اباقتىدا وتىرىپ شىققان سوڭ: مۋاممار كاددافيدىڭ ۇلى ليۆيانىڭ پرەزيدەنتى بولۋعا ءوزىن ۇسىندى
بۇل تۋرالى Stan.kz اقپارات اگەنتتىگى BBC اگەنتتىگىنە سىلتەمە بەرىپ حابارلايدى.
49 جاستاعى سەيف ءال-يسلام نەگىزىنەن قوعاممەن بايلانىس، ديپلوماتيامەن قارىم-قاتىناس ورناتۋمەن اينالىسقان. ول اكەسىنىڭ جاقىن ارالاساتىن ادامدار قاتارىنا كىرگەن. ءبىر كەزدەرى ول كاددافيدىڭ رەسمي قىزمەتكە ورنالاسۋ تۋرالى ۇسىنىسىن كوپشىلىك الدىندا قابىلداماعان ەدى، ءبىراق ءىس جۇزىندە ول پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن اتقارعان بولاتىن.
ليۆيا ليدەرى قۇلاتىلعانعا دەيىن ول ونىڭ مۇراگەرى بولىپ سانالدى. سەيف ءال-يسلام كاددافي 2011 -جىلى اكەسىنە قارسى كوتەرىلىستى باسۋعا قاتىستى. گااگاداعى حالىقارالىق تريبۋنالدىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ونى ادامزاتقا قارسى ەكى قىلمىس: كىسى ءولتىرۋ جانە قۋدالاۋ بويىنشا قاماۋعا الۋعا رۇقساتى بار.
كانديدات رەتىندە تىركەلۋ كەزىندە سەيف ءال-يسلام كامەرانىڭ الدىندا ءداستۇرلى ليۆيالىق كيىممەن شىعىپ، قۇراننىڭ ءۇزىندىسىن كەلتىردى: «ءبىز بەن حالقىمىز اراسىنداعى تورەلىكتى ايت، ويتكەنى سەن سوتتاردىڭ ەڭ ۇزدىگىسىڭ». ونىڭ ۇندەۋى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراعان.
كاددافيدىڭ كەزىندە سەيف ءال-يسلام جۋرناليستەر الدىنا ادەتتە باتىس ستيلىندە شىعاتىن. ول باتىستا ءبىلىم الىپ، 2005 -جىلى شۆەيتساريالىق تاۋەلسىز كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ جاھاندىق فورۋمىنىڭ مۇشەسى بولدى. Facebook-تىڭ نەگىزىن قالاۋشى مارك سۋكەربەرگ، Google نەگىزىن قالاۋشى سەرگەي برين، سونداي- اق جاڭا زەلانديانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى دجاكيندا اردەن، فرانسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون بۇرىندارى وسى فورۋم مۇشەسى بولعان.
ساراپشىلاردىڭ كەيبىرى ليۆياداعى رەجيمنىڭ ليبەرالدانۋىنا سەيف ءال-يسلامنىڭ كومەگى بولادى دەپ ۇمىتتەنگەن.
الايدا مۋاممار كاددافيدىڭ ولىمىنەن كەيىن سەيف ءال- يسلام دا تۇتقىندالىپ، رەسمي رەجيمنىڭ كوتەرىلىستى باسۋ ارەكەتى كەزىندە جاساعان قىلمىستارى ءۇشىن ءولىم جازاسىنا كەسىلدى. ول 6 جىل تەمىر توردىڭ ار جاعىندا وتىردى. كەيىنىرەك وعان قاتىستى ءولىم جازاسى الىنىپ تاستالدى. گااگاداعى تريبۋنال ونى ءالى دە رەسمي كۇدىكتى دەپ ساناسا دا، ول بىرتىندەپ ليۆيا ساياساتىنا ورالا باستاعان.
جاقىندا New York Times گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا سەيف ءال-يسلام اكەسىنىڭ داۋىرلەگەن كەزىن ساعىنعان ءسات شەگىنە جەتكەندە ەلدى بىرىكتىرە الاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. ليۆياداعى كوپتەگەن ادام سياقتى، ول مۋاممار كاددافيدىڭ ساياساتىن اقتايدى.
«ولار ەلدى «زورلادى» - تىزە بۇكتىردى. ەندى اقشا، قاۋىپسىزدىك جوق، دەمەك ءومىر دە جوق. ءقازىر جانارماي قۇيۋ ستانسياسىنا بارساڭىز، ديزەل تابا المايسىز. ءبىز مۇناي مەن گازدى يتالياعا ەكسپورتتايمىز، ەلدىڭ جارتىسىن جارىقپەن قامتاماسىز ەتەمىز. ال ءوز وتانىمىزدا جارىق جوق. بۇل جاي جەڭىلىس ەمەس، بۇل - فياسكو«، - دەدى كاددافيدىڭ ۇلى 2011 -جىلعى رەۆوليۋتسيا تۋرالى.
BBC-دىڭ مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى امير فاتاللا كاددافي ۇلىنىڭ ساياساتقا كەلۋىنە قاتىستى پىكىرلەر قاراما- قايشى ەكەنىن ايتادى. سوعان قاراماستان ونىڭ پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولۋعا سۇرانىس بىلدىرگەنى ەشكىمدى تاڭعالدىرعان جوق. سەبەبى ول سوڭعى ۋاقىتتا قارقىندى تۇردە ليۆيا ساياساتىنا قايتا ورالۋعا نيەتتەنىپ ءجۇر.
تاياۋ شىعىستاعى شولۋشى سەباستيان اشەر ونىڭ 2011 -جىلعى كوتەرىلىستى باسۋعا تىرىسۋى حالىق ساناسىنان ءالى جويىلا قويعان جوق، سوندىقتان سايلاۋدا جەڭىسكە جەتە قويۋۋى ەكىتالاي. ونىڭ ۇستىنە، ونىڭ كانديداتۋراسى قاراپايىم سايلاۋ پروتسەسىن ودان ءارى قيىنداتا الادى.
ليۆيا اسكەري پروكۋرورى سايلاۋ كوميسسياسىنان كاددافيدىڭ ۇلىنىڭ سايلاۋعا قاتىسۋىن توقتاتا تۇرۋدى رەسمي تۇردە سۇراعانىن ايتتى.
ەلدىڭ شىعىسى مەن باتىسىنداعى ساياسي جانە اسكەري توپتار جۇرگىزگەن ۇزاق مەرزىمدى ازاماتتىق سوعىستان كەيىن ليۆيانى قازىرگى ۋاقىتتا ۋاقىتشا ۇكىمەت باسقارادى. الايدا ساياسي جاعداي وتە تۇراقسىز بولىپ وتىر، ءارتۇرلى فراكتسيالار اراسىندا سايلاۋ ءتارتىبى مەن ولاردى وتكىزۋ ۋاقىتى تۋرالى ايتارلىقتاي تۇسىنىسپەۋشىلىكتەردى تۋدىرادى.
سەيف- ءال- يسلامنان باسقا، پرەزيدەنت سايلاۋىنا گەنەرال حافتار، قازىرگى پرەمەر- مينيستر ابدەل حاميد دبەيبا جانە پارلامەنت سپيكەرى يسا اگيلا سالەح قاتىسادى.
ايتا كەتۋ كەرەك، ءبىرقاتار قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى ليۆياداعى سايلاۋدىڭ ەركىن، دەموكراتيالىق تۇردە وتەتىنىنە كۇمان ءبىلدىردى.
«ليۆياعا قازىرگى جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن سايلاۋ قاجەت»، - دەدى «ال- دجازيرا« تەلەارناسىنا Human Rights Watch قۇقىق قورعاۋ ۇيىمىنىڭ وكىلى حانان سالاح.
