عاسىر مۇراسى - «ايقاپ» جۋرنالى - فوتو

جۋرنالدىڭ ومىرگە كەلۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس بولماسا كەرەك.

تاريحقا ءسال شەگىنىس جاساساق، پاتشالى رەسەي قازاق جەرىن ەڭ اۋەلى ءتۇرلى ەكسپەديتسيالار جىبەرۋ ارقىلى زەرتتەپ، قازاقتىڭ مىنەزى مەن سالتىن، پسيحولوگياسىن ايقىنداپ الدى. سول كەزەڭدە قازاق جەرىن جاۋلاۋشى ءبىر گەنەرال پاتشاعا: «قازاق دالاسىندا سەكسەۋىل دەيتىن اعاش وسەدى. ونى بالتامەن ۇرساڭ سىنبايدى، ال ءبىر- بىرىنە سوقساڭ بىت- شىتى شىعادى»، - دەپ ايتقان ەكەن.

بۇل تۋرا ماعىناسىندا بولسىن ياكي استارلى ۇعىم بەرسە دە وتارلاۋشى ەلدىڭ ارعى پيعىلىن ايقىنداعان ەدى. ءدال وسى «سەكسەۋىل» ءتاسىلىن پايدالانعان پاتشا وكىمەتى قازاقتىڭ حاندىق بيلىگىن تۇبەگەيلى جويىپ، اعا سۇلتان سايلاپ، بولىستىق جۇيەنى ەنگىزدى. مىنە، قازاقتىڭ بەرەكەسى قاشىپ، بىرلىگى تايعان شاق وسىدان باستالادى. بولىستىق جۇيە قازاقتى ءىرىتىپ، توز- توزىن شىعاردى دەسەك قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. ابايدىڭ دا زار قاعىپ، ءتۇڭىلۋى وسى جۇيەگە دەگەن قارسىلىعى ەدى. بۇل جۇيەدەن قۇتىلۋ ءۇشىن قازاق بالاسى وقىپ، دۇنيەنى تانىپ، كوزىن اشىپ، وزگە جۇرتپەن يىق تىرەستىرمەسە ۇلتتىڭ ۇلت بولىپ قالۋى ەكىتالاي بولدى. ودان دا ءقاۋىپتىسى قازاقتى شوقىندىرۋ ساياساتىمەن تۇبەگەيلى جاۋلاپ الۋ نيەتى جىلدان جىلعا كۇشەيىپ، سوڭىندا ابايداي عۇلامانىڭ قۇسادان ءولىپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتى.

ايقاپ جۋرنالىنىڭ 1911 جانە 1913 -جىلعى ءنومىرى. ق ر و م ا. 2454 قور. 1-تىزىمدەمە. 1، 3 ءىس.

قاپيادا قاراڭعى كۇن كەشىپ، ناداندىق پەن توعىشارلىقتىڭ قامىتىندا وزگە جۇرتتان كەنجە قالىپ، «ولەتۇعىن تاي ءۇشىن، كوشەتۇعىن ساي ءۇشىن» ءبىر- ءبىرىن تالاپ جەپ، بولماسا اتاق پەن بايلىققا، بولىستىق پەن ستارشىندىققا بولا قىزىلكەڭىردەك بولىپ وتكەن جۇرتىمىزدى وياتۋ ماقساتىندا، شيلەنىسكە تولى جاعداياتتى تولىققاندى بىلەتىن الاش ازاماتتارى كوز مايىن تاۋىسىپ، كۇنىن تۇنگە، ءتۇنىن تاڭعا جالعاپ ءجۇرىپ جۋرنالدى جارىق دۇنيەگە اكەلدى. جۋرنالدىڭ تاسقا باسىلعان ءار بەتىندە قازاقتىڭ تۇنشىعىپ جاتقان ءور رۋحى بار ەدى.. .

«ايقاپ» جۋرنالى - 1911 -جىلى ترويسك قالاسىندا العاش جارىق كوردى، باسىندا ايىنا ءبىر رەت، كەيىننەن ەكى رەت شىعىپ تۇرعان. جۋرنالدى شىعارۋعا بەلگىلى قوعام قايراتكەرى، اقىن، ءارى جازۋشى مۇحامەتجان سەرالين مۇرىندىق بولىپ ءارى ءوزى رەداكتورلىق ەتتى. بارلىعى 88 ءنومىر قازاق تىلىندە اراب ارپىمەن باسىلىپ تۇرعان. قازاق دالاسىندا پاتشا وكىمەتىنىڭ وتارشىلدىق ساياساتى كۇشەيىپ، تىزەسىن قاتتى باتىرىپ تۇرعان شاعىندا ۇلى تۇلعالاردىڭ ازاتتىققا دەگەن ىنتاسى مەن ارمان تىلەگىنە تولى ءۇنى جاريا ەتىلدى. ءا. بوكەيحان، ا. بايتۇرسىن ۇلى، م. دۋلاتوۆ، ح. لەكەروۆ، م. سەرالين، ج. تىلەۋلين، ر. مارسەكوۆ، ج. سەيدالين، ش. قۇدايبەردى ۇلى، ا. جانتالين، م. جۇمابايەۆ، ع. قاراش ۇلى، س. تورايعىروۆ، ز. عايسين، ك. توعىسوۆ ت. ب. كوپتەگەن كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ ۇلت جاناشىرلارىنىڭ رەۆوليۋتسياعا دەيىنگى قازاق ەلىنىڭ تاريحىنان، شارۋاشىلىق جايلارىنان، ساياسي- مادەني ومىرىنەن، سونداي- اق، ۇلتتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ونەر- ءبىلىم يگەرىپ، وزگە جۇرتقا قۇل بولىپ، قاپى قالماۋدىڭ جولدارىن نۇسقاعان ءتۇرلى ماقالالارى، شىعارمالارى مەن ولەڭ- جىرلارى جارىق كورىپ وتىردى.

ءا. بوكەيحان. «اشىق حات». 1913 -جىل. ق ر وم ا. 2454 قور. 1 تىزىمدەمە. 4 ءىس.

1915 -جىلى جۋرنال بەتىندە ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى ايىپتاپ جازعان ماقالا جارىق كورىپ، پاتشا وكىمەتىن سىنعا الدى دەگەن ايىپپەن جۋرنال جابىلىپ، رەداكتورى مۇحامەدجان سەرالين سىبىرگە ايدالىپ كەتە جازدايدى. از ۋاقىت ىشىندە قازاقتىڭ مۇڭى مەن ارمانىن، بيىك بولمىسى مەن اسقاق رۋحىن ايداي الەمگە پاش ەتكەن «ايقاپ» وتارشىلدىق جۇيەنىڭ جۇيكەسىنە تيگەنى انىق. ۇنەمى باقىلاۋدا بولعان باسىلىم وسىلايشا تۇنشىقتىرىلدى.

س. تورايعىروۆ. «كەشە تۇندەگى ءتۇس، بۇگىنگى ءىس». 1913 -جىل. ق ر و م ا. 2454 قور. 1 تىزىمدەمە. 4 ءىس.

قازاق ەلىنىڭ وتىرىقشىلىققا كوشىپ، مال، ەگىن شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋعا، ونەر- بىلىمگە جەتۋىنە، مەكتەپ، ەمحانا اشۋعا مۇمكىندىك تۋعىزىپ، مادەنيەتى دامىعان ۇلت رەتىندە قالىپتاستىرۋدى ماقسات ەتكەن باسىلىمنىڭ تاريحي ماڭىزى اسا زور. وتكەن تاريحقا ءۇڭىلۋ ارقىلى كەلەر بولاشاقتا قاتەلىك جاساماۋدى ۇيرەنەمىز دەسەك، بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا كەشەگى ۇلت زيالىلارى ارمان ەتكەن ىزگى قاسيەتتى ودان ءارى دامىتىپ، قاپىدا قالمايىق دەگەن وي تۇيەمىز.

م. دۋلاتوۆ. «ەسپەرانتو ءتىلى». 1913 -جىل. ق ر و م ا. 2454 قور. 1 تىزىمدەمە. 3 ءىس.

ءسوز سوڭىندا، عۇمىرى كەلتە بولعان باسىلىمنىڭ شىققانىنا بيىل 110 جىل جانە ۇلت رۋحىن عاسىردان عاسىرعا جاڭعىرتىپ وتىرعان وسىنداي قۇندى قۇجاتتاردى، دەرەكتەردى ساقتاپ، مۇرالارىمىزعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، ولاردى حالىق يگىلىگىنە اينالدىرىپ وتىرعان قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋىمەن قۇتتىقتايمىز!

قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى «ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆ» ر م م جەكە تەكتىك ارحيۆتەرمەن جانە تاريحي- قۇجاتتىق توپتامالارمەن جۇمىس جاساۋ ءبولىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ارحيۆيسى داۋت كۋلاي

kaz.tengrinews.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى