07:04, 12 قاراشا 2021

جاھاندىق جىلىنۋ ەلوردانىڭ اۋا رايىنا اسەر ەتىپ تۇر

نۇر-سۇلتان.قازاقپارات -الەمدە جاھاندىق جىلىنۋ تۋرالى ءجيى ايتىلادى. ءتىپتى ونىڭ سالدارىن عالام تۇرعىندارى قازىردىڭ وزىندە ايقىن سەزىپ تە جاتىر.

ال ب ۇ ۇ ماماندارى دەر كەزىندە قارەكەتكە كوشپەسە، جەر بەتى جاقىن ارادا 2 گرادۋسقا دەيىن ىسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. وسى جاھاندىق جىلىنۋ قازاقستانعا قالاي اسەر ەتىپ جاتىر؟

ارقا دەگەندە كوپشىلىگىمىز ارقىراعان اياز بەن وكپەك جەلدى ەسكە الامىز. الايدا بۇل تەڭەۋ بۇگىندە باس شاھارعا قانشالىقتى ءدال كەلەدى؟ قىستىڭ باسى قاراشا دەپ كەتكەن قازاق ءالى كۇنگە شەكپەندى تونعا اۋىستىرۋعا اسىعار ەمەس. ال ماماندار باستى سەبەپ كليماتتىڭ جىلىنۋىندا دەيدى. بۇل قۇبىلىس 20 جىلدان بەرى بايقالىپ كەلەدى.

زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، وسى ارالىقتا ەلوردادا ورتاشا جىلدىق تەمپەراتۋرا 0,5 گرادۋسقا كوتەرىلگەن. جەل دە بۇرىنعىداي ۇيىتقي سوقپايدى. سەبەبى جىلدامدىعى سەكۋندىنا 1 مەتر شاماسىنا دەيىن باياۋلاپتى.

مارينا شميدت، «قازگيدرومەت» گيدرومەتەورولوگيالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:

- جەلدىڭ جىلدامدىعى بۇرىن سەكۋندىنا 3,6 مەتر بولسا، قازىر ول 2,8 ءدى كورسەتىپ وتىر. سونداي- اق جەلدىڭ باعىتى وڭتۇستىك- باتىستان وڭتۇستىككە اۋىستى. قازىر باس قالادا جەلگە قاراعاندا، تىمىق كۇندەر كوپ بولادى. قىس تا بۇرىنعىداي قاتتى ەمەس. بوراندى كۇندەر ەكى ەسە، 27 كۇننەن 14 كۇنگە دەيىن قىسقاردى. جالپى جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە دە جايماشۋاق كەزدەر باسىم ەكەنىن بايقاپ ءجۇرمىز. ايازدى قىستىڭ اۋىلى الىستاعالى قاشان.

تاريح بەتتەرىن اقتارساق، ەلوردادا سۇيەكتەن وتەر سۋىق سوڭعى رەت 1893 -جىلى تىركەلىپتى. ول كەزدە سىناپ باعاناسى 52 گرادۋسقا دەيىن تومەندەگەن. ياعني سودان بەرى 100 جىلدان كوپ ۋاقىت ءوتتى. ال كەيىنگى جيىرما جىل ىشىندە 2012 -جىلدىڭ 15 جەلتوقسانى ايازىمەن ەستە قالعان. دەگەنمەن، ەكولوگتار جاپپاي جىلىنۋ تەك ەلوردا عانا ەمەس، قازاقستاننىڭ بۇكىل ايماعىندا بايقالادى دەيدى. ءبىراق مۇنى تابيعاتتىڭ توتەنشە مىنەزىنە بالاپ، قول قۋسىرۋعا ءتىپتىن بولمايدى. ويتكەنى كليماتتىڭ وزگەرۋى ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ باسى بولۋى مۇمكىن.

ساكەن دىلداحمەت، قازاقستان ەكولوگيالىق ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ ساراپشىسى:

- مىنا ب ۇ ۇ ماماندارى ايتىپ وتىر، الەمنىڭ تەمپارەتارۋراسى 1 جارىم گارلدۋستان اسىپ كەتەتىن بولسا، ەگەر وندا سوڭعى 10 جىل ىشىندە كليمات تۇگەلىمەن وزگەرەدى. ءبىر عانا مىسال، قازاقستاندا سۋ تاپشى. جىلدان جىلعا سۋ ازايىپ جاتىر. مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن سەبەپ. سول سەبەپتى قازاقستان ءوز الدىنا ماقسات قويىپ وتىر.

بۇل بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن 3 پروتسەنتتەن 15 پروتسەنتكە جەتكىزۋ، كومىردى قولدانۋدى 40 پروتسەنتكە دەيىن ءتۇسىرۋ ماقساتىن قويىپ وتىر. دەمەك، كليماتتىڭ وزگەرۋى ادام ارەكەتىنىڭ سالدارى. بۇگىندە جاھان عالىمدارى بۇل پروبلەمانى شەشۋدىڭ جولدارىن ىزدەپ الەك. سونىڭ ءبىرى پاريج كەلىسىمى. وعان ساي ءبىزدىڭ ەل 2060 -جىلعا دەيىن كومىرتەكتەن بەيتاراپ مەملەكەتكە اينالۋعا كۇش سالادى. بۇل رەفورما ءوندىرىس ورىندارىنان باستاپ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قامتۋى ءتيىس. الايدا ونىڭ ناتيجەسى قالاي بولارىن ۋاقىت كورسەتەدى.