ەركەم دەپ ەركەلەتىپ، كەنجەم دەپ كەكىلىن تارايتىن قايران جەڭگەلەر-اي
بالا كۇنىمىزدە داستارقانعا جينالعان اجەلەر ءوزارا ازىلدەسىپ، كۇلىسىپ جىرعاپ وتىرۋشى ەدى. سوندا كوبىنىڭ ايتاتىن ازىلدەرى، «اناۋ گۇلسىم بايقاماي قايىناعاسىنىڭ اتىن ايتىپ قويىپتى، پالەننىڭ كەلىنى ەنەسىنىڭ اتىن ايتىپ قالىپتى، سوزدەن ءسوز شىعارىپ بايقاتپاي اۋزىنا سالىپ جىبەرگەن قايىندارى ەكەن»، دەگەن سەكىلدى اڭگىمەلەر. سوعان قارىق بولىپ كۇلەتىن.
ءتىپتى مىنا ءبىر وقيعانى ءبىزدىڭ اۋىلدا بىلمەيتىن ادام جوق. قۇسايىن دەگەن اقساقالدىڭ كەلىنى اۆتوبۋسپەن قالاعا بارىپتى. جولدا بەنزيننىڭ يىسىنەن جۇرەگى اينىپ لوقسيدى عوي. اڭعال كەلىن سول وقيعانى ايتىپ وتىرىپ، «جۇرەگىم اينىپ، قۇسايىن، قۇسايىن دەسەم قۇسا المايمىن» دەگەن ەكەن. اينالا وتىرعاندار دۋ كۇلگەندە كەلىنشەكتىڭ بەتى پاميدورداي قىزارىپ كەتىپتى.
سول اڭگىمە ءتامسىل بوپ ەلگە تاراپ قۇسەكەڭنىڭ كەلىنى ايمەن بۇكىل جۇرتقا تانىمال بولىپ ەدى. ونى ءتىپتى ءبىزدىڭ اۋىلدا اپالار ءالى ايتىپ كۇلىپ وتىرادى. سەبەبى وزدەرى ءالى كۇنگە اتاسىنىڭ، ەنەسىنىڭ، قايىناعاسىنىڭ اتتارىن اتامايدى. ءتىپتى كەيبىرەۋى ءبىر ءارپى عانا وزگە ادامداردىڭ اتتارىن دا ايتپايدى.
مىسالى، مەنىڭ اجەمنىڭ اتى - جامبى. انام سول كىسىنىڭ اتى ايتىلىپ كەتەدى دەپ جامباستى «شۇڭقىر جىلىك» دەيدى. ءبىر اپايىمنىڭ اتاسىنىڭ اتى - تاستاقباي. اپايىم جانە ونىڭ بۇكىل ابىسىندارى «تاس» دەپ ايتپاي، تاس اتاۋلىنى «قايىرشاق» دەيدى. ول اۋىلدىڭ تاستى قايىرشاق دەپ ايتاتىنىن بۇكىل اۋىل بىلەدى. قايىندارى قالجىڭداعاندا سونداي سوزدەردى ايتۋعا ءماجبۇر بولاتىن اڭگىمەگە تارتىپ، بايقاماي ايتىپ قالسا مازاقتاپ، ازىلدەپ جاتادى.
ءتىپتى پىسىقتارى سول ايتىپ قالعانى ۇلكەندەرگە جەتپەس ءۇشىن جەڭگەلەرىنەن اۋىزباستىرىق الىپ تا جاتادى. جاقىندا تالدىقورعانداعى كوشى- قون بولىمىندە ىستەيتىن ءبىر كىسىدەن وسى تەكتەس ءبىر اڭگىمە ەستىپ، كوڭىلىم الابوتەن اسەرگە بولەنىپ ەدى. تالدىقورعاننىڭ قارابۇلاق كەنتىنە قىتايدان كوشىپ كەلگەن جاس كەلىنشەك قۇجات شارۋاسىمەن قالالىق كوشى-قون بولىمشەسىنە بارىپتى. ءبىر كەزدە كۇيەۋىنىڭ فاميلياسىن ايتۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىراق ايتۋعا بولمايدى. كەلىنشەك ەندى ءتورت جاسار ۇلىنا «اتاڭنىڭ اتىن ايتىپ بەرە قويشى» دەيدى. قىرسىققاندا ول دا اۋزى ۇشكىرەيىپ جار سۇزەتىن بۇقاداي كوزىنىڭ استىمەن (جاتىرقاسا كەرەك) پوليتسياعا قاراپ سىزدانىپ وتىرىپ الىپتى. جازىپ بەرە قويعانعا ءوزى توتە جازۋمەن وقىعان، قازاقستانعا جاڭا كەلگەن كەلىنشەك كيريلشە جازا الماسا كەرەك. كەزەگىن سوڭىنداعىلارعا بەرىپتى دە كەتىپ قالىپتى.
«سىزگە وتىرىك، ماعان شىن، زىم-زيا جوق بولىپ كەتكەن كەلىنشەك ەرتەسى 7 جاستاعى بالاسىن ەرتىپ كەلىپ تۇر. «اتامنىڭ اتىن مىنا بالا ايتىپ بەرەدى»، دەيدى. «سوندا سەن اتاڭ اتىن ايتقىزۋ ءۇشىن اۋىلىڭا قايتا بارىپ، مىنا بالانى الىپ كەپ تۇرسىڭ با؟» دەيمىن مەن. «ءيا، ەندى قايتەم؟» دەپ جىميىپ كۇلەدى. وي، اللا! نە ريزا بولارىمدى، نە تاڭقالارىمدى بىلمەي، مىرس- مىرس كۇلىپ باسىمدى شايقاي بەرىپپىن»، دەيدى الگى كوشى- قون پوليتسياسى... جاڭا تۇسكەن كەلىن سول اۋلەتتىڭ ۇلكەندەرىنە عانا ەمەس، كىشىلەرىنە دە ات قوياتىن. قايىنسىڭىلەرىن «ەركەم» دەپ، كەنجە بولسا «كەنجەم»، «اقكەنجە» دەپ شاقىراتىن. وسى ءجاي عانا ات تەرگەۋمەن، قايىن-قايىنسىڭىلەرىن ەركەلەتىپ شاقىرۋدان قانشا اۋلەتتىڭ كەلىنى كەلگەن جەرىنە تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭىپ، بەرەكەسى ارتتى ەكەن دەڭىزشى!..
وزگەرگەن سالتپەن بىرگە قارىم-قاتىناس، قارىم-قاتىناسپەن بىرگەن بولمىس، بولمىسپەن بىرگە قالجىڭداردىڭ ءوزى «قايتىس» بولادى ەكەن عوي. الدەقايدان قۇيىنداي ۇيتقىپ سوعىپ وتەتىن وسىنداي ءبىر ويلار كەلگەن كەي ساتتەردە قۇسايىن دەپ قۇسا الماي قينالعان ايمەنگە كۇلگەن اجەلەردىڭ كۇلكىسىن ساعىناسىڭ دا قوياسىڭ...
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى، «ەگەمەن قازاقستان»
