قاي جەردە ەكەنى بەلگىسىز الەمدەگى ءىرى قازىنالار

اتاقتى گەنري حاگگاردتىڭ «سۇلەيمەن پاتشانىڭ كەنىشى» كىتابىن وقىماعان بالا از شىعار. الەمگە ايگىلى قازىنالاردىڭ كەيبىرى عاسىرلار بويى مىڭداعان قازىنا ىزدەۋشىلەرگە تاپتىرماي كەلەدى. ولاردى سۋ مەن توپىراق ءوز قوينىنا جاسىرىپ قۇپياسىن اشپاي جاتىر. مۇنداي قازىنانى ىزدەۋشىلەر وتە كوپ.

ماسساگەت پورتالى قازىرگى زاماندا تابىلعان ءىرى قازىنالار ءتىزىمىن ۇسىنعان بولاتىن. ەندى عاسىرلار بويى تابىلماي كەلە جاتقان ءىرى قازىنالار ءتىزىمىن ۇسىندى.

ەجەلگى مىسقا جازىلعان قازىنالار كارتاسى

1946-1956-جىلدار ارالىعىندا ءيزرايلدىڭ حيربەت-كۋمرون ايماعىندا تابىلعان 981 پاراق مىس تاقتايشالار ەجەلگى ۋاقىتتا «ءولى تەڭىز جازباسى» دەپ اتالاتىن ولجانىڭ بولىگى سانالادى. تاريحشىلار بۇل جازبا كونە قازىنالاردىڭ كارتاسى ەكەنىن ايتادى. «ءولى تەڭىز جازبالارىنىڭ» ءبىر بولىگى جۇقا مىس تاقتايشالارعا جازىلعان. ءبىراق قالعاندارى پەرگامەنت نەمەسە پاپيرۋس قاعازدارىندا جازىلعان دەپ ەسەپتەلدى.

مىس تاقتايشالارداعى جازۋلار كونە يۆريت تىلىندە، بىرنەشە ءجۇز جىل بۇرىن قولدانىلعان جانە باسقا ولجالارداعى جازۋلاردان مۇلدە باسقاشا. وندا الەمنىڭ 60 تان استام ايماعىندا جاسىرىلعان التىن مەن كۇمىس قازىنالار تۋرالى ايتىلادى. ءبىراق كورسەتىلگەن جەرلەردەن ەشتەڭە تابىلماسا دا، قازىنا ىزدەۋشىلەر ولاردى تابۋدان ءۇمىتىن ۇزبەي كەلەدى.

«كاردەنيو تاريحى» - شەكسپيردىڭ بەلگىسىز تۋىندىسى ما؟

اعىلشىن جازۋشىسى ۋ. شەكسپيردىڭ «كاردەنو تاريحى» پوەماسى تۋرالى از مالىمەت بار. ويتكەنى بۇل جۇمىستى ول تاعى ءبىر اعىلشىن قالامگەرى د. فلەتچەرمەن بىرلەسىپ جازعان. تاريحتا «كاردەنو تاريحىن» 1613-جىلى شەكسپير ترۋپپاسىنىڭ ارتىستەرى بىرنەشە رەت ساحنالاعانى بەلگىلى. ءبىراق پەسانىڭ قولجازباسى بىزگە جەتپەسە دە، شىعارمانىڭ باعا جەتپەس ەكەنىن بىلەتىندەر كوپ.

ارحيمەدتىڭ ونەرتابىسى قايدا؟

لەوناردو دا ۆينچي ارحيمەدتى ەجەلگى گرەتسيانىڭ ۇلى ونەرتاپقىشى دەپ اتادى. ارحيمەد كۇننىڭ، ايدىڭ جانە جەردەن باسقا پلانەتالاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاي الاتىن قۇرىلعى ويلاپ تاپقان ەكەن. ءبىراق ونىڭ «انتيكالىق مەحانيزمى» عالىمدار اراسىندا وتە تانىمال بولعانىمەن، قالاي جاسالعانى ەشكىمگە بەلگىسىز. ارحيمەد ونەرتابىستارىنىڭ سىزبالارى بىزگە جەتكەن جوق. ءبىراق تابىلادى دەپ ىزدەپ جاتقاندار بار.

ورمانعا جاسىرىلعان ليما قازىناسى

كوستا-ريكا جاعالاۋىنداعى كوكوس ارالىندا جالپى قۇنى 300 ميلليون دوللارلىق قازىنا جاسىرىلعان. جەرگىلىكتى كاتوليك شىركەۋىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازىنادا وڭتۇستىك امەريكادان كەلگەن 113 ءدىني ءمۇسىن، قۇداي-انا «ەۆا ماريا» ءمۇسىنى، 200 قوراپ باعالى زەرگەرلىك بۇيىمدار، گاۋھار تاستارمەن بەزەندىرىلگەن 273 قىلىش، 1000 گاۋھار، التىن ءتاج، 150 التىن مەن كۇمىس مونەتا جانە بۇدان بولەك قازان مەن تاباق سىندى التىننان جاسالعان بۇيىمدار بار.

اڭىز بويىنشا، بۇل قازىنا بريتاندىق كوپەس ۋيليام تومپسونعا ساقتاۋ ءۇشىن بەرىلگەن. شىركەۋ ءپرادارلارى ساۋداگەردەن قازىنانى يسپاندىق كولونيالارداعى كوتەرىلىس باسىلعانشا بىرنەشە اي بويى ءوز كەمەسىندە ساقتاۋىن ءوتىندى. تومپسون مەن ونىڭ كومانداسى بايلىقتى وزدەرىندە ساقتاپ قالۋ ءۇشىن كۇزەتشىلەردى ءولتىرىپ، جاسىرىن تۇردە كوكوس ارالىندا الىپ كەتكەن. ءبىراق قايتىپ كەلە جاتقان تومپسون كەمەسىن يسپان اسكەريلەرى توقتاتىپ، كاپيتان مەن ونىڭ كومەكشىسىنەن باسقا بارلىق تەڭىزشىلەردى ولتىرگەن. اعىلشىن كوپەسى امان قالۋ ءۇشىن قازىنا كومىلگەن جەردى كورسەتۋگە ۋادە بەرگەن ەكەن. ءبىراق جولدا ول ورمانعا قاشىپ كەتكەن. سودان بەرى تومپسوندى دا، ول جاسىرعان قازىنانى دا ەشكىم كورمەگەن.

ارحەوپتەريكس جانۋار ما الدە قۇس پا؟

ارحەوپتەريكس - دينوزاۆر مەن قۇسقا ۇقسايتىن جانۋار. ازىرگە ونىڭ 11 سۇيەگى عانا تابىلعان. بۇل قۇندى ولجا رەتىندە باعالانادى.

1956-جىلى گەرمانياداعى ە. وپيتس ەسىمدى كاسىپكەرگە تيەسىلى شاحتالاردىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەيتىن تاس كەسۋشىلەر تاپقان سۇيەكتەرگە «ماكسبەرگ» دەگەن ات بەرىلگەن. بۇل انتيكۆاريات ارحەوپتەريكسكە تيەسىلى ءۇشىنشى سۇيەك بولدى.

ە. وپيتس ولاردى زەرتتەۋ ءۇشىن مۇراجايعا تاپسىردى. ونىڭ قۇندى ەكەنىن بىلگەن سوڭ، ول سۇيەكتى ساتىپ قوماقتى اقشا تابۋعا شەشىم قابىلدادى. كەيىننەن تابىس سالىعى جوعارى ەكەنىن بىلگەن سوڭ، بۇل ويىنان قايتىپ، ونى ۇيىندە ساقتاعان. ءبىراق ول قايتىس بولعاننان كەيىن باعا جەتپەس «ماكسبەرگ» سۇيەگى جوعالىپ كەتتى. سودان بەرى ءالى ەشكىم تابا العان جوق.

«قايعى ءتۇنى» قازىناسى

1520-جىلى 30- ماۋسىمدا ەرنان كورتەس پەن ونىڭ اسكەرىن اتستەك استاناسى تەنوچتيتلان ماڭىندا اشۋلى ۇندىستەر قورشاۋعا الدى. ويتكەنى يسپاندار ولاردىڭ كوسەمدەرىن ولتىرگەن ەدى. ءتۇن ورتاسىندا كورتەس جانە ونىڭ ساربازدارى اتستەكتەردىڭ قازىناسىن ۇرلاپ، قالادان قاشۋعا تىرىسقان. ءبىراق ولاردى اتستەك ساربازدارى بايقاپ قالعان. اياۋسىز شايقاس ناتيجەسىندە يسپان اسكەرىنىڭ جارتىسى قازا تاپقان. تاريحتا «قايعى ءتۇنى» اتانعان تۇندە كورتەس جاۋىنگەرىنەن عانا ەمەس، وسى ۋاقىتقا دەيىن جيناعان بايلىعىنىڭ جارتىسىنان دا ايىرىلعان.

بۇل قازىنانى اتستەكتەر اينالاداعى توبەلەردىڭ بىرىنە كومگەن دەسەدى. ءبىراق سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك امەريكادان جينالعان قازىنانىڭ جارتىسى ءالى تابىلعان جوق. ونى ىزدەپ جۇرگەندەر وتە كوپ.

ديۋشاننىڭ «سۋبۇرقاعى» ستەرەوتيپتەرگە قارسى

فرانسۋز تەكتى امەريكالىق مارسەل ديۋشان ⅩⅩ عاسىرداعى ەڭ دارىندى سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى. اسىرەسە، ونىڭ 1917-جىلى جۇمىسى - «سۋبۇرقاق» شىعارماسى ايگىلى. ر. مەت لاقاپ اتىمەن تانىمال سۋربۇرقاقتىڭ بۇيىرىنەن سۋ شاشىپ تۇرعانى بەينەلەنگەن.

ول وسى ارقىلى قوقىستاعى زاتتارمەن كەرەمەت ونەر تۋىندىلارىن جاساۋعا بولاتىنىن دالەلدەدى.

كەيىننەن ديۋشان «readymades» اتالاتىن سالانىڭ نەگىزىن قالادى. وسى ارقىلى ول ونەردەگى ستەرەوتيپتەرگە قارسى شىقتى.

ءبىر قىزىعى، سۋرەتشىنىڭ كوپتەگەن تۋىندىلارى ساقتالعانىمەن، ءدال وسى سان مىڭداعان ونەر سۇيەر قاۋىمنىڭ سۇيىكتىسى سانالاتىن «سۋبۇرقاق» جوعالىپ كەتكەن.

سۋ استىنداعى «بەيجىڭ ادامى»

ادامزات تاريحىنداعى ەڭ سيرەك قازبالاردىڭ ءبىرى - 1920-جىلى قىتايدا تابىلعان ادامنىڭ باس سۇيەگى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، سينانتروپ نەمەسە «بەيجىڭ ادامى» دەپ اتالاتىن بۇل سۇيەكتىڭ 500 مىڭ جىلدىق تاريحى بار.

زەرتتەۋ بارىسىندا ونى كونە گيەنا (قاسقىر) ولتىرگەنى انىقتالدى. بەيجىڭگە زەرتتەۋگە جىبەرىلگەن سۇيەك ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە جوعالىپ كەتكەن. ناقتىراق ايتساق، 1941-جىلى قىركۇيەكتە قىتايلىق زەرتتەۋشى عالىم حۋ چەنچجي ا ق ش- قا الىپ بارا جاتقان كەمە مۇحيتقا باتىپ كەتكەن.

دا ءۆينچيدىڭ بىتپەي قالعان كارتيناسى قايدا؟

«انگياري شايقاسىندا» 1440-جىلى انگياري ماڭىنداعى شايقاسقا قاتىسقان ءتورت سالت اتتى بەينەلەنگەن.

1505-جىلى لەوناردو دا ۆينچي سالعان بۇل ۇلكەن سۋرەت فلورەنتسياداعى سينوريا سارايىنداعى «بەس ءجۇز زال» اتتى. بولمەنى بەزەندىرۋ كەرەك ەدى. ءبىراق قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن دا ۆينچي شىعارمانى اياقتاماعان. ريم شەنەۋنىكتەرى تاعى ءبىر سۋرەتشى دج. ۆازاريگە زالدا «مارچيانو شايقاسى» اتتى فرەسكا (ءتۇرلى-ءتۇستى شىنىمەن سۋرەت سالۋ) جاساۋدى تاپسىردى.

مىنە، وسىلاي ۇلى سۋرەتشىنىڭ جارتىلاي بىتكەن تۋىندىسى جوعالىپ كەتكەن. عاسىرلار بويى ونىڭ قايدا ەكەنىن ەشكىم بىلمەيدى. ءبىراق عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، ۆينچيدىڭ اياقتالماعان جۇمىسى ۆازاريدىڭ «مارچانو شايقاسى» اتتى تۋىندىسىنىڭ استىندا قالعان.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى