ايگىلى «التى جاسار الپامىس» فيلمى قالاي ءتۇسىرىلدى؟

كورگەن سايىن بۇرىن اڭعارماعان جاقسى ەپيزودتار، ءساتتى سيۋجەتتەر اشىلا بەرەدى. بيىل جارىق كورگەنىنە 47 جىل بولسا دا سول التى جاستاعى الپامىس ءالى كۇنگە دەيىن مەكتەپ جاسىنداعى بالالار مەن بارشا كورەرمەننىڭ سۇيىكتى كەيىپكەرى دەۋگە بولادى. ەندەشە، وقىرمان نازارىنا فيلم تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەردى ۇسىنامىز.

فيلمنىڭ شىعۋى

كينوتۋىندى العاش رەت ستۋدياعا 1975 -جىلى ماسكەۋلىك كينودراماتۋرگ روزا حۇسنۇتدينوۆانىڭ سەناريى بويىنشا «الپامىس يدەت ۆ شكولۋ» دەگەن اتپەن كەلەدى.

فيلم تۇسىرەر كەزدە بەلگىلى رەجيسسەر سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ ماسكەۋدەگى جوعارى كۋرستىڭ ەكىنشى كۋرسىن ءتامامداپ، «قازاق فيلمگە» تاجىريبەدەن وتۋگە كەلەدى. رەجيسسەر ابدوللا قارساقبايەۆ ستۋديانىڭ ۇزىن دالىزىنەن ستۋدەنت سەرىكتى كورە قالىپ، وعان وسى فيلم بويىنشا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ۇسىنىس بىلدىرەدى.

«مەنىڭ اتىم - قوجا»، «قيلى كەزەڭ»، «بەۋ، بالالار-اي!» فيلمدەرى ارقىلى ەسىمى ەلگە تانىس ابدوللا قارساقبايەۆ «التى جاسار الپامىسقا» كىرىسكەندە، جاعدايى اسا ماز بولماعان. شارۋاسى شاتقاياقتاپ، اينالاسىنىڭ تۇسىنبەستىگىنە دۋشار بولىپ جۇرگەن كەزى بولاتىن. سودان دا شىعار، ابەكەڭ «الپامىستى» تۇسىرۋگە قاتتى قۇلشىندى. كەيىپكەرلەر تاڭداۋدا دا، سيۋجەتتەر كومپوزيتسياسىن ۇيلەستىرۋدە دە بەلسەندى بولدى.

باستى كەيىپكەر

الپامىستىڭ ءرولىن ەرمەك تولەپبايەۆ سومدادى. ابدوللا قارساقبايەۆ ونى رەجيسسەر تۇراش ىبىرايەۆتىڭ «اق اۆتوموبيل» دەپ اتالاتىن قىسقا مەتراجدى فيلمىنەن كورىپ قالعان. رەجيسسەر ەرمەكتىڭ كوزىن قاتتى ۇناتقان. «كوزى تازا ەكەن. تاڭەرتەڭگى شىق ءتارىزدى. ەرمەكتىڭ بويىندا بالالىق نازىكتىك بار، اشىلىپ كەلە جاتقان گۇل سياقتى» دەپ ايتقان. ءسويتىپ، باس كەيىپكەردىڭ رولىنە ەرمەك تولەپبايەۆ بەكىتىلدى.

ودان كەيىن دە ەرمەك ۆ. پۇسىرمانوۆتىڭ «سەرەبريانىي روگ الاتاۋ»، س. رايبايەۆتىڭ «ءانشى ارالدىڭ قۇپياسى»، س. جارمۇحامەدوۆتىڭ «وتەلمەگەن پارىز» ا. گريگوريەۆتىڭ «ۆرەميا جيت» فيلمدەرىنە ءتۇستى.

ە. تولەپبايەۆ حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن، كەيىن قازاق مەملەكەتتىك زاڭ اكادەمياسىن بىتىرگەن. ءبىرتالاي جىل د. قونايەۆ اتىنداعى گۋمانيتارلىق ينستيتۋتتا جانە ەكونوميكا اكادەمياسىندا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. كەيىن جەكە كاسىپكەرلىككە بەت بۇرعان.

ەرمەك تولەپبايەۆ ءبىر سۇحباتىندا «كينو مەنىڭ بالالىعىمدى ۇرلادى» دەگەن ەكەن.

- قازىر ءوزىڭىز تۇسكەن فيلمدەردى كورىپ تۇراسىز با؟

- جوق. كوپتەن بەرى قاراعان ەمەسپىن. ءبىر ءتۇرلى… اۋىر.

- ءسىز ا. مياگكوۆ، ن. ارىنباساروۆا، ن. ۆارلەي، ا. ميرونوۆ، ت. ب. ك س ر و كينو ونەرىنىڭ جۇلدىزدارىمەن بىرگە ءجۇردىڭىز.

- ول كەزدە مەن كىشكەنتاي ەدىم عوي. ولارعا جۇلدىز دەپ قاراماپپىن. مەن ءۇشىن ولار دا كادىمگى ادامدار بولاتىن.

- «التى جاسار الپامىس» فيلمىندەگى ارىپتەسىڭىز ۇلان سارباسوۆ تا كورەرمەن جۇرەگىندە قالدى. «ول فيلمدە قاليحاندى ەمەس، ءوزىن وينادى» دەگەن پىكىر دە بار. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا…

- …ول ويناعان جوق، ءوزىن كورسەتتى. ويتكەنى، باسقاشا بولۋى مۇمكىن دە ەمەس ەدى.

- قىزىڭىزدى كينوعا تۇسۋگە شاقىرسا، جىبەرەر مە ەدىڭىز؟

- جوق، ەشقاشان. ول شىداي المايدى.

- كينوعا تۇسە ءجۇرىپ، بىرتە-بىرتە ودان جەرىنگەندەي سىڭاي بايقاتاسىز. نەلىكتەن؟

- ويتكەنى، كينو مەنىڭ بالالىعىمدى ۇرلادى. كينوعا ءتۇسۋ سالدارىنان مەندە بالالىق بولعان جوق. مەنىڭ قۇرداستارىم وينادى، جۇگىردى، دەمالدى. مەن ول كەزدە جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. قازىر ويلاپ وتىرسام، بالالىق شاقتا مەنىڭ ءوز ءومىرىم بولماپتى. مەن كەيىپكەرلەرىمنىڭ ءومىرىن كەشتىم. كينوعا ءتۇسۋدىڭ ەكى ءتۇرلى زاردابىن تارتتىم. بىرىنشىدەن، دۇرىستاپ وقي العان دا جوقپىن. ءارقاشان ءتۇسىرۋ الاڭىندا جۇرەتىنمىن. ەكىنشىدەن، وسە كەلە، ادامداردىڭ ءبارى تاني بەرەتىنى جالىقتىردى. ءبىرىنىڭ الدىندا سول الپامىس، سول نۇراش بولىپ ءجۇرۋ بىرتە-بىرتە مەنى قاتتى شارشاتتى. قىزىمنىڭ بالالىعىنىڭ باقىتتى بولۋىن قالايتىنىم سودان.

- سىنىپتاستارىڭىز ءسىزدى ءالى كۇنگە الپامىس دەپ اتايتىن بولار…

- مەكتەپتە ولارمەن الپامىس دەگەندەرى ءۇشىن توبەلەسكەن كەزدەرىم دە بولدى. ولار اتاعان سايىن، ءوزىمنىڭ الپامىس ەمەس ەكەنىمدى دالەلدەمەك بولىپ، شۋ شىعاراتىنمىن.

- سوندا كينو ونەرى ءسىزدىڭ ومىرىڭىزدەگى ءبىر كەزەڭ عانا بولىپ قالدى عوي؟

- سولاي شىعار. كينوعا ءتۇسۋدىڭ ماعان بەرگەن «سىيىنىڭ» ءبىرى - ءبىراز اۋرۋلار جابىستى. قاقاعان سۋىقتا جالاڭاشتانىپ، قاتتى ىستىقتا جالاڭباس ءجۇرىپ، سۋىق تيگىزىپ، كۇن وتكىزىپ دەگەندەي، ءبىراز اۋرۋلارمەن «دوس» بولىپ الىپپىن. ەگەر ابدوللا اعا بولماسا، كينوعا تۇسپەس تە ەدىم…

- كىشكەنتاي كەزىڭىزدە كىم بولۋدى ارمانداپ ەدىڭىز؟

- ۇلكەن ماشينالاردىڭ جۇرگىزۋشىسى بولعىم كەلەتىن. كورىپ تۇرسىز، ول ارمانىم ورىندالمادى، قازىر كومپيۋتەر مامانىمىن. كۇنى بويى كومپيۋتەرگە تەسىلىپ وتىرىپ، كەشكىسىن ۇيگە شارشاپ جەتەمىن دە… كينو كورۋگە ەش ۋاقىتىم بولماي قالادى...

ەسەي جەڭىس ۇلىنىڭ «سەندەر ءبارىڭ جاقسىسىڭدار، ادامدار!..» اتتى كىتابىنان.

ەكىنشى باستى كەيىپكەر

«مەنىڭ اتىم قوجاداعى» سۇلتان سياقتى بۇل فيلمدە دە ءبىر سوتقار وبراز بار. ول - وقۋعا ىنتاسىز بولسا دا، دوستىققا بەرىك قاليحان. رەجيسسەردىڭ وسى كەيىپكەردى فيلمگە قالاي تاڭداپ العانىنىڭ ءوزى ءبىر قىزىق.

قاليحاننىڭ ءرولىن ۇلان سارباسوۆ وينادى. وكىنىشكە قاراي، اكتەر ۇلان سارباسوۆ ومىردەن ەرتە وتسە دە ونىڭ تالانتى مەن وجەتتىلىگى ەل جادىندا جاقسى ساقتالعان.

كينورەجيسسەر سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ ەستەلىگىنەن:

قاليحان رولىندەگى ۇلاندى دا ابەكەڭ (ابدوللا قارساقبايەۆ) ءوزى تاپتى. بۇرىن ءبىر كورىپ قالعان ەكەن. مەنى «سارى» دەيتىن ەدى. ءبىر كۇنى: «ءاي، سارى، ءجۇر كەتتىك»، - دەدى. «قايدا؟». «ءجۇر، بارعاسىن كورەسىڭ». ەكەۋمىز ستۋديانىڭ ماشيناسىنا ءمىنىپ الىپ، الماتى-2 ۆوكزالىنىڭ باتىس جاعىنداعى جەر ۇيلەرگە كەلدىك. بالالار ويناپ ءجۇر. سولاردىڭ ورتاسىنداعى ۇلاندى قىرىق مينۋتتاي باقىلاپ تۇردىق. ۇلان ەرەگىسە بىلەتىن، ەرەگىستى ونەر دەپ بىلەتىن، وزگەنىڭ ەمەس، ءوزىنىڭ دەگەنىن ىستەيتىن قايسار بالا ەكەن. ءبىر كەزدە ۇلان شاماسى 10 جاسار بالامەن ويىنشىق مىلتىققا تالاستى. بەرمەي قويدى.

«قاليحانعا وسى مىنەز كەرەك. بايقاپ تۇرسىڭ با؟» دەدى ماعان ابەكەڭ. ەگەر ءبىز ۇلاننىڭ قاسىنا بارىپ، «وتىرشى، اڭگىمە ايتشى» دەسەك، بالا ەشتەڭە دە ايتپاس ەدى. ابەكەڭ سىرتتاي باقىلاپ- اق، ءوزىنىڭ بولاشاق كەيىپكەرىن ءدال جانە تەز تاڭدادى.

ءبىر وكىنشتىسى، سول ۇلاننىڭ ءومىرى كەيىن دۇرىس قالىپتاسقان جوق. 10-سىنىپتى بىتىرگەندە «توپ بولىپ ادام ولتىرۋگە قاتىستى» دەگەن ايىپ تاعىلىپ، سوتتالىپ كەتتى. قاسىنداعىلار بالەنىڭ ءبارىن ۇلانعا جاپقان سياقتى. قولتىراۋىننىڭ اۋزىنا كىر دەسەڭ دە تايسالمايتىن بالا ەدى عوي، ءتىپتى، ەرەگىسە كەلىپ، ونىڭ «مەن جاسادىم» دەۋى دە مۇمكىن عوي. تۇرمەدەن كەلگەسىن، ۇلان اسىلىپ ءولىپتى… مۇمكىن، ونىڭ مۇنداي ارەكەتكە بارۋىنا ءبىز دە كىنالى شىعارمىز. وبراز ءۇشىن جاساعان ارەكەتىمىز ومىرىنە زيان بولدى ما، كىم ءبىلسىن؟..

اسەت اقمولدانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان الىندى.

مۇنار اتا رولىنە العاشىندا اكتەر كەنەنباي قوجابەكوۆ ءتۇسۋى كەرەك بولعان. الايدا، ول ءوزىن لايىق كورمەي، ورنىنا اكتەر قانابەك بايسەيىتوۆتى ۇسىنعان.

اكتەر كەنەنباي قوجابەكوۆتىڭ ەستەلىگىنەن:

مەنى «التى جاسار الپامىس» فيلمىنە تۇسۋگە شاقىردى. سەناريدى وقىپ، كوڭىلىمە توقىپ، گريمدەلۋگە باردىم. كوپتى كورگەن، اۋىلدىڭ دانا قارتى، بۇرىنعى بالۋان شال بەينەسى كوز الدىما كەلدى. فيلمگە تۇسەر الدىندا گريمدەلىپ بولىپ، ايناعا قارادىم. سەناريدەگى دانا قاريا تۇلعاسىنا سىرت ءپىشىنىم عانا ەمەس، ىشكى جان دۇنيەم، وي سەزىمىم ۇيلەسپەيتىن سياقتى. شىعارا الماي كۇلكىگە قالام با دەپ قورقىپ، كۇدىكتەنە بەردىم. بۇل وبراز قانەكەمە (قانابەك بايسەيىتوۆ) كەلىپ تۇر دەگەن ويدا قالدىم. كەنەت اينادان بۇرىلىپ، جاپسىرعان ساقال- مۇرتىمدى جۇلىپ تاستاپ، كولياسكىمەن ءجۇرىپ كەتتىم. ماشيناما مىنەيىن دەپ جاتقاندا قالباڭداپ ابدوللا (رەجيسسەر) كەلدى.

- قايدا باراسىڭ، ەرتەڭ فيلمدى باستايمىز؟ - دەپ شىلبىردان ۇستاپ جىبەرمەدى.

- جوق، مەن بۇل وبرازعا كەلمەيمىن. جاساي المايمىن. بۇل ناعىز قانەكەڭنىڭ ءرولى، - دەپ شىنىمدى ايتتىم. قانەكەڭ دەگەندە ابدوللا ويلانىپ قالدى…

- كەرەك دەسەڭ، ول قارا شالدى قازىر ۇيىنە بارىپ ماشيناما مىنگىزىپ، ءوزىم اكەپ بەرەيىن، - دەدىم جالىنىپ… ابدوللا سوندا عانا ساباسىنا ءتۇستى.

سويتسەم، بىردەڭەنى بىلگەندەي ەكەنمىن، بۇل قارت بەينەسى ەكراندا قانابەك اعانىڭ اسقار تۇلعاسىمەن دارالانىپ تۇردى. بۇل قايران قانەكەمنىڭ ونەردە جاساپ كەتكەن سوڭعى بەينەسى بولدى.

3-قازان، 1986 ج.

اسەت اقمولدانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىنان الىندى.

الپامىستىڭ اكەسىنىڭ رولىندە ماكىل قۇلانبايەۆ، اناسىن داريعا تىلەنديەۆا وينادى.

فيلمگە قاتىستى قىزىقتى دەرەكتەر

الپامىستىڭ ءرولىن ويناعان ەرمەك تولەپبايەۆ ول كەزدە التىعا تولماعان ەدى. 5,5 جاستا بولعان.

1977 -جىلى ريگادا وتكەن بۇكىلوداقتىق كينوفەستيۆالدە «بالا پسيحولوگياسىن جاقسى اشقانى ءۇشىن» اتتى ەڭ تاڭداۋلى بالالار فيلمىنە بەرىلەتىن باس جۇلدەنى جەڭىپ الادى.

تۋىندىنىڭ باس وپەراتورى تاجىريبەلى ءابىلتاي ءابىلحانۇلى قاستەيەۆ بولدى.

فيلم تالعار اۋدانىنىڭ رىسقۇلوۆ كولحوزىندا ءتۇسىرىلدى. قىسقا قاراي ءبىتتى.

الپامىس اكەسىمەن تاۋدان جىلقى الىپ كەلەتىن ەپيزودىن تۇسىرەردە قار جاۋىپ كەتكەندىكتەن، تاجىكستان ەلىنىڭ استاناسى دۋشانبەنىڭ ماڭىندا تۇسىرگەن.

الپامىستىڭ اناسىنىڭ ءرولىن سومداعان اكتريسا داريعا تىلەنديەۆا - ايگىلى كۇيشى كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ جارى. سونداي-اق ول وسى كينوكارتيناعا بىرنەشە مۋزىكالىق كومپوزيتسيا جازعان.

فيلمدەگى مۇعالىم مەن ونىڭ سۇيىكتىسىن سومداعان اكتريسا گۇلنار ەراليەۆا وسى تۋىندىدان كەيىن ومىردە دە وتباسىن قۇرۋدى ۇيعارعان. قازىر 3 بالاسى بار.

turkystan.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى