ەلدە بەنزين باعاسى قىمباتتاۋى مۇمكىن

قازاقستانداعى مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار وڭدەۋشىلەرگە شيكىزاتتى ءوز باعاسىنا بەرۋگە مىندەتتەلدى. بۇل تۋرالى قارجىلىق ساراپشى اندرەي چەبوتاريەۆ ءوزىنىڭ تەلەگرام كانالىندا حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا مامىرعا دەيىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا شيكىزات باررەلى 20 دوللاردان اسپاعان. ول تۇستا بىزدەگى قارا التىننىڭ الەمدىك قۇنى 70 دوللارعا جەتكەن. دەمەك، مۇنايدى ءوز باعاسىنان تومەن ساتۋ قازىناعا ءتيىمسىز ءارى ۇلتتىق قوردىڭ كىرىسى باسەڭدەتەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، نارىقتىق ەكونوميكا ءپرينتسيپى بۇزىلادى.

جالپى ەلىمىز ارزان بەنزين ساتاتىن مەملەكەتتەر وندىعىنا كىرەدى. بىزدەن كەيىن ۆەنەسۋەلا تۇر. ونداعى جانارماي تەگىن، ەسەسىنە قوردا ءونىم جوق. ساراپشى ەلدەگى بەنزيننىڭ ارزان كۇيدە قالۋى دەفيتسيتكە الىپ كەلۋى مۇمكىن دەيدى. كورشىلەردەن سۇرانىس ارتقاسىن ەكسپورت تا، كونتراباندا دا ارتادى. اندرەي چەبوتاريەۆ بەنزين باعاسى ە ا ە و ءبىرىڭعاي وتىن نارىعىندا دا وسەتىنىن بولجادى. بيدايدى ەكسپورتتاۋ ءتيىمسىز بە؟ بيداي ەكسپورتىنا باج سالىعى سالىنۋى كەرەك. ەلىمىزدەگى قايتا وڭدەۋشىلەردىڭ ءوتىنىشى بۇل. ويتكەنى ەلدە ديىرمەن دە، بيداي دا بار. اتتەگەن- ايى ءونىم شيكىزات كۇيىندە سىرتقا شىعارىلىپ جاتىر. قۇزىرلى مينيسترلىك تە «الاڭداۋعا نەگىز بار» دەيدى. الايدا ءوتىنىش ورىندالماي قالۋى مۇمكىن. ەلىمىزدە 5- سىنىپتى ازىقتىق بيدايدى ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋ قويىلۋى ىقتيمال. بۇيرىق جوباسى دايىن. ەندى مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا كەلىسىم ءجۇرىپ جاتىر.

بۇل تۋرالى قۇزىرلى مينيسترلىكتىڭ اگرارلىق ازىق- تۇلىك نارىقتارى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نازگۇل حاتەپوۆا مالىمدەدى. جالپى مينيسترلىك «بيدايعا باج سالىنسا، باعا كوتەرىلىپ، شەتەلدىك نارىقتاردان ايىرىلامىز» دەگەن پىكىردە. ال شارۋالار وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورتتاۋدى قولدايدى. بيىلدىڭ وزىندە ەلدە ۇن ءوندىرىسى مەن ەكسپورتى 7 پروتسەنتكە ازايعان. نازگۇل حاتەپوۆا استىق ءتۇسىمىنىڭ جىلداعىداي 20 ميلليون ەمەس، 16 ميلليون توننادان ءسال عانا اسقانىن ايتادى.

دەگەنمەن باج سالىعىن ەنگىزۋ ءبىر كۇندىك شارۋا ەمەس. مامان «الەمدىك نارىقتاعى جاعدايدى ەسكەرۋىمىز كەرەك» دەيدى. سەبەبى مۇنداي سالىق بيداي وندىرۋشىلەردىڭ قارجىلىق جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇگىندە وتاندىق استىقتى ورتالىق ازيا ەلدەرى، قىتاي جانە ەۋروپا ساتىپ الىپ وتىر. دەمەك، مۇنداي ءىرى نارىقتان ايىرىلىپ قالماۋ ماڭىزدى.

نازگۇل حاتەپوۆا، ق ر ا ش م دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ م. ا:

- مەملەكەت باسشىسى دا ءوز جولداۋىندا بۇل ماسەلەنى قوزعاۋ ءالى ەرتە ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى كەزدە ىشكى جانە سىرتقى الەمدىك بيداي نارىقتارىندا بولىپ جاتقان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ، بۇل ماسەلەنى تاپ قازىر كوتەرۋ ەرتەرەك دەپ ويلايمىز. جالپى جىل باسىنان بەرى ەلىمىز 6 ميلليون توننا استىق ەكسپورتتادى. تاعى 2 ميلليون تونناسى ەل ىشىنە تاراتىلدى. بۇل بيىلعى جيىن- تەرىم جەمىسى. قازاقستان تەمىر جولى ارقىلى 233 ميلليوننان استامى جەتكىزىلگەن. استىقتىڭ دەنى وزبەكستان، تاجىكستان، تۇركمەنستان، قىرعىزستان، اۋعانستان، قىتاي جانە رەسەيگە جونەلتىلدى.

نەسيە جابىلعانى جونىندە انىقتاما الىڭىز نەسيەڭىز تۇگەل جابىلدى ما؟

بانك الدىنداعى قارىزىڭىزدان تولىق قۇتىلعانىڭىزعا كوز جەتكىزىپ العان ابزال. بەلگىلى بانك جونىندەگى تاۋەلسىز ساراپشى نۇرجان بياقايەۆ نەسيەسىن جاپتىم دەپ، الاڭسىز جۇرگەندەردى ويلاندىرىپ قويدى. ويتكەنى قارجىلىق ۇيىم الدىنداعى بەرەشەگىڭىز ساقتالىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. وعان ءتۇرلى سەبەپ بار. تولەمىڭىز بانككە تۇسپەي قالۋى ىقتيمال. بولماسا، نەسيەلىك بيۋروعا ءسىزدىڭ قارىزىڭىز جابىلعانى تۋرالى اقپارات جەتپەي قالۋى مۇمكىن. مۇنداعى دەرەكتەر 15 تاۋلىك ىشىندە جاڭارتىلادى. سوندىقتان مامان سوڭعى تولەمدى قايتا ەسەپتەتىپ بارىپ تولەۋگە كەڭەس بەرەدى. ايتپەسە ايىپپۇلدىق ۇستەمەاقى ەسەپتەلۋى عاجاپ ەمەس. سونداي- اق، نەسيە جابىلعانىن ايعاقتايتىن انىقتامانى الۋدى ۇمىتپاڭىز.

نۇرجان بياقايەۆ، بانك ماسەلەلەرى بويىنشا تاۋەلسىز ساراپشى:

- قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ بانك الدىنداعى قارىزى تولىق وتەلمەگەن جاعدايلار كوپ بولدى. سوندىقتان بەرەشەكتەن قۇتىلعانىڭىز تۋرالى جازباشا انىقتاما الىپ الۋ كەرەك. بۇل وتە ماڭىزدى. سەبەبى دەرەكتەر بازاسى جاڭارماي قالۋى مۇمكىن، كەيدە بانكتەر بىرىگىپ جاتقاندا ەسەپتەر دۇرىس جۇرگىزىلمەۋى ىقتيمال.

www.24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى