ءبىزدىڭ دەپۋتاتتار ءالى توبەلەسەتىن بولادى - ءازىمباي عالي
قۇزىرەت بەرىلگەن سوڭ كىم كۇشەيمەيدى دەيسىز؟ بارىنە دە جان بىتەدى. ءتىپتى، دەپۋتاتتار ءمينيستردى پارلامەنتكە شاقىرىپ الىپ، ەل الدىندا شاڭىن قاعادى. ونى كورىپ وتىرعان حالىق الگى مينيسترگە جانى اشيتىن جاعدايعا دا جەتەدى، دەيدى ساياساتتانۋشى ءازىمباي عالي ءبىزدىڭ مەديا- پورتالعا بەرگەن سۇقباتىندا ( 2017- جىلى ) .
ساياسي رەفورما بولماي، قازاقستانعا ينۆەستور(قارجىگەر) كەلمەيدى
- قازىر ساياسي رەفورمانى قولعا الۋعا ەڭ قولايلى كەزەڭ. حالىق كوشەگە شىعىپ كەتكەن جوق، الەۋمەتتىك شيەلەنىس ۋشىقپادى. ەليتانىڭ ىشىندە دە ءوزارا قاتتى قىرقىسۋ بايقالمايدى. دەمەك، ۋاقىت رەسۋرسى، اكىمشىلىك رەسۋرس، قارجى رەسۋرسى بار. وسى ءساتتى پايدالانىپ قالۋ قاجەت. مۇنى ەلباسىنىڭ ءوزى دە جاقسى ءتۇسىنىپ، سۋپەرپرەزيدەنتتىك جۇيەگە رەفورما جاساۋعا ءوز ەركىمەن رۇقسات بەرىپ وتىر. سوندىقتان ونى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا تولىقتاي مۇمكىندىك بار دەپ ويلايمىن.
بۇل اراداعى وزگەرىسكە ساياسات ەمەس، قۇقىقتىق العىشارتتاردى تالاپ ەتەتىن ەكونوميكالىق احۋال سەبەپ دەپ بىلەمىن. ءيا، ساياسي قۇقىقتىق رەفورمانى جۇرگىزبەسە، قازاقستانعا جاڭا ينۆەستور كەلمەيدى. ويتكەنى بيلىك ترانزيتى قالاي جۇزەگە اسىرىلادى، مۇندا ساياسي- ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق ساقتالادى ما، وعان كەپىلدىك بار ما؟ مۇنىڭ بارلىعى قازىر بەيمالىم بولىپ تۇر.
سودان كەيىن دە ەكونوميكاعا اقشا قۇيۋى ءتيىس دەگەن ينۆەستورلار قازىر قازاقستاننان تارتىنشاقتاپ، ۇركىپ قالۋدا. ينۆەستورلار اقىماق ەمەس. ولارعا ەسەپ بەرىپ جاتقان ساراپشىلار بار. مىسالى، اقشا سالعىسى كەلەتىن ەلدىڭ بيلىگى سىبايلاس جەمقورلىقپەن قالاي كۇرەسەدى؟ بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە- تەڭدىگى بار ما؟ دەپۋتاتتاردىڭ قۇزىرەتى قانداي؟ ولار ءوز ويىن ايتا الا ما؟ ءتورتىنشى بيلىك - باسپا ءسوزدىڭ ءرولى قانداي؟ وسىنىڭ ءبارى تالدانىپ، ەسەپتەلەدى. ول بەلگىلى جاعداي.
ال ينۆەستورلاردى شاقىرۋ ءۇشىن، كاپيتالداردىڭ ەلدەن قاشپاسى ءۇشىن ءىس جۇزىندە قۇزىرەتى تەڭ ءۇش تاراپتىق بيلىك بولۋى كەرەك. ولار ءبىر-ءبىرىنىڭ تەپە- تەڭدىگىن ساقتاپ قانا ەمەس، سول ءۇشىن كۇرەسەتىندەي بولۋى ءتيىس. ماسەلەن، ا ق ش بيلىگىنە كەلگەن ترامپ مىنەزى شالكەستەۋ جىگىت. ءبىراق ا ق ش- تا بيلىك تارماقتارىن تەپە-تەڭدىكتە ۇستاپ وتىراتىن دەموكراتيالىق-ليبەرالدىق ساياسي ينستيتۋتتار بار. كەرەك بولسا، ولار پرەزيدەنتتى دە ورنىنا قويىپ قويادى. قالاي دەگەنمەن دە ينۆەستوردى جىبەرەتىن ۆاشينگتون ەكەنىن ۇمتىپالىق. ال ولار وتىرىككە جول بەرمەيدى. تازا ويىندى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان، بۇل ساياسي رەفورمانىڭ الدىڭعىلارىنىڭ كۇيىن كەشەدى دەپ ايتۋ قاتە دەپ ويلايمىن.
پارلامەنتتە مۇحتار شاحانوۆ جوق، دوس كوشىم جوق...
- قازاقستاننىڭ تۇرعىلىقتى ۇلتى - قازاقتىڭ ەڭ باستى نارازىلىعى ۇلتتىق ۇردىسكە بايلانىستى. قازاقتى قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى قاتتى تولعاندىرادى. الدىمەن ەكونوميكا سودان سوڭ ساياسات دەدىك، ءسويتىپ ءتىل مەن ءدىل ماسەلەسى قالتارىستا قالىپ قويدى. ءيا، قازاققا قارىنىنىڭ اشقانى ەمەس، ءتىلىنىڭ، قادىرىنىڭ كەتكەنى قاتتى الاڭداتادى. قۇزىرەت بەرىلگەن سوڭ، ونى ءىس جۇزىندە سىناۋ كەرەك قوي. سول كەزدە ساياساتتاعى تەمپەراتۋرانى كوتەرۋ كەرەك بولادى. مەنىڭشە، مۇندايدا ۇلتتىق تاقىرىپقا باسىمدىق بەرگەن دۇرىس دەپ ويلايمىن.
الايدا پارلامەنتتە ۇلت ماسەلەسىن كوتەرەتىن مۇحتار شاحانوۆ اعامىز جوق، دوس كوشىمنىڭ دە قاراسى كورىنبەيدى. ەلباسى ۇندەۋىندە دە ۇلتتىق ماسەلە ايتىلمادى. بۇل دۇرىس ەمەس، ارينە.
مۇنداي ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن مەرزىمىنەن بۇرىن پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
شاحانوۆ پەن كوشىمدەردى سوندا جىبەرەيىك. ارينە، بىزدە ۇلت ماسەلەسىن قوزعايتىن جىگىتتەر كوپ قوي، ءبىراق ونىڭ ءبارىن بىردەي ۇسىنا المايمىز. وسى دا جەتىپ قالادى. ولار ءتىل تۋرالى زاڭدى قايتا قاراۋعا قول جەتكىزسە ۇلكەن جەتىستىك بولار ەدى.
تالاي ساياساتكەر بەتپەردەسىن شەشەتىن بولادى
- ەگەر پارلامەنت سايلاۋى قايتا وتسە وندا ءتىپتى قۇلشىنعان جىگىتتەردىڭ سانى كوبەيەدى. مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم، قولىنان ءىس كەلەتىن، جالپى جاعدايدى تۇسىنەتىن بىزدەگى يستەبلشمەنتتىڭ ساپاسى مىقتى. ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ پرەرەگاتيۆالارى وسسە، وندا جاڭا ءداستۇر پايدا بولادى. ساياساتتا جىلىمىق پايدا بولعان سوڭ بۇرىن كورىنبەي، الاسارىپ جۇرگەن جىگىتتەر بويىن تىكتەپ، قاتتى- قاتتى سويلەي باستايدى. ولار ءوز قولىمەن ساياسات جاساعىسى كەلەتىن بولادى. حالىقتىڭ ىشىنەن دە سونداي ادامدار جۇلىنىپ شىعادى.
ساياسي باسەكە كۇشەيىپ، ساياسي كارەرا باقتالاستىعى ارتادى. وندايدا ساياساتكەرلەر «مىناۋ نۇر وتاننىڭ وكىلى» نەمەسە باسقا ىقپالدى توپتان دەپ ءبىر- ءبىرىنىڭ بەتىنە قاراپ جاتپايدى. كەمشىلىگى بار ما، اياعىن شالت باستى ما، ءبىتتى، ءبىر- ءبىرىن جولدان قاعىپ تاستاپ وتىرادى.
جالپى، ليبەرالدىق- دەموكراتيالىق جۇيەنىڭ ءبىر قيىندىعى نەشەتۇرلى سۇمدىقتى كورەسىڭ. ادامدار قاتىگەزدەنىپ، ءبىر-ءبىرىن ايامايدى، جالا دا جابادى، شاماسى كەلسە قول دا جۇمسايدى.
سوندىقتان ەندى ساياسي ساحنادان توبەلەستەردى دە تاماشالاپ قالۋىمىز مۇمكىن. ساياسي ءومىردىڭ قىزعان ءساتىن باستان وتكەرگەن سوڭ، وندايعا دا ۇيرەنىپ كەتەمىز.
نەگىزىنەن، بيلىككە قۇزىرەت بەرىلگەن قاۋىپتى نارسە. قولىنا قۇزىرەت تيگەننەن كەيىن ءبارى تۇرلەنىپ شىعا كەلەدى. ونى پايدالانباۋ مۇمكىن ەمەس. ساياسات ساحناسىنداعى تالاي ادام بەتپەردەسىن شەشەدى. وسى اراسى ارينە، قورقىنىشتى...
2017- جىلى
kaz.365info.kz
