قازاقستاننىڭ قاۋىنى الەمدىك ەكسپورتتالاتىن ونىمدەر قاتارىندا
تاشكەنتتەگى ايگىلى چورسۋ بازارى. ول ورتالىق ازيا توڭىرەگىندەگى ەڭ كونە ساۋدا ورىندارىنىڭ ءبىرى. ورتا عاسىردا بۇل جەر ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەڭ نەگىزگى بولىگى بولىپ سانالعان. كەزىندە مۇندا ءتۇرلى ەلدەردىڭ كوپەستەرى ءوز ونىمدەرىن ساۋدالاسا، قازىر چورسۋ بازارىندا وزبەكتەردىڭ ساۋداسى قىزعان.
چورسۋ بازارىنىڭ سىرتىندا دا، ىشىندە دە ساۋدا جىل ون ەكى اي بويى جۇرەدى. كەلۋشىلەر كوپ. كوپتىڭ نازارىن قىزىقتىراتىن ءونىم تۇرلەرى - ول كەپتىرىلگەن جەمىس- جيدەكتەر. باحروم نيازوۆ مۇنداي تاۋارلاردى ۇزاق جىل بويى ساتىپ كەلەدى. سورەدە ورىك، مەيىزدەن باسقا ءىنجىر، كەپتىرىلگەن قاۋىن سىندى ونىمدەر بار. سوڭعىسى كوپشىلىكتىڭ سۇرانىسىنا يە دەيدى، ساۋداگەر.
باحروم نيازوۆ، ساتۋشى:
- بۇل كەپتىرىلگەن قاۋىن. ونى دايىنداۋ ءادىسى وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن قاۋىننىڭ قابىعىن ارشىپ الىپ، تىلىمدەپ كەسەدى. سوسىن كۇنگە كەپتىرىلەدى. بۇل ەشبىر قوسپا قوسىلماعان، ناعىز تازا ءارى تابيعي ءونىم. ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن وتە پايدالى، يممۋنيتەتتى كوتەرەدى. جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتان وزگە بۇل ءونىمدى قازاقستان، رەسەيدىڭ ازاماتتارى ءجيى الادى. جارامدىلىق مەرزىمى 1 جىلعا دەيىن جەتەدى.
جالپى قاۋىن ەگۋ كولەمى جاعىنان باقشا ونىمدەرى اراسىندا ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ورىندا. شولگە ءتوزىمدى بولعاندىقتان وزبەكستان اۋماعىندا كوپ وسىرىلەدى. قازىر بۇل ەلدە قاۋىننىڭ 150-گە جۋىق سورتى بار. بيىل الا تاقيالى اعايىندار 67 مىڭ گەكتار القاپقا قاۋىن ەگىپتى. جينالعان ءونىم كولەمى 1,1 ميلليون توننا.
ءباھادۇر يۋنۋسوۆ، وزبەكستان رەسپۋبليكاسى اۋىلشارۋاشلىعى مينيسترلىگىنىڭ باسقارما باسشىسى:
- ءبىرىنشى قاراشاعا دەيىن قاۋىننىڭ 37 مىڭ تونناسى الەمنىڭ 23 ەلىنە ەكسپورتتالدى. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 50 مىڭ تونناعا دەيىن جەتەدى دەگەن بولجام بار. سىرتقا ساۋدالانعان تاۋار قۇنى 13 ميلليون دوللار. ال بيىل ءبىز قازاقستانعا 9,5 مىڭ توننا قاۋىن ەكسپورتتادىق.
قاۋىن - ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ءتان ءونىم بولعاندىقتان، قازاقستاندا دا باقشا داقىلىن ءوسىرۋ ءىسى وڭ جولعا قويىلعان. قازىر حالىقتىق سەلەكسيا ارقىلى پايدا بولعان سىر ءوڭىرى قاۋىندارىنا قىزىعۋشىلىق ارتقان. ال تاشكەنتتە وتكەن ورتا ازيا جۇمىسشى توبىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستاندىق قاراكۇلابى سورتى فورۋمداعى دەگۋستاتورلاردىڭ ەڭ جوعارى باعاسىنا يە بولىپتى. قازىر الەمدە قاۋىنعا دەگەن سۇرانىس جوعارى بولعاندىقتان جيىندا ماماندار ءامۋداريا مەن سىرداريا اراسىنداعى قاۋىن وسىرۋشىلەردىڭ قاۋىمداستىعىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسىمگە كەلدى.
سامالبەك قوسانوۆ، اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
- وزەن ارالىق ەكى داريا - ءامۋداريا مەن سىرداريا اراسىنداعى قاۋىن وسىرۋشىلەردىڭ قاۋىمداستىعىن قۇرۋ. ياعني ماۋەرناحر تەرمينىن قايتادان جاڭعىرتىپ، وسى ماۋەرناحر قاۋىندارى، وزەن ارالىق قاۋىندار دەگەن سياقتى ۇلكەن باستامانى قولعا الىپ جاتىرمىز. ورتا ازيادان جانە قازاقستاننان ەۋروپاعا جانە الەمگە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ قاتارىنا وسى كەپتىرىلگەن قاۋىندى جانە بالعىن قاۋىندى ەنگىزدىك.
ايتا كەتۋ كەرەك، قازىر قاۋىن كەپتىرىلىپ قانا قويماي، ودان چيپسى جاساۋ ءىسى دە دامىپ كەلەدى. دەمەك باقشا داقىلىنىڭ بۇل تۇرىنە دەگەن سۇرانىس الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى ارتپاسا كەمىمەيدى.
www.24.kz
