وقيعاسى كوپ كەزدەسەدى. اتاقتى قالقامان مەن مامىر تاريحى - سونىڭ دالەلى.
قالقامان مەن مامىر ءبىر-ءبىرىن ءسۇيىپ، ەلدەن جىراق كەتكەن. الايدا ەكەۋىنىڭ ءبىر رۋدان شىققانىنا بايلانىستى مامىر ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن. ال قالقامان ەلدى تاستاپ كەتەدى.
قازىر قىز الىپ قاشۋ زاڭمەن قۋدالانادى. ال ەرتەدە قالاي بولعان؟
Massaget.kz ءتىلشىسى ەتنوگراف بۇلبۇل كاپ قىزىمەن سۇحباتتاستى.
ەرتەدەگى قىز الىپ قاشۋ ءداستۇرى
ەتنوگراف بۇلبۇل كاپ قىزىنىڭ پىكىرىنشە، بۇرىن قىزدى ەكى سەبەپپەن الىپ قاشقان.
«قىز الىپ قاشۋ ءداستۇرى ەرتەدەن بولعان، وعان ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. بۇل جەردە ءبىر ماسەلە - ەشقاشان ءبىرجاقتى كەلىسىم بولماۋى، قىزدى قىز بەن جىگىتتىڭ ءوزارا كەلىسىمى بويىنشا الىپ قاشقان. نەگە الىپ قاشادى؟ قىز بەن جىگىت كەلىسەدى، ءبىراق اكە-شەشەسى قارسى بولادى. بۇل - ءبىرىنشى جاعداي. ەكىنشى جاعداي - قىزعا باسقا جاقتان قۇدا ءتۇسىپ، قالىڭ مالىن تولەپ قويىپ، ءبىراق قىز قارسى بولسا، باسقا جىگىتپەن كوڭىل قوسسا، ەكەۋى قاشىپ كەتكەن. بۇل قانشاما ەپوستىق جىرىمىزدا، قالقامان-مامىر، ەڭلىك-كەبەك تاريحىندا كورىنىس تابادى»، - دەدى بۇلبۇل كاپ قىزى.
قىز الىپ قاشقاندا، قانداي جازا قولدانىلعان؟
بۇلبۇل كاپ قىزى قىز الىپ قاشقاندا، ەڭ اۋىر جازا قولدانىلعانىن ايتتى.
«سالتىمىزعا، رۋىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلىنە تاڭبا سالدى» دەپ، ەڭ ۇلكەن جازا قولدانعان. ەڭ ۇلكەنى - ءولىم جازاسى. ونى رۋ بولىپ، ەل بولىپ جازالاعان. ءبىر جاعى نامىس بولعان. ۇلكەن ەكى رۋدىڭ كەلىسپەۋشىلىگى بولسا نەمەسە ادام ءولىمى بولسا، ات شاپان، ايىپپۇل تولەپ، ات مىنگىزىپ قۇتىلعان. قىز الىپ قاشۋ جازاسى ونداي نارسەمەن كەشىرىلمەگەن. تەك ءولىم جازاسى كۇتكەن. وندايلار ۇستالماعان جاعداي از. ءبارىبىر ەلدىڭ ءىشى. باسقا جازا بولماعان»، - دەيدى ەتنوگراف.
تەرىس باتا
ەرتەدە قىز الىپ قاشۋ ءداستۇرىنىڭ ءمانى، جولى، جازاسى مۇلدە وزگەشە بولعان. ەتنوگراف التاي، قوبدا بويى قازاقتارىندا كەزدەسەتىن ءبىر مىسالدى تىلگە تيەك ەتتى.
«تەرىس باتاسىن دا بەرگەن. تەرىس باتا العان، اتا-انانىڭ باتاسىن الماعان ادام ەشقاشان كوگەرمەيدى. بۇل داستۇرىمىزگە، سالتىمىزعا قارسى كەلگەن. قازىر قىزدىڭ كەلىسىمىنسىز، سىرتىنان تون ءپىشىپ، كەتىپ بارا جاتقان قىزدى كولىككە بۇكتەپ سالىپ الىپ قاشۋ، بارعاننان كەيىن» كەتىپ قالساڭ تەرىس باتامدى بەرەمىن، ۇستىمنەن اتتاپ كەت» دەۋ دۇرىس ەمەس. قازىرگى الىپ قاشۋ بۇرىنعىمەن ساي كەلمەيدى. التاي، قوبدا بەتىنىڭ قازاقتارىندا مىناداي بار. اكە-شەشەسىنىڭ جاعدايى كەلىسپەسە، قىز بەن جىگىت وزدەرى كەلىسىپ، ۇندەمەي كەتىپ قالادى. ارتىنان اكە-شەشەسىنەن كەشىرىم سۇراپ، قۇدالار جاق تىماعىن تاستايدى. قىز جاق باسكيىمىن كوتەرىپ، قايتارىپ بەرسە، «جارايدى قابىلدادىق» دەگەنى، قايتارىپ بەرمەسە، «قابىلدامادىق» دەگەنى»، - دەپ تۇيىندەدى ول.
ەسكە سالايىق، بۇعان دەيىن زاڭگەر ازامات بەككۋلوۆ، دانا اقادىل قىزى جانە زاڭ كونسۋلتانتتار پالاتاسىنىڭ مۇشەسى ابۋسەيت ەلەكەيەۆپەن سويلەسىپ، كەڭەستەرىن سۇراعان ەدى. زاڭگەرلەردىڭ پىكىرىنشە، قىزدى ەركىنەن تىس الىپ قاشسا، جىگىت قىلمىستىق كودەكستىڭ 125-بابىنا «ادام ۇرلاۋ» سايكەس جازالانادى.
